Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Warenar - Hooft, P.C.Niveau 4

Warenar

Auteur:Hooft, P.C.
Jaar uitgave:1617
Uitgeverij:Cornelis Lodowijcksen vander Plassen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:blijspel
Tags:17e eeuw, armoede, geheim, humor, huwelijk, liefde, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Er zijn verschillende edities waarin de tekst is hertaald in modern Nederlands, zoals die van 'Tekst in context' en die in de reeks 'Klassieke Lijsters'.
Integrale tekst in 17e-eeuws Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Over de auteur

Pieter Corneliszoon Hooft (1581–1647), renaissancist, humanist, literator, historicus, bestuurder en rechter, was een van de belangrijkste figuren in het openbare leven van begin zeventiende eeuw. Afkomstig uit een geslacht van welgestelde Amsterdamse kooplieden en bestuurders werd hij als jongen van 17 door zijn vader - de toenmalige burgemeester van Amsterdam - op een 'grand tour' naar Frankrijk en Italië gestuurd, voor de voltooiing van zijn opvoeding.
Hooft schreef een omvangrijk geschiedeniswerk over het begin van de Tachtigjarige Oorlog (Nederlandse Historiën, op deze site te vinden op niveau 6), poëzie, tragedies en andere stukken, waaronder het blijspel Warenar. Als drost van Muiden bewoonde hij het Muiderslot, waar hij een groep van invloedrijke intellectuelen - zowel mannen als vrouwen - ontving, die later werd aangeduid als de Muiderkring.
Hooft is naamgever van een belangrijke literaire oeuvreprijs, de P.C. Hooftprijs, en van één van de duurste winkelstraten van Amsterdam. 

Inhoud

De Amsterdammer Warenar heeft een pot met gouden munten ontdekt, die door zijn grootvader in het huis is verborgen. Hij is daardoor een ongelukkige vrek geworden, die alleen maar bang is dat het goud zal worden gestolen. Hij heeft niet eens door dat zijn dochter Klaartje hoogzwanger is. Anderen merken dat hij steeds vreemder gaat doen. Wat hij vreest, gebeurt juist door zijn paranoïde gedoe: de pot met goud wordt gestolen. Allerlei intriges rondom Klaartje en de pot komen aan het einde mooi op hun pootjes terecht en Warenar geneest zelfs van zijn gierigheid.

Leesaanwijzingen

In een vlotte hertaling in modern Nederlands is het toneelstuk prima te lezen. Verdiep je even in de verschillende figuren die een rol spelen. Als je lekker doorleest, gaan de scènes vanzelf voor je leven, vooral als je let op de regieaanwijzingen die bij de hertalingen zijn aangebracht. Als je de uitgave in de serie 'Tekst in context' gebruikt, krijg je veel informatie over het Amsterdam van begin 17e eeuw en over de manier waarop de mensen toen leefden en alles wat zij belangrijk vonden.

Om over na te denken

Ben jij in de ban van bepaalde passies? Zou je af willen van een obsessie waarvan je last hebt? Zouden anderen in je omgeving je daarbij misschien kunnen helpen?
Spelen contrasten tussen rijk en arm in Nederland vandaag de dag nog een grote rol?
Zijn standsverschillen belangrijk in relaties?

Waardering

'Het verhaal vond ik goed in elkaar steken en ook erg grappig. (…) Wat ik leuk vond aan het boek was dat er vaak misverstanden ontstonden om de pot heen. Zoals Ritsert aan Warenar probeert te vertellen dat hij Klaartje heeft zwanger gemaakt en Warenar almaar denkt dat hij zijn pot gestolen heeft. Ook de scènes waarin Warenar zijn taalgebruik niet meer in de hand heeft waren wel grappig.'
Anoniem, 6 vwo, op: scholieren.com

'Ik vond het een leuk boek. Er gebeurde veel en het was grappig. Het stuk is een blijspel dus dat is de bedoeling wel, toch zat er een serieuze moraal in. Sommige scènes waren wat grof omdat er veel werd gescholden. Dit gebeurde dan zo dat het wel leuk was. Het verhaal liep goed op elkaar over, alleen werd er snel gewisseld van dialogen. Dit was soms wat moeilijk te volgen.'
Anoniem, op: scholieren.com

'Ik heb dit boek zeker niet met tegenzin gelezen, maar echt heel leuk vond ik het niet. Er gebeurt wat weinig en er zitten weinig onverwachte wendingen in het verhaal. Het gaat voortdurend over de pot die niet gestolen mag worden en over de handelingen die Warenar als gevolg daarvan verricht. Ik vond het verhaal dus een beetje saai. Warenar vond ik ook behoorlijk getikt.'
Remco, 4 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

literatuurgeschiedenis.nl | 'P.C. Hooft, de elegante intellectueel'
Wikipedia | over het stuk

Geschreven door:

Gosse Koolstra

Suggesties


Warenar - Hooft, P.C.Niveau 4

Warenar

Auteur:Hooft, P.C.
Jaar uitgave:1617
Uitgeverij:Cornelis Lodowijcksen vander Plassen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:blijspel
Tags:17e eeuw, armoede, geheim, humor, huwelijk, liefde, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Er zijn verschillende edities waarin de tekst is hertaald in modern Nederlands, zoals die van 'Tekst in context' en die in de reeks 'Klassieke Lijsters'.
Integrale tekst in 17e-eeuws Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Warenar - Hooft, P.C.Niveau 4

Warenar

Auteur:Hooft, P.C.
Jaar uitgave:1617
Uitgeverij:Cornelis Lodowijcksen vander Plassen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:blijspel
Tags:17e eeuw, armoede, geheim, humor, huwelijk, liefde, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Er zijn verschillende edities waarin de tekst is hertaald in modern Nederlands, zoals die van 'Tekst in context' en die in de reeks 'Klassieke Lijsters'.
Integrale tekst in 17e-eeuws Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Warenar - Hooft, P.C.Niveau 4

Warenar

Auteur:Hooft, P.C.
Jaar uitgave:1617
Uitgeverij:Cornelis Lodowijcksen vander Plassen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:blijspel
Tags:17e eeuw, armoede, geheim, humor, huwelijk, liefde, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Er zijn verschillende edities waarin de tekst is hertaald in modern Nederlands, zoals die van 'Tekst in context' en die in de reeks 'Klassieke Lijsters'.
Integrale tekst in 17e-eeuws Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

BoekHooft, P.C., Warenar
NummerN3/1
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focuscontext
Je leert

oog te krijgen voor de historische context van een literair werk.

Opdracht

Voor deze opdracht is het noodzakelijk de editie 'Tekst in context' te gebruiken.

A

  1. Lees bron 1. (Echt geïnteresseerden kunnen ook bron 2 raadplegen.)
    Noteer minstens vijf gegevens die typerend zijn voor het 17e-eeuwse Amsterdam, die in deze bron(nen) worden beschreven en die ook voorkomen in het toneelstuk Warenar. Noteer deze gegevens in de eerste kolom van schema 1. Vul daarna de andere kolommen van het schema in.
  2. Welk van de vijf - allemaal aspecten van 'de Gouden Eeuw in Amsterdam' - komt het sterkst naar voren in Warenar? Licht je keuze toe in een stukje van ongeveer 100 woorden. (Tip: let goed op de venijnige kritiek van Rijkert.) 

schema 1

Gegevens  In bron In Warenar    Betekenis in Warenar 
'Inwijkelingen' (bron 1)  - Portugese Joden
- Antwerpenaren: vaak welgestelde handelaren en ambachtslieden
- niet aanwezig
- Kasper 
- x
- Kasper is een arrogante Antwerpse 'sinjeur'
Stadsuitbreiding (bron 1)       
Grote rijkdom      
       
       

  

B

  1. Warenar is een bewerking van het blijspel Aulularia van Plautus. Hooft heeft het 'nae slandts gheleghenheyt verduytschet', d.w.z. vertaald en overgezet naar de Amsterdamse situatie. Welke verschillen worden gegeven tussen Plautus’ werk en dat van Hooft? Noem er minstens vijf. Noteer die in schema 2, kolom 1 en 2.
  2. Geef in de derde kolom aan of je dit verschil typerend vindt voor de 'moderne tijd' van het 17e-eeuwse Amsterdam. Geef kort aan waarom; maak daarbij gebruik van wat je bij A2 hebt geantwoord.

schema 2: verschillen

Aulularia  Warenar  Typerend voor 'modern Amsterdam'? 
veel personages  weinig personages  nee 
slaven  personeel  ja, want ... 
pot met goud pot met geldstukken   
     
     

 

Bronnen
  1. 'Amsterdam in de Gouden Eeuw', op: amsterdam.info
  2. Russell Shorto, Amsterdam, Amsterdam, Ambo, 2014
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekHooft, P.C., Warenar
NummerN3/2
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusmoraal
Je leert

nadenken over de levenslessen die een auteur in zijn werk heeft gelegd.

Opdracht

Al in de opening van Warenar, de Proloog, introduceert Hooft twee personificaties (zie Literaire theorie) van belangrijke menselijke trekjes: Mildheid en Gierigheid. Daarmee is duidelijk dat het Hooft niet zomaar gaat om een aantal gebeurtenissen, maar om een boodschap. Daarbij kun je onderscheid maken tussen de moraal van het hele blijspel (het grondmotief) en de vele levenslesjes en boodschappen die de auteur door zijn hele stuk strooit.
Eerst gaan we kijken naar wat de verschillende personages laten zien op het gebied van gedrag en opvattingen. Die blijken uit wat ze zeggen en doen. Jullie proberen er zoveel mogelijk op te noemen.

A

  1. Schrijf samen in het schema hieronder achter ieder personage zo veel mogelijk (on-)deugden en eigenaardigheden. Let op: Geertrui heeft als zus van Rijkert en als moeder van Ritsert verschillende rollen! Ook andere personages vertonen soms uiteenlopende gedragingen.
  2. In de derde kolom noteer je waarop jullie baseren wat je hebt genoteerd.

schema 1

personage  gedrag en opvattingen positief  gedrag en opvattingen negatief  uitingen/situaties waaruit dat blijkt 
Warenar       
Rijkert      
Geertrui      
Reim      
Ritsert      
Teeuwes      
Kasper      

 

B

  1. Maak nu samen een rangorde in welke ondeugden en vervelende trekjes Hooft het belangrijkst zal hebben gevonden en welke minder belangrijk. Geef aan waarom jullie dat vinden. Gebruik hiervoor de eerste kolom van schema 2.
  2. Maak samen ook jullie rangorde van belangrijk naar minder belangrijk in ondeugden en minder prettige trekjes van mensen, zoals die in Warenar voorkomen. Geef aan waarom jullie deze rangorde kiezen.

schema 2

Hoofts rangorde + motivering   Jullie rangorde + motivering 
   
   
   
   
   

 

C

  1. Formuleer nu welke moraal Hooft naar jullie idee in Warenar heeft willen leggen. (Zoek eventueel eerst de precieze betekenis van 'moraal' op.)
  2. Geef jullie oordeel daarover ook weer: wat vind je ervan dat Hooft dit blijkbaar erg belangrijk vond? Vonden jullie dit ook, of waren er andere zaken die jullie belangrijker vonden? Waarom vind je dat? Maakt het voor dit oordeel uit of je een jongen of een meisje bent? Je doet dit in een stukje van 250–500 woorden. Jullie schrijven dit stukje individueel.
(Literaire)theorie

Personificatie - We spreken van 'personificatie' als abstracties of levenloze dingen worden voorgesteld als levende wezens. Voorbeeld: in 'Februarizon' van de dichter Paul Rodenko staat 'De zon speelt aan mijn voeten als een ernstig kind'. De zon wordt hier voorgesteld als een levend wezen. Ook eigenschappen kunnen zo worden beschreven: in de proloog van Warenar treden Mildheid en Gierigheid op als wezens die tegen elkaar spreken. Mildheid spreekt hier al haar voornemen uit om Gierigheid te verslaan en zo Warenar te genezen van zijn obsessie.

Gemaakt doorGosse Koolstra




Warenar - Hooft, P.C.Niveau 4

Warenar

Auteur:Hooft, P.C.
Jaar uitgave:1617
Uitgeverij:Cornelis Lodowijcksen vander Plassen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:blijspel
Tags:17e eeuw, armoede, geheim, humor, huwelijk, liefde, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Er zijn verschillende edities waarin de tekst is hertaald in modern Nederlands, zoals die van 'Tekst in context' en die in de reeks 'Klassieke Lijsters'.
Integrale tekst in 17e-eeuws Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

BoekHooft, P.C., Warenar
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2 à 3 slu
Werkvormindividueel of als tweetal
Focusverteltechniek
Je leert

reflecteren op de manier waarop een toneelstuk kan worden 'verteld'.

Opdracht

Als je deze opdracht als tweetal uitvoert, gaat het vooral om het samen overleggen. De uitwerking van de opdracht gebeurt individueel.

Een toneelstuk 'vertelt zichzelf'. Dat gebeurt doordat de verschillende toneelpersonages van alles zeggen en doen, net alsof jij erbij bent in hun leven. Het lijkt veel op film. Een toneelschrijver beïnvloedt de lezer/toeschouwer door allerlei keuzes: wat laat hij zien/zeggen en wat niet? Wie laat hij aan het woord? Hoe reageert deze persoon op gebeurtenissen, welke emoties worden getoond?

A De indeling

We gaan bekijken waarover het gaat in de verschillende delen en in hoeveel regels Hooft dat vertelt. 

  1. Noteer het aantal regels dat ieder van de delen heeft. (Proloog – eerste bedrijf – tweede bedrijf – derde bedrijf – vierde bedrijf – vijfde bedrijf). Wat valt je op?
  2. Wat wordt er verteld in de Proloog? Door wie? Geef dit weer in maximaal 25 woorden.
  3. Wat wordt er verteld in bedrijf 1, bedrijf 2, bedrijf 3 en bedrijf 4? Door wie? Ook dit geef je weer in maximaal 25 woorden per deel.
  4. Wat wordt er in bedrijf 5 getoond? Welke personages zijn hier niet bij? Waarom niet?

B De analyse

  1. Welk grote verschil is er in de manier van vertellen / tonen tussen de Proloog en de andere delen?
  2. Waarom zouden Plautus en Hooft hiervoor gekozen hebben?
  3. Welk verschil in stijl zie je?
  4. Wat de bedrijven 1 – 5 betreft: waar vertraagt Hooft in vertellen, waar versnelt hij? Welk effect heeft dat? (Zie onder Literaire theorie.)
  5. Welke personages zijn het meest aan het woord, welke het minst? Maak een rangorde van veel naar weinig.

C Je oordeel

  1. Welk(e) personage(s) vind je sympathiek? Welk(e) onsympathiek?
  2. Waarom? Heb je een idee hoe Hooft jou heeft beïnvloed om dit te vinden?
  3. Kijk in het vijfde bedrijf nauwkeurig naar de rol van Reim, Ritsert en Warenar. Voorzie elk van deze rollen van een oordelend etiket: sterk, zwak, sympathiek, onsympathiek, vreemd, herkenbaar, gewoon, apart, enz. Zet er direct achter: 'want ...'
  4. Je kunt twijfelen aan de geloofwaardigheid van deze rollen. Wat is jouw oordeel over de ontwikkeling van die rollen in dit bedrijf?
  5. Ben jij anders gaan denken over een personage? Zo ja, hoe en waardoor?
(Literaire)theorie

Tijdversnelling en tijdvertraging zijn technieken waarmee een verteller spanning kan oproepen of de aandacht van de lezer / toeschouwer kan manipuleren. Bij versnelling is de verteltijd korter dan de vertelde tijd. Bij toneel vindt dit meestal plaats door een sprong in de tijd tussen twee scènes. Tijdvertraging is het tegenovergestelde, al zal bij toneel de verteltijd nooit langzamer kunnen gaan dan het gespeeld kan worden. Hier zal vertraging vorm moeten krijgen door detaillering. Een goed voorbeeld in Warenar is de lofzang van Reim op Klaartje.

Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekHooft, P.C., Warenar
NummerN4/2
Niveau4
Studielast2 slu, exclusief het zoeken en bekijken van een tv-aflevering
Werkvormindividueel
Focushumor
Je leert

over soorten humor in toneel en hoe ze werken.

Opdracht

A

  1. Er zijn genoeg komische tv-series. Welke vind jij grappig?
  2. Zoek een aflevering van deze tv-serie en bekijk deze. Neem de link naar deze aflevering op in de uitwerking van deze opdracht.
  3. De negen humoristische technieken die beschreven worden onder Literaire theorie komen allemaal in Warenar voor. Kies er zes uit en zet die in de eerste kolom van schema 1.
  4. Vul het schema verder in, met in kolom 2 voorbeelden uit de gekozen aflevering.
  5. Slaagde je er in zoveel technieken aan te wijzen? Welke ontbraken? Vond je het moeilijk ze te herkennen?
  6. In kolom 3 beschrijf je het effect op jou als toeschouwer. Natuurlijk volsta je niet met 'grappig' o.i.d., maar geef je aan wat er bij jou gebeurde (of niet). Dus steeds: '[effect], want / doordat ...'

schema 1

Techniek          Voorbeeld         Effect op jou   
     
     
     
     
     
     

 

B

  1. Je vult hetzelfde schema opnieuw in (schema 2), nu met voorbeelden uit Warenar in kolom 2.
  2. In kolom 3 geef je weer het effect aan.
  3. Welke technieken werkten in Warenar leuker of minder leuk dan in de aflevering van jouw gekozen serie? Hoe komt dat? Zijn de technieken anders dan in Warenar of worden ze anders toegepast?
  4. Zijn er andere redenen waarom je deze voorbeelden leuker / minder leuk vond dan in de door jou gekozen aflevering?

schema 2

Techniek          Voorbeeld         Effect op jou   
     
     
     
     
     
     

 

C

  1. Lees van bron 1 de bladzijden 10-17, met name paragraaf 1.5.
    Welke vormen van humor werkten anders dan de toneelschrijver Hooft waarschijnlijk had bedoeld?
  2. Ligt dat aan het technische middel, aan de manier waarop dit was vormgegeven of aan de veranderde smaak in onze tijd, of misschien aan jouw smaak?
  3. Leg je antwoord bij C2 goed uit. Betrek daarbij ook je oordelen (A6, B3-4) over de bekeken tv-serie.
(Literaire)theorie

Er is veel gedacht en geschreven over humor. Voor een studie naar humor in zeventiende-eeuws toneel (De klucht van de koe van G.A. Bredero): zie bron 1.
Hier volgt een opsomming van humoristische technieken die in toneel kunnen worden gehanteerd.
Dramatische ironie: hiervan is sprake als de lezer/toeschouwer over meer informatie beschikt dan het personage/de personages. Er ontstaat dan een zekere spanning die humoristisch is.
Hyperbool: een personage overdrijft sterk in wat het zegt of doet. Een speciale vorm is de amplificatio, de verbreding. Iets wordt dan op een heel uitvoerige manier verteld of uitgelegd.
Leedvermaak: de lezer/toeschouwer ziet een personage lijden, maar omdat dit niet al te dramatisch is, kan er juist om worden gelachen. Omdat alleen gewetenloze lezers/toeschouwers lachen om verschrikkelijk tragisch leed, voelt dit voor velen wat ongemakkelijk.
Misverstand: het misverstand kan gebaseerd zijn op dramatische ironie; de lezer/toeschouwer is er getuige van dat personages langs elkaar heen praten, terwijl ze denken elkaar te begrijpen of hun handelen baseren op onjuiste interpretaties van de situatie, terwijl de lezer/toeschouwer wel weet hoe het zit. In het algemeen: het is grappig als je er getuige van bent dat mensen elkaar niet begrijpen terwijl jij wel door hebt hoe het zit.
Scabreuze of grove taal: het gebruik van woorden en uitdrukkingen die verwijzen naar seksualiteit of de wereld van poep, pies en lichamelijke ongemakken is al vanaf de middeleeuwen een belangrijke bron van vermaak.
Slapstick: het gekke, het humoristische zit in de situatie, in het gebeuren. Een heel eenvoudige vorm: iemand probeert een drol op straat te ontwijken en loopt daardoor tegen een lantaarnpaal aan. Komische gevechten behoren ook tot slapstick.
Stereotypering: er worden types uitgebeeld die heel karakteristiek zijn. Personages worden uitgerust met kenmerkende, clichématige eigenschappen die bij dit type horen; deze worden meestal uitvergroot.
Terzijdes: uitingen van personages die terloops worden gedaan of expliciet worden gericht tot het publiek, bijvoorbeeld in de vorm van commentaar op wat zojuist is gebeurd of gezegd.
Woordspelingen: woordgrapjes. Vaak wordt er gebruik gemaakt van meerdere betekenissen van een woord. Als het gaat om dubbelzinnigheden op seksueel gebied beland je al snel weer bij het scabreuze. 

Bronnen
  1. dspace.library.uu.nl | scriptie over humor in zeventiende-eeuws toneel
Gemaakt doorGosse Koolstra




Warenar - Hooft, P.C.Niveau 4

Warenar

Auteur:Hooft, P.C.
Jaar uitgave:1617
Uitgeverij:Cornelis Lodowijcksen vander Plassen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:blijspel
Tags:17e eeuw, armoede, geheim, humor, huwelijk, liefde, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Er zijn verschillende edities waarin de tekst is hertaald in modern Nederlands, zoals die van 'Tekst in context' en die in de reeks 'Klassieke Lijsters'.
Integrale tekst in 17e-eeuws Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

BoekHooft, P.C., Warenar
NummerN5/1
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusmoraal
Je leert

hoe je de moraal van een historisch literair werk kunt beoordelen.

Opdracht

In de Warenar-uitgave van de serie 'Tekst in context' lezen we het volgende: 'Wat voor Hoofts Warenar geldt, gaat voor de meeste zeventiende-eeuwse toneelstukken op: ze laten zien hoe hartstochten tot obsessies uit kunnen groeien en demonstreren zo het gevaar ervan.' In deze opdracht ga je onderzoeken of jij je kunt verenigen met deze beschrijving van de moraal van het toneelstuk Warenar, of er nog andere belangrijke waarden worden overgedragen en ten slotte: of jij van oordeel bent dat Warenar met deze lading nog relevant is voor onze tijd.

A Zoeken naar morele oordelen van Hooft in Warenar

  1. Vul in het schema in kolom 1 namen in van personages in Warenar van wie je vindt dat Hooft in hen iets 'ter lering' heeft gelegd. Dat kan zijn in wat ze zijn en in wat ze zeggen. (Wij hebben alvast een begin gemaakt met het invullen.)
  2. In kolom 2 noteer je welk element  bij dit personage van belang is: wat ze zijn (gedrag), of wat ze zeggen (uitspraken), of allebei.
  3. In kolom 3 beschrijf je kort wat dit element inhoudt.
  4. In kolom 4 geef je  met een etiket / een uitspraak de waarde of norm aan die Hooft hiermee aanduidt.

schema

personage gedrag/uitspraken  inhoud gedrag/uitspraken  waarde/norm 
Warenar  allebei     
Rijkert   kritiek op de onderlinge jaloezie van rijke dames rijken zouden minder egocentrisch moeten zijn
Geertrui      een oudere rijke moet niet vrijgezel blijven
Mildheid      
       
       

 

B Jouw oordeel over de moraal van Warenar volgens de 'deskundigen' 

  1. Breng nu een rangorde aan in de beschreven waarden en normen in kolom 4. Zet ze in de juiste volgorde onder elkaar en geef bij elke waarde/norm aan waarom jij er deze plek aan toekent: hoe belangrijk denk jij dat Hooft het overdragen van deze waarde of norm vond?
  2. Vergelijk je oordeel nu met wat de auteurs van de 'Tekst in context' als 'de moraal' van Warenar aangeven (in de ogen van de zeventiende-eeuwer). Schrijf je reactie op in maximaal 100 woorden.

C

Lees bron 1. Schrijf daarna een betoog van ongeveer 500 woorden waarin je aangeeft in welke mate jij vindt dat de waarden en normen zoals die naar voren komen in Warenar nog relevant zijn voor onze tijd. Heeft het zin om dit blijspel nog op te voeren? Gebruik centrale begrippen en opvattingen uit de bron.

Bronnen
  1. sg.uu.nl | 'De gulden middenweg: Aristoteles en de deugdethiek'. (Lezen tot aan 'Grootsheid en bankiers'.)
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekHooft, P.C., Warenar
NummerN5/2
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormtweetal of drietal
Focusliterair-wetenschappelijke vergelijking
Je leert

een origineel klassiek toneelstuk en twee zeventiende-eeuwse navolgingen met elkaar vergelijken.

Opdracht

Jullie gaan drie teksten vergelijken op een aantal aspecten. Ze zijn alledrie in het Nederlands vertaald/hertaald; ook Aulularia en De vrek zijn kleine boekjes, eenvoudig te lezen. Van de vertaling van Aulularia is alleen het eerste bedrijf en een deel van het tweede makkelijk beschikbaar. Je zult het dus daarmee moeten doen, en met beschrijvingen van de inhoud, die eenvoudig te vinden zijn op internet (bijv. Wikipedia); ter ondersteuning kun je nog gebruikmaken van een recente Engelse vertaling. Zie Bronnen.
Daarna geef je een oordeel. Het vergelijken gaat systematisch en is voor een deel geleid en moet voor een deel zelf ingevuld worden.

A Analyse

[Deze analyse kun je individueel doen, maar de bespreking ervan en het invullen van het schema doen jullie gezamenlijk.]

  1. Lees naast Warenar ook (het beschikbare vertaalde deel van) Aulularia van Plautus en De vrek (l'Avare) van Molière, in Nederlandse vertaling. Raadpleeg eventueel de Engelse vertaling van Aulularia; voor de opdracht is het niet noodzakelijk dat je de 'brontekst' integraal leest. (Zie Bronnen.) 
  2. Vul het schema hieronder in. Wees expliciet, maar formuleer kort. Voor de humoristische technieken: zie onder 'Literaire theorie' bij opdracht N4/2. In kolom 2, 3 en 4 geef je aan wat het geval is, welke voorbeelden je ervan kunt noemen.

 schema

Gegeven  Aulularia    Warenar  l'Avare       Opmerkingen 
locatie en bijzonderheden daarvan         
personages, aantal en aanduiding   twee personificaties, daarnaast ...     
plot, verhaallijn(en)        
humoristische technieken         
moraal        
...         
...        

 

B Oordeel

[Individueel, met gebruikmaking van de gezamenlijke bespreking.]

Schrijf een betoog van 500–750 woorden waarin je op grond van de constateringen in deel A beoordeelt:

  1. In welke mate is er sprake van translatio, imitatio en/of aemulatio in Warenar en De vrek?
  2. Welke 'moderne' elementen zijn in de zeventiende-eeuwse teksten toegevoegd aan Aulularia?
  3. Welk zeventiende-eeuws stuk vind je het meest geslaagd?

Uiteraard zijn alle onderdelen goed onderbouwd met argumenten.

(Literaire)theorie

Een belangrijk verschijnsel in de renaissance was het oefenen van literaire vaardigheid door klassieke voorbeelden te vertalen, te imiteren en zo mogelijk te overtreffen (translatio – imitatio – aemulatio). Warenar (1617) van Hooft en l'Avare (1668) van Molière waren imitaties van Plautus’ Aulularia. Het klassieke blijspel was in de zeventiende eeuw nog steeds / opnieuw populair en er waren gemakkelijk uitgaven van te verkrijgen. 

Bronnen

images.tresoar.nl | Plautus' Aulularia in een Nederlandse vertaling (alleen het eerste bedrijf en scène 1 van het tweede bedrijf)
forumromanum.org | een complete vertaling van Aulularia in het Engels
vvltheaterteksten.nl | een complete Nederlandse vertaling van l'Avare van Molière

Gemaakt doorGosse Koolstra




Warenar - Hooft, P.C.Niveau 4

Warenar

Auteur:Hooft, P.C.
Jaar uitgave:1617
Uitgeverij:Cornelis Lodowijcksen vander Plassen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:blijspel
Tags:17e eeuw, armoede, geheim, humor, huwelijk, liefde, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Er zijn verschillende edities waarin de tekst is hertaald in modern Nederlands, zoals die van 'Tekst in context' en die in de reeks 'Klassieke Lijsters'.
Integrale tekst in 17e-eeuws Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Warenar - Hooft, P.C.Niveau 4

Warenar

Auteur:Hooft, P.C.
Jaar uitgave:1617
Uitgeverij:Cornelis Lodowijcksen vander Plassen
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:blijspel
Tags:17e eeuw, armoede, geheim, humor, huwelijk, liefde, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Er zijn verschillende edities waarin de tekst is hertaald in modern Nederlands, zoals die van 'Tekst in context' en die in de reeks 'Klassieke Lijsters'.
Integrale tekst in 17e-eeuws Nederlands met verklarende noten op: dbnl.org.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Introductie

Pieter Corneliszoon Hooft (1581–1647), renaissancist, humanist, literator, historicus, bestuurder en rechter, was een van de belangrijkste figuren in het openbare leven van begin zeventiende eeuw. Afkomstig uit een geslacht van welgestelde Amsterdamse kooplieden en bestuurders werd hij op zeventienjarige leeftijd door zijn vader op een 'grand tour' naar Frankrijk en Italië gestuurd, voor de voltooiing van zijn opvoeding.
Hooft schreef Nederlandse Historiën (N6 op deze site), een omvangrijk geschiedeniswerk over de eerste jaren van de Tachtigjarige Oorlog, poëzie, tragedies en andere stukken, waaronder het blijspel Warenar. Als drost van Muiden bewoonde hij het Muiderslot, waar hij een groep van invloedrijke intellectuelen - mannen en vrouwen - ontving, die later werd aangeduid als de Muiderkring. Tegenover de strijd tussen Remonstranten en Contra-Remonstranten nam hij een neutrale positie in. 

Inhoud

De Amsterdammer Warenar heeft een pot met gouden munten ontdekt, die door zijn grootvader in het huis is verborgen. Hij is daardoor een ongelukkige vrek geworden, die alleen maar bang is dat het goud zal worden gestolen. Hij heeft niet eens door dat zijn dochter Klaartje hoogzwanger is. Anderen merken dat hij steeds vreemder gaat doen. Wat hij vreest, gebeurt juist door zijn paranoïde gedoe: de pot met goud wordt gestolen. Allerlei intriges rondom Klaartje en de pot komen aan het einde mooi op hun pootjes terecht en Warenar geneest zelfs van zijn gierigheid.

Moeilijkheid

Het verhaal is heel eenvoudig, maar leerlingen zonder ervaring met toneeltekst kunnen moeite hebben met het toneelmatige karakter van dit boek. Wat hierbij goed kan helpen, is het hardop voorlezen van de tekst. De docent kan dit alleen doen, maar een goede suggestie is ook de rollen te verdelen onder leerlingen. Lastiger is het voor de meeste leerlingen en ook voor sommige docenten Warenar in de oorspronkelijke editie te lezen; dit valt af te raden. Zelfs het lezen van de tekst met annotaties op dbnl.org is al een stevige klus. Dat komt niet alleen door het zeventiende-eeuws Nederlands van dit blijspel, maar ook door de keuze van Hooft voor verschillende dialectvormen en typische volksuitdrukkingen. Een teksteditie met vertaling is aan te bevelen. De docent die Warenar klassikaal wil lezen, moet zich goed op de hoogte stellen van allerlei aspecten die kenmerkend zijn voor (het Amsterdam van) die tijd, en van de dramatische en humoristische technieken van zo’n komedie. De uitgave in de serie 'Tekst in context' (AUP) komt hier ruimschoots aan tegemoet.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies 

Indicatoren 

Toelichting | complicerende factoren 

Algemene vereisten 

Bereidheid  Een toneelstuk, in ouderwetse taal – zoiets gaan lezen vraagt nogal wat van een leerling. Anderzijds: het boekje is dun; ook is de inhoud kleurrijk en grappig. Het geeft een prachtig beeld van het volksleven in Amsterdam begin zeventiende eeuw. Hiermee kan de weerstand van sommige leerlingen tegen historisch werk worden doorbroken, zeker als gekozen wordt voor een moderne hertaling.
  Interesses  Nieuwsgierigheid naar het volksleven in Amsterdam vierhonderd jaar geleden en naar humor in volkstoneel kunnen lezers motiveren zich in het werk te verdiepen. N4- en N5-lezers zullen daar minder moeite mee hebben dan N3-lezers.
  Algemene kennis  Bij lezers van alle niveaus moet aandacht besteed worden aan kennis van maatschappij en volksleven in het Amsterdam van begin zeventiende eeuw. De Warenar-uitgave in de serie 'Tekst in context' voorziet hierin. 
  Specifieke literaire en culturele kennis  Kennis van de oorsprong van het toneelstuk is niet nodig, maar inzicht in technieken, structuur en functie van blijspelen vergroot wel het begrip, met name voor N3-lezers. 

Vertrouwdheid met literaire stijl 

Vocabulaire  Lezen in hertaling is noodzakelijk. In de oorspronkelijke taal: bijzonder moeilijk, zelfs met de ondersteuning van annotaties zoals op dbnl.org. Het gebruik van typische uitdrukkingen en verwijzing naar zaken en gebruiken die typerend zijn voor die tijd, maken het zelfs in de vertalingen zo nu en dan lastig. Zo worden toespelingen op de zwangerschap van Claertje gemaakt met uitdrukkingen die wij niet meer kennen.
  Zinsconstructies In hertaling: goed te doen voor N3, N4 en N5. 
  Stijl  Ook de stijl is volks, met de nodige sappige uitdrukkingen en scheldwoorden. Leerlingen van N3, N4 en N5 zullen dit kunnen waarderen. Sommigen kunnen het te grof vinden.

Vertrouwdheid met literaire personages 

Karakters  N3-lezers zullen misschien wat moeite hebben met het begrijpen van typische personages als Warenar met zijn obsessie en Rijkert met zijn afkeer van rijke dames, maar N4- en vooral N5-lezers zullen die grappige typeringen kunnen waarderen. 
  Aantal karakters  Er zijn betrekkelijk weinig personages. Goed te overzien dus.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters  De karakterontwikkeling is erg eenvoudig en zal dus geen probleem vormen. Warenar verandert; de andere personages zijn typen. Aan te bevelen voor N3, N4 en N5: een overzichtje maken van de personages en de relaties. 

Vertrouwdheid met literaire procedés 

Spanning  Spannend in moderne zin is dit blijspel niet; juist onervaren lezers zullen de handelingsspanning als kinderlijk kunnen ervaren. Subtieler is de spanning die door dramatische ironie ontstaat, veelvuldig door Hooft gebruikt. N3-lezers zullen geholpen moeten worden die te herkennen; N4- en N5-lezers zullen daar minder moeite mee hebben.
  Chronologie  De gebeurtenissen voltrekken zich chronologisch, in een kort tijdsbestek. Zeer eenvoudig.
  Verhaallijn(en)  Er zijn twee verhaallijnen die in de Proloog al genoemd worden en aan het einde weer bij elkaar komen: zwangerschap en huwelijk van Claertje, en de wederwaardigheden rond de pot met goud. Niet moeilijk.  
  Perspectief  Het is een toneeltekst met aanduidingen van de personages die spreken. Onervaren lezers zullen goed op die aanduidingen moeten letten. Daaruit valt ook vaak op te maken in welke situatie personages zich bevinden: binnen of buiten, voor het huis of elders in de stad. Hardop lezen van de tekst, eventueel door verschillende leerlingen, kan hierbij veel steun bieden.
  Betekenis  Voor N3-lezers is Warenar interessant om het heldere beeld van Amsterdam en het volksleven in die tijd. Ook zal deze groep lezers door dit werk een helder beeld kunnen krijgen van levenslessen die Hooft belangrijk vond. N4-lezers kan hulp geboden worden in het doorzien van verteltechniek, literaire middelen en humor. Voor N5-lezers is vooral de satirische kijk van Hooft op verschillende bevolkingsgroepen en Hoofts literaire plaats op internationaal niveau interessant. Kortom: een grondige voorbereiding van de docent is onontbeerlijk voor betekenisgeving aan de leerling.

Relevante bronnen voor docenten

 
  • Veel informatie in de aanbevolen editie in de serie 'Tekst in context': Warenar. Geld en liefde in de Gouden Eeuw.
  • literatuurgeschiedenis.nl | 'P.C. Hooft, de elegante intellectueel'
  • Hella Haasse en Arie-Jan Gelderblom, Het licht der schitterige dagen. Het leven van P.C. Hooft, Amsterdam 1981

 

Geschreven door:

Gosse Koolstra