Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Mandarijnen op zwavelzuur - Hermans, Willem FrederikNiveau 6

Mandarijnen op zwavelzuur

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1964
Uitgeverij:Thomas Rap
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:278
Genre:polemiek, satire
Tags:literatuurgeschiedenis, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
Verscheen eerst in aparte brochures. De eerste verscheen in 1955 bij G.A. van Oorschot; de brochures daarna gaf Hermans uit in eigen beheer (De Mandarijnenpers). In 1983 volgde nog een Supplement.
In 2016 is een facsimile-uitgave verschenen (plakboekformaat; 704 pagina's), als deel 16 van de Volledige Werken.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Over de auteur

Willem Frederik Hermans (1921-1995) heeft een belangrijk stempel gedrukt op de Nederlandse literatuur. Zijn naoorlogse romans schokten het publiek door de cynische inhoud. Daarnaast stond Hermans bekend als een felle schoolmeester, iemand die anderen graag en onbarmhartig de les las. Zijn werk stond in het teken van de idee dat de werkelijkheid niet objectief te begrijpen is. Naast vele romans en beschouwingen schreef Hermans korte verhalen, poëzie en toneel; op deze site staan vijf werken van hem, van N4 tot en met N6. Sinds 2005 wordt al zijn verschenen en ongebundelde werk uitgebracht in de Volledige Werken; dit boek is deel 16 van die reeks. 

Inhoud

Mandarijnen op zwavelzuur is een verzameling polemische stukken, waarin Hermans scherpe kritiek heeft op collega-schrijvers, journalisten en anderen in de wereld van de literatuur. De eerste twee Mandarijnen-stukken die hij schreef werden nog als brochures uitgegeven door uitgeverij Van Oorschot, maar na de grote ophef die er ontstond rond deze brochures durfde de uitgever het niet meer aan. Hermans heeft een derde brochure en uiteindelijk het hele boek in eigen beheer uitgegeven. Toen het alsnog een groot succes werd, wilde uitgever Thomas Rap de latere drukken wel verzorgen. 
Hermans wilde met Mandarijnen op zwavelzuur laten zien hoe het er volgens hem voor stond in de Nederlandse literaire wereld. En dat was niet best: die wordt bevolkt door 'mandarijnen' oftewel baantjesjagers, juryvoorzitters die aan vriendjespolitiek doen, na-apers en onleesbare politieke schrijvers.

Leesaanwijzingen

Het is alleen al de moeite waard om Mandarijnen op zwavelzuur te lezen vanwege de grappige beschrijvingen die Hermans geeft van zijn tegenstanders, de schrijvers die volgens hem weer vergeten willen worden: 'De eer van het vergeten willen worden, deelt hij met knopen die zijn losgeschoten, wratten en puistjes, algemene onreinheid, okselgeuren, oprispingen, flaters en winden.'
Verder geeft dit boek, dat destijds een enorme literaire rel veroorzaakte, een unieke inkijk in de wereld van de Nederlandse literatuur. Wees er wel op bedacht dat het geen makkelijk boek is. Het is geen roman en je zult veel personen en gebeurtenissen tegenkomen die je niet bekend zijn. Je hoeft niet alles te begrijpen om het boek te kunnen lezen, maar voor sommige delen zal wat achtergrondinformatie je leesplezier vergroten. Eventueel kun je in overleg met je docent ook besluiten bijv. één hoofdstuk van het boek te lezen: bij elk hoofdstuk is een aparte opdracht gemaakt.

Om over na te denken

Wat is een polemiek precies? Ken je nog andere voorbeelden?
Waarover maakt Willem Frederik Hermans zich zo druk in Mandarijnen op zwavelzuur? En waarom? Geef je Hermans gelijk, of juist niet?
Zou zo'n soort boek nu nog steeds geschreven kunnen worden?
En wat doe je zelf als jij je ergens druk over maakt? Schrijf je daarover of doe je iets anders met je verontwaardiging? 

Waardering

Er staan nog geen verslagen over Mandarijnen op zwavelzuur op Scholieren.com.

'Niets veroudert zo snel als een polemiek vol serieuze argumenten en zwaarwichtige redeneringen, meende Willem Frederik Hermans. In Mandarijnen op zwavelzuur, zijn beruchte verzameling polemische artikelen uit de jaren veertig en vijftig, ontbreken ze dan ook vaak. In plaats van te argumenteren grossiert Hermans in apodictische uitspraken en nog liever steekt hij de draak met zijn slachtoffers. Dan valt er tenminste nog wat te lachen, als de zaak waar het om gaat al lang en breed is vergeten.'
Arnold Heumakers, NRC Handelsblad, 3 september 1999

'Wie zich afvraagt waar Hermans, die behalve romancier ook lector aan de Groningse Universiteit is, de tijd vandaan heeft gehaald, leest op pagina 11: "Schrijvers hebben eigenlijk geen vrienden."'
Adriaan Morriën, Het Parool, 28 maart 1964

'Mandarijnen op zwavelzuur is - voor mandarijnen - voor uitwendig gebruik, tussen de bilspleet. Voor degenen, die Hermans' essays begrijpen gaat echter ànder werk op de pleehaak: de dunne boekjes van sommige mandarijnen.'
Anoniem, Ratio, mei 1964

Meer weten?

literatuurgeschiedenis.nl | over het werk van Hermans
kb.nl | beknopte informatie over leven en werk van de schrijver
willemfrederikhermans.nl | zeer volledige website over de schrijver
wfhermansvolledigewerken.nl | voor een kennismaking met Mandarijnen op zwavelzuur

Geschreven door:

Hester Meuleman, Huygens ING

Suggesties


Mandarijnen op zwavelzuur - Hermans, Willem FrederikNiveau 6

Mandarijnen op zwavelzuur

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1964
Uitgeverij:Thomas Rap
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:278
Genre:polemiek, satire
Tags:literatuurgeschiedenis, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
Verscheen eerst in aparte brochures. De eerste verscheen in 1955 bij G.A. van Oorschot; de brochures daarna gaf Hermans uit in eigen beheer (De Mandarijnenpers). In 1983 volgde nog een Supplement.
In 2016 is een facsimile-uitgave verschenen (plakboekformaat; 704 pagina's), als deel 16 van de Volledige Werken.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Mandarijnen op zwavelzuur - Hermans, Willem FrederikNiveau 6

Mandarijnen op zwavelzuur

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1964
Uitgeverij:Thomas Rap
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:278
Genre:polemiek, satire
Tags:literatuurgeschiedenis, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
Verscheen eerst in aparte brochures. De eerste verscheen in 1955 bij G.A. van Oorschot; de brochures daarna gaf Hermans uit in eigen beheer (De Mandarijnenpers). In 1983 volgde nog een Supplement.
In 2016 is een facsimile-uitgave verschenen (plakboekformaat; 704 pagina's), als deel 16 van de Volledige Werken.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Mandarijnen op zwavelzuur - Hermans, Willem FrederikNiveau 6

Mandarijnen op zwavelzuur

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1964
Uitgeverij:Thomas Rap
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:278
Genre:polemiek, satire
Tags:literatuurgeschiedenis, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
Verscheen eerst in aparte brochures. De eerste verscheen in 1955 bij G.A. van Oorschot; de brochures daarna gaf Hermans uit in eigen beheer (De Mandarijnenpers). In 1983 volgde nog een Supplement.
In 2016 is een facsimile-uitgave verschenen (plakboekformaat; 704 pagina's), als deel 16 van de Volledige Werken.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Mandarijnen op zwavelzuur - Hermans, Willem FrederikNiveau 6

Mandarijnen op zwavelzuur

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1964
Uitgeverij:Thomas Rap
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:278
Genre:polemiek, satire
Tags:literatuurgeschiedenis, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
Verscheen eerst in aparte brochures. De eerste verscheen in 1955 bij G.A. van Oorschot; de brochures daarna gaf Hermans uit in eigen beheer (De Mandarijnenpers). In 1983 volgde nog een Supplement.
In 2016 is een facsimile-uitgave verschenen (plakboekformaat; 704 pagina's), als deel 16 van de Volledige Werken.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Mandarijnen op zwavelzuur - Hermans, Willem FrederikNiveau 6

Mandarijnen op zwavelzuur

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1964
Uitgeverij:Thomas Rap
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:278
Genre:polemiek, satire
Tags:literatuurgeschiedenis, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
Verscheen eerst in aparte brochures. De eerste verscheen in 1955 bij G.A. van Oorschot; de brochures daarna gaf Hermans uit in eigen beheer (De Mandarijnenpers). In 1983 volgde nog een Supplement.
In 2016 is een facsimile-uitgave verschenen (plakboekformaat; 704 pagina's), als deel 16 van de Volledige Werken.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

BoekHermans, Willem Frederik, Mandarijnen op zwavelzuur
NummerN5/1 ('De schrijver en De Derde Weg')
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focustekstinterpretatie en kunstfilosofie
Je leert

met behulp van aantekeningen een tekst interpreteren, en reflecteren op de rol van kunst.

Opdracht

Huygens ING

  1. Schrijf in 300 woorden op wat jij denkt over de verhouding tussen kunst en politiek. Vind je dat kunst over politiek moet gaan of juist niet? Wat vind jij het belangrijkste aan een kunstwerk? Noem voorbeelden van kunstwerken die je aanspreken en leg uit waarom ze dat doen. Het mogen boeken zijn, maar ook andere soorten kunst zoals muziek, films, schilderijen enz.
  2. Lees 'De schrijver en De Derde Weg' van Willem Frederik Hermans met behulp van je aantekeningen bij 1 en de bron. Onder Downloads vind je nog wat aantekeningen bij deze tekst.
  3. Maak een samenvatting van ongeveer 700 woorden waarin de volgende vragen worden beantwoord:
    a. Wat was De Derde Weg?
    b. Wat zijn de bezwaren van Hermans tegen De Derde Weg?
    c. Wat zijn de bezwaren van Hermans tegen politieke schrijvers in het algemeen?
    d. Wat is de conclusie van Hermans over Nederlandse schrijvers en politici?
  4. Lees de literaire theorie en maak een moodboard waarin je presenteert wat volgens jou het ideale kunstwerk is. Let daarbij op de volgende punten:
    - Het moodboard mag zowel op papier als op de computer worden gemaakt.
    - Op het moodboard verzamel je foto's, tekeningen, tekstfragmenten e.d. waarvan jij vindt dat ze in een ideaal kunstwerk thuis zouden horen. Dat kunnen bijvoorbeeld mooie zinnen of afbeeldingen zijn, afbeeldingen van maatschappelijke onderwerpen zoals het milieu of armoede, of afbeeldingen van bepaalde thema's zoals spanning of romantiek.
(Literaire)theorie

'Een moodboard is een tool die vaak wordt gebruikt in de creatieve sector. Voor er begonnen wordt aan een eindresultaat plaatsen ontwerpers een heleboel bestaande objecten en eigen creaties samen op een groot blad papier. Een moodboard lijkt dus erg op een collage, maar is niet het eindresultaat. Moodboards beantwoorden altijd aan een bepaald thema (zoals een kleur, een sfeerbeeld of gewoon een woord).'
Dennis van der Kuylen en Nina Verhaegen

Bronnen
  1. historischnieuwsblad.nl | Paul van der Steen, 'De Derde Weg'
Gemaakt doorHester Meuleman, Huygens ING
Downloads



BoekHermans, Willem Frederik, Mandarijnen op zwavelzuur
NummerN5/2 ('De Haagse posthume Gans')
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusgenre
Je leert

wat de kenmerken van een polemiek zijn.

Opdracht

Huygens ING

  1. Lees 'De Haagse posthume Gans'. Onder Downloads vind je nog wat aantekeningen bij deze tekst.
    Begrijp je waar Willem Frederik Hermans zich kwaad over maakt? Waarom wel of niet? Waar kan jij je zelf kwaad over maken?
  2. Lees de bronnen over Jacques Gans en vat in je eigen woorden samen wie hij volgens deze bronnen was. Hou daarbij de volgende vragen in je achterhoofd:
    a. Wat voor karakter had hij?
    b. Wat waren zijn politieke opvattingen?
    c. Wat was zijn ontwikkeling als schrijver?
  3. Hermans' stuk bestaat uit drie delen: een inleiding, een dialoog en een korte epiloog. Beschrijf het beeld dat Hermans van Jacques Gans geeft als volgt:
    a. Wat voor politieke opvattingen had Jacques Gans volgens de inleiding vroeger en wat is daar aan veranderd?
    b. Wat voor karaktereigenschappen denkt Jacques Gans volgens de inleiding te hebben?
    c. Welke karaktereigenschappen heeft hij volgens de inleiding echt?
    d. Wat voor persoon is Jacques Gans volgens de inleiding?
    e. Hoe wordt dit beeld versterkt door de dialoog? Geef drie voorbeelden en leg uit.
    f. Klopt het beeld dat Hermans van Jacques Gans geeft met je antwoorden op vraag 2? Waarom wel of niet?
    g. Wat voor beeld geeft Hermans van zichzelf in de epiloog? Is hij nu laf of juist niet? Waarom denk je dat Hermans met deze epiloog afsluit?
  4. Dit stuk is een typisch voorbeeld van wat een polemiek is. Lees de literaire theorie en noem vijf voorbeelden uit de tekst waaruit dat blijkt. Leg uit en gebruik eventueel je antwoorden op de vorige vragen.
  5. Begin zelf een polemiek tegen iemand en let daarbij op het volgende:
    - Kies niet iemand uit die je persoonlijk kent, maar een bekend iemand, met wie je het niet eens bent.
    - Kies iemand uit een vakgebied dat jou interesseert en waar je wat van weet. Dat kan een schrijver zijn, maar het kan bij voorbeeld ook iemand zijn uit de politiek of de muziek.
    - Het stuk moet tussen de 500 en de 1000 woorden zijn en een pakkende titel hebben.
    - Het stuk moet minstens drie kenmerken bevatten die in de theorie worden genoemd.
    - Eindig het stuk met een duidelijke conclusie.    
(Literaire)theoriePolemiek
  1. Een polemiek is een venijnige pennenstrijd zonder enige nuance tussen vakgenoten over een bepaald onderwerp, hetzij van één persoon tegen de volgens hem heersende mening, hetzij tussen meerdere personen die het niet met elkaar eens zijn. In beide gevallen is het in feite een dialoog en wordt er eigenlijk een antwoord verwacht, ook al komt dat er niet altijd. In principe kan de strijd in elk vakgebied plaatsvinden, maar het komt het vaakst voor in de kunst en de theologie.
  2. Een aantal doelen van de literaire polemiek is:
    a. Anderen overtuigen van eigen opvattingen.
    b. Zich als groep of persoon afzetten tegen een (meestal oudere) groep of persoon om aan te tonen dat het nieuwe werk beter is dan het oude.
    c. Een genre verdedigen tegen een ander genre.
    d. Al dan niet verkapte reclame maken voor het eigen werk.
    e. Afgunst en/of rancune uiten, als bijvoorbeeld de ander voortdurend prijzen wint en de polemist zelf nooit.
    f. Oprechte morele verontwaardiging uiten, vaak om politieke redenen.
    g. De kwaliteit van het vak willen bewaren tegen 'amateurs'.
  3. Een aantal kenmerken van de polemiek is:
    a. Humor: polemieken kunnen puur venijnig zijn en bitter, maar werken vaak beter als ze humoristisch zijn. Dat leest fijner en bovendien wordt de tegenstander belachelijk en dus onschadelijk gemaakt. Dat gebeurt niet door plat te schelden, dat wekt geen sympathie bij de lezer. Als er al wordt gescholden, dan op een originele en grappige manier.
    b. Onredelijkheid: het gaat meestal meer om de stijl dan om de argumenten. Tegenstanders worden aangevallen, door hun woorden in een andere context te zetten, hun woorden te verdraaien of ze op een persoonlijke manier belachelijk te maken. Dit gebeurt onder andere door stijlmiddelen als ironie, overdrijving en understatement te gebruiken.
    c. Een polemist kent geen nuance en blijft bij zijn punt, anders heeft de polemiek geen effect meer.
Bronnen

Twee bronnen over Jacques Gans:

  1. Wikipedia
  2. dbnl.org
Gemaakt doorHester Meuleman, Huygens ING
Downloads



BoekHermans, Willem Frederik, Mandarijnen op zwavelzuur
NummerN5/3
Niveau5
Studielast4 slu
Werkvormklassikaal
Focusdruktechnieken
Je leert

over Hermans' werkwijze bij Mandarijnen op zwavelzuur.

Opdracht

Huygens ING

Lees eerst de literaire theorie en de bronnen.
Voor deze opdracht gaan jullie met de hele klas een schoolkrant maken in de trant van Mandarijnen op zwavelzuur. Hierbij gelden de volgende regels:

  • Kies met z'n allen een actueel thema waar iedereen een bepaalde mening over heeft: bijvoorbeeld een bepaalde lopende rechtszaak die veel in het nieuws is, een actuele politieke gebeurtenis, een actuele culturele gebeurtenis. Als er op dat moment maar veel over wordt gesproken in de media.
  • Iedereen maakt, alleen of in groepjes, een pagina. Gebruik daarbij het laatste hoofdstuk van Mandarijnen op zwavelzuur als inspiratiebron: maak collages, schrijf een nep-interview met of een nep-dagboekfragment van een van de hoofdrolspelers van jullie thema, of schrijf een zogenaamd serieus krantenartikel onder een pseudoniem. Laat uit wat je maakt je mening naar voren komen. Geef de krant een goede titel.
  • Ten slotte: er mag geen computer aan te pas komen! Net als Hermans deed, mogen jullie alleen een typemachine of een pen gebruiken om stukken te schrijven. Afbeeldingen, krantenkoppen of artikelen voor collages mogen niet van internet komen, maar alleen uit kranten en tijdschriften. Natuurlijk mag het geknipte en geplakte resultaat uiteindelijk wel naar een drukker of onder een kopieermachine om het in de klas of in de hele school te kunnen uitdelen.
(Literaire)theorie
  1. In het laatste hoofdstuk van Mandarijnen op zwavelzuur laat Hermans zien wat volgens hem de toestand van de literatuur is in Nederland en wat zijn rol en de rol van Mandarijnen op zwavelzuur daarin tot dan toe was (er staan dus veel dingen in die er in de eerste druk niet stonden). Dat doet hij door middel van uitgeknipte krantenartikelen, collages, een gefingeerd dagboekfragment, een stuk onder pseudoniem enz.
  2. Toen dit boek verscheen, waren er nog geen computers zoals nu. Boeken werden gedrukt door middel van drukpersen (zie bron 1). Hermans heeft dit boek in eerste instantie zelf uitgegeven (want niemand anders durfde dat te doen) en had natuurlijk geen drukpers thuis, dus hij heeft alle teksten getypt, daar zelf met de hand weer dingen in verbeterd en verder alles letterlijk bij elkaar geknipt en geplakt. Hij liet het boek uiteindelijk maken met gebruik van de toen net nieuwe offset-techniek (zie bron 2). Belangstellenden konden het boek rechtstreeks bij hem bestellen en hij verstuurde ze allemaal vanuit huis. Bij de eerste druk kreeg elke nieuwe klant ook nog een collage die Hermans zelf had gemaakt.
  3. Sinds 2016 is van Mandarijnen op zwavelzuur een facsimile-uitgave beschikbaar. Je kunt hier precies zien hoe Hermans zijn boek in elkaar gezet heeft. Deze editie is verschenen als deel 16 van de Volledige Werken.  
Bronnen
  1. 'Boekdrukkunst', op: Wikipedia
  2. 'Offsetdruk', op: Wikipedia
Gemaakt doorHester Meuleman, Huygens ING




Mandarijnen op zwavelzuur - Hermans, Willem FrederikNiveau 6

Mandarijnen op zwavelzuur

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1964
Uitgeverij:Thomas Rap
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:278
Genre:polemiek, satire
Tags:literatuurgeschiedenis, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
Verscheen eerst in aparte brochures. De eerste verscheen in 1955 bij G.A. van Oorschot; de brochures daarna gaf Hermans uit in eigen beheer (De Mandarijnenpers). In 1983 volgde nog een Supplement.
In 2016 is een facsimile-uitgave verschenen (plakboekformaat; 704 pagina's), als deel 16 van de Volledige Werken.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Opdrachten

BoekHermans, Willem Frederik, Mandarijnen op zwavelzuur
NummerN6/1 ('Boven op de Zangberg')
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormdrietal
Focustekstbegrip en inzicht in het literaire procedé van Hermans
Je leert

de opbouw van een tekst te begrijpen door middel van interpretatie en achtergrondinformatie.

Opdracht

Huygens ING

  1. [individueel]
    Willem Frederik Hermans maakt zich in Mandarijnen op zwavelzuur nogal kwaad over mensen van wie hij vindt dat ze geen verstand hebben van literatuur.
    a. Kun jij je voorstellen dat iemand zich daar zo kwaad over maakt? Waarom wel of niet?
    b. Noem drie dingen waar jij je druk over maakt (denk bijvoorbeeld aan de bio-industrie, pesten, drugsgebruik, maar ook aan tv-programma's of muziek die je slecht vindt).
    c. Zou jij iets ondernemen om je mening duidelijk te maken over deze drie onderwerpen? Waarom wel of niet?
    d. Wat lijkt jou de beste manier om je mening naar buiten te brengen? Zou je dat doen door een stuk te schrijven of zou je een ander medium gebruiken? Leg uit.
  2. [individueel]
    Lees 'Boven op de zangberg' van Willem Frederik Hermans met behulp van de aantekeningen (onder Downloads) en de internetbronnen.
    a. Wat is een 'mandarijn' volgens Hermans?
    b. Hoe staat dat in verhouding tot de oorspronkelijke betekenis van het woord?
  3. [samen]
    De volgende drie groepen werden door Hermans beschouwd als (toekomstige) 'mandarijnen': de katholieke literatoren (zie Downloads: aantekening 1/hoofdstuk 3), de epigonen, dat zijn de navolgers van Menno ter Braak en E. Du Perron (aantekening 4/hoofdstuk 2) en de politieke schrijvers (aantekening 5/hoofdstuk 4) die soms ook nog epigonen waren. Vraag bij de onderstaande opdrachten hulp aan je docent als je er niet uitkomt.
    a. Verdeel de drie genoemde groepen onderling. Neem het voor jouw groep genoemde hoofdstuk door en probeer uit te vinden wat Hermans op deze groep tegen had.
    b. Lees de literaire theorie over de literatuuropvatting van Hermans. Overleg met z'n drieën of je denkt dat Hermans de drie groepen aanviel omdat hij het gewoon niet eens was met hun literatuuropvatting of dat er misschien ook een andere reden voor was. Zo ja, wat zou die reden dan geweest kunnen zijn? Beschrijf wat jullie conclusie was en leg uit.
  4. [individueel]
    Wat voor boek heeft Hermans naar eigen zeggen geschreven, wat is de bedoeling van het boek? Is het volgens jou een fictie- of een non-fictieboek? Waarom?
  5. [individueel]
    Wat zegt Hermans over zijn eigen motieven om dit boek te schrijven?
  6. [individueel]
    Wat denk jij dat zijn motieven zijn?
  7. [individueel]
    Lees bron 7 met het fragment uit de brief van Hermans aan Fokke Sierksma van 6 januari 1955 en vergelijk dat met de alinea na: 'Er zijn geen goede schrijvers.' Zijn je antwoorden op vraag 5 en vraag 3 (in die volgorde) nu veranderd? Waarom wel of niet? 
(Literaire)theorie

De literatuuropvatting van W.F. Hermans zelf komt samengevat op het volgende neer:
a. Hermans vindt dat een schrijver niet bang moet zijn om dingen op te schrijven die het publiek liever niet wil horen. Sterker nog, de schrijver heeft de taak om dingen op te schrijven die mensen liever niet willen horen.
b. Bovendien moet een verhaal niet lukraak zijn opgeschreven,  maar moet goed nagedacht zijn over de structuur van het verhaal en moeten alle elementen die erin voorkomen een rol spelen. Daarbij is fictie volgens Hermans geen afspiegeling van de werkelijkheid, maar meer een uitdrukking van het diepste wezen van de menselijke aard en de wetenschap dat een objectieve kennis van de werkelijkheid niet mogelijk is.
c. Aan vriendjespolitiek moet al helemaal niet worden gedaan. Een schrijver hoort noch zichzelf, noch zijn omgeving te sparen.

Bronnen
  1. Wikipedia | 'Mandarijn (functie)'
  2. Wikipedia | 'Informatie Dienst Inzake Literatuur'
  3. Wikipedia | 'Menno ter Braak'
  4. historici.nl | 'Perron, Charles Edward du'
  5. Wikipedia | 'Forum (literair tijdschrift)'
  6. historischnieuwsblad.nl | Paul van der Steen, 'De Derde Weg'
  7. Fragment uit een brief van Willem Frederik Hermans aan Fokke Sierksma van 6 januari 1955 (KB-archief):
    'Ik schrijf veel, maar alleen 's nachts van 11-4. Ik kan toch niet slapen en verval zodoende in mijn oude levenswijze. Ook hier is een dieptepsychologische verklaring voor: het schrijven heb ik in mijn jeugd als een geheime zonde beschouwd: dit gedragspatroon moet gehandhaafd blijven ook nu niemand het mij meer verbiedt. Daarom kan ik het alleen 's nachts.'
Gemaakt doorHester Meuleman, Huygens ING
Downloads



BoekHermans, Willem Frederik, Mandarijnen op zwavelzuur
NummerN6/2 ('Het meccanodoosje van Adriaan van der Veen')
Niveau6
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusliteratuuropvatting
Je leert

hoe een schrijver (indirect) zijn literatuuropvatting kan verwoorden.

Opdracht

Huygens ING

  1. Lees 'Het meccanodoosje van Adriaan van der Veen' van Willem Frederik Hermans.
    a. Welk verwijt maakt Hermans aan Adriaan van der Veen?
    b. Vind je dit een redelijk of een onredelijk verwijt? Waarom?
    c. Met welk doel denk je dat Hermans dit stuk heeft geschreven? Leg uit.
  2. Lees de literaire theorie deel 1. Vind jij het belangrijk dat andere mensen weten welke boeken, films, muziek of games jij goed vindt? Waarom wel of niet? Wat doe je als ze het niet met je eens zijn?
  3. De literatuuropvatting van Adriaan van der Veen is voor een groot deel beïnvloed door Menno ter Braak, E. Du Perron en hun tijdschrift Forum. Van der Veen schreef voornamelijk 'bekentenisliteratuur', een bij Forum geliefd genre. Lees nu de literaire theorie deel 2 en bron 1-3.
    a. Wat voor soort literatuur propageerden Menno ter Braak en E. Du Perron in hun tijdschrift Forum?
    b. Leg uit waarom 'bekentenisliteratuur' goed bij de ideeën van Forum past.
  4. Lees bron 4: 'Experimentele romans', een tekst van W.F. Hermans. Hermans zet hierin zijn eigen literatuuropvatting uiteen.
    a. Wat is volgens Hermans het doel van de literatuur (de functie van de roman)?
    b. Hoe kan dit doel volgens hem het beste worden bereikt?
    c. Wat is het verschil tussen romanpersonages zoals Hermans ze wil beschrijven en 'de complete persoonlijkheden' die volgens Forum beschreven moesten worden?
  5. Begrijp je waarom de literatuuropvatting van Hermans botst met die van Forum? Leg uit.
  6. Wat is het verschil tussen de romans zoals die volgens Hermans moeten worden geschreven en de romans die volgens Hermans door Adriaan van der Veen worden geschreven? Gebruik eventueel je antwoord op vraag 1a.
  7. Is je antwoord op vraag 1c nu veranderd? Leg uit.
(Literaire)theorie
  1. Een literatuuropvatting is het geheel aan opvattingen over de aard, de functie, het doel, de middelen, de effecten en het ontstaan van de literatuur. (C.J. van Rees en G.J. Dorleijn, De impact van literatuuropvattingen in het literaire veld, Den Haag 1993.) Het gaat er dus eigenlijk vooral om wat je mooi vindt en waarom je dat vindt. Bij een literatuuropvatting gaat het natuurlijk om boeken, maar je zou iets vergelijkbaars kunnen zeggen over films, muziek en games.
  2. Bekentenisliteratuur is een verzamelnaam voor geschriften waarin de auteur gegevens over zichzelf prijs geeft. Tot de bekentenisliteratuur worden het dagboek, de autobiografie, de memoires en soortgelijke egodocumenten gerekend. Soms spreekt men ook bij romans of andere vormen van fictie met een hoog gehalte aan autobiografische informatie van bekentenisliteratuur. 
    Bron: dbnl.org
Bronnen
  1. Wikipedia | 'Menno ter Braak'
  2. historici.nl | 'Perron, Charles Edward du'
  3. Wikipedia | 'Forum (literair tijdschrift)'
  4. W.F. Hermans, 'Experimentele romans', in: Het sadistische universum 1 (1964). Nu in: W.F. Hermans, Volledige Werken deel 11, Amsterdam 2008, p. 123-128 
Gemaakt doorHester Meuleman, Huygens ING



BoekHermans, Willem Frederik, Mandarijnen op zwavelzuur
NummerN6/3 ('De heilige Idil en haar nar')
Niveau6
Studielast4 slu
Werkvormtweetal
Focuseditiewetenschap
Je leert

een stuk tekst van aantekeningen voorzien op grond van (archief)onderzoek.

Opdracht

Huygens ING

Voor deze opdracht gaan jullie de tekst 'De heilige Idil en haar nar' van Willem Frederik Hermans presenteren aan jullie klasgenoten door voetnoten en een toelichting bij de tekst te schrijven. Neem de volgende stappen:

  1. Lees allebei de literaire theorie.
  2. Vraag bij onderstaande onderdelen hulp aan je docent als je ergens onzeker over bent.
  3. Lees 'De heilige Idil en haar nar' en markeer samen in een kopie:
    a. De titel van het stuk.
    b. Alle boektitels die genoemd worden.
    c. Alle woorden die jullie niet begrijpen.
    d. Alle begrippen waarvan jullie niet weten waarnaar ze verwijzen.
    e. Alle namen van personen en zaken die jullie niet kennen.
  4. Maak vervolgens allebei een deel van de voetnoten bij de tekst. Nummer in een nieuwe kopie van de tekst met pen de onderdelen die jullie in de eerste kopie hebben gemarkeerd en maak een document aan waarin jullie de voetnoten als volgt behandelen:
    a. Gebruik internet of een encyclopedie of andere naslagwerken om alles op te zoeken en vermeld bij elke noot je bron.
    b. Bij de titel: leg in een voetnoot kort uit wat Idil was.
    c. Zoek bij de boektitels de schrijver (die staat in de meeste gevallen in de tekst), en plaats en jaar van uitgave. Zet in de voetnoot: schrijver, titel (cursief), plaats, jaar.
    d. Zoek de woorden die jullie niet kennen op in een woordenboek. Zet in de voetnoot kort wat het woord betekent.
    e. Zoek de begrippen en namen die jullie niet kennen op op internet of in een naslagwerk. Leg in de voetnoot in één of twee regels uit om wie of wat het gaat.
  5. Lees de bronnen: de beschrijvingen van Hermans en Mandarijnen op zwavelzuur, de brieven en het stuk uit Nederlandse literatuur, een geschiedenis.
  6. Schrijf samen de toelichting bij de tekst in ongeveer 4 A4'tjes (afbeeldingen niet meegerekend) en neem daarbij allebei twee bronnen voor je rekening (de brieven vormen één bron). Let er wel op dat jullie tekst uiteindelijk één geheel wordt. De toelichting moet als volgt zijn opgebouwd:
    a. De tekst begint met een paragraaf waarin staat wat voor schrijver Willem Frederik Hermans was. Vergeet niet te vermelden wanneer Hermans leefde.
    b. In de tweede paragraaf staat wat voor boek Mandarijnen op zwavelzuur was. Vergeet niet te vermelden wanneer Mandarijnen op zwavelzuur verscheen.
    c. Vervolgens volgt een paragraaf over de verhouding die Hermans in de jaren vijftig met de rooms-katholieken had, aan de hand van Nederlandse literatuur, een geschiedenis.
    d. In de laatste paragraaf wordt de polemiek in Podium beschreven. Vat eerst kort samen wat voor bezwaren Hermans tegen Idil heeft in 'De heilige Idil en haar nar'. Leg daarna met behulp van de brieven en de theorie uit hoeveel stukken er in deze polemiek zijn geschreven, door wie en in welke volgorde. Leg tenslotte uit waarom Hermans en Borgers met de polemiek wilden stoppen. Jullie mogen uit de brieven citeren.
  7. Maak tenslotte een klein boekje van jullie project met:
    a. Een titelpagina met: de schrijver, de naam van de tekst en daaronder 'Inleiding en voetnoten door:' met jullie namen, plaats en datum erachter.
    b. De tekst van Hermans waarin de nummers van de voetnoten staan.
    c. De voetnoten.
    d. De toelichting.
    Uiteraard mogen jullie plaatjes toevoegen zoals foto's of afbeeldingen van fragmenten uit de brieven.  
(Literaire)theorie
  1. Deze opdracht vormt een kleine inleiding op wat editiewetenschap is. Heel kort samengevat bestaat dit vakgebied eruit wetenschappelijk verantwoorde tekstedities te maken. Daarbij worden ten eerste alle versies die er van een bepaalde tekst bestaan, vergeleken om te kijken welke veranderingen de schrijver erin heeft gemaakt of welke veranderingen er per ongeluk in zijn geslopen door bijvoorbeeld zetfouten. Op grond van die vergelijkingen wordt een tekst samengesteld die de ideale tekst volgens de schrijver zou moeten benaderen: bijvoorbeeld met de veranderingen die hij heeft aangebracht, maar zonder de zetfouten.
    In deze opdracht besteden we alleen aandacht aan een ander deel van de editiewetenschap: de commentaar en de voetnoten. In een wetenschappelijke editie wordt doorgaans uitleg gegeven bij namen of zaken waarvan er grote kans is dat de lezer ze niet (meer) begrijpt. Ook worden titels die in een tekst voorkomen, in een voetnoot volledig beschreven. Op deze manier zijn oude teksten makkelijker te begrijpen.
    Tenslotte bestaan er veel verschillende soorten edities: edities voor wetenschappers, maar ook edities voor scholieren. Het is in deze opdracht de bedoeling dat jullie de voetnoten en de inleiding schrijven op een manier die jullie zelf aanspreekt, ze zijn namelijk bedoeld voor jullie klasgenoten.
  2. Begin jaren vijftig werkte Hermans mee aan het literaire tijdschrift Podium, waar Gerrit Borgers een van de redacteurs was. Een paar maanden voor de publicatie in Podium van 'De heilige Idil en haar nar' had Hermans een snerende opmerking over Idil en de rooms-katholieke kerk gemaakt in een recensie in hetzelfde tijdschrift. Op deze opmerking geeft Gerard Verbiest een reactie in de brief aan Podium die in Hermans' stuk valt te lezen. 'De heilige Idil en haar nar' is een reactie op deze brief.
    Na de publicatie van 'De heilige Idil en haar nar' schreef Gerard Verbiest weer een reactie waarin hij Idil verdedigde. Zoals uit de bron met de brieven blijkt, hadden Hermans en Borgers er toen genoeg van en dus plaatsten ze dit laatste stuk van Verbiest niet meer in Podium. Verbiest heeft het toen zelf gepubliceerd in het tijdschrift van Idil.
Bronnen
  1. willemfrederikhermans.nl
  2. nrc.nl | Arnold Heumakers, 'W.F. Hermans: Mandarijnen op zwavelzuur, 1964'
  3. A.M. Schenkeveld-van der Dussen (red.), Nederlandse literatuur, een geschiedenis, Groningen 1993, p.728-731
  4. Willem Frederik Hermans aan Gerrit Borgers, Voorburg, 22 mei 1951 (archief-Hermans)
  5. Gerrit Borgers aan Willem Frederik Hermans, Bussum, 28 mei 1951 (archief-Hermans)
  6. Gerrit Borgers aan Gerard C.J.M. Verbiest, Bussum, 28 mei 1951 (archief-Hermans)
Gemaakt doorHester Meuleman, Huygens ING




Mandarijnen op zwavelzuur - Hermans, Willem FrederikNiveau 6

Mandarijnen op zwavelzuur

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1964
Uitgeverij:Thomas Rap
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:278
Genre:polemiek, satire
Tags:literatuurgeschiedenis, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
Verscheen eerst in aparte brochures. De eerste verscheen in 1955 bij G.A. van Oorschot; de brochures daarna gaf Hermans uit in eigen beheer (De Mandarijnenpers). In 1983 volgde nog een Supplement.
In 2016 is een facsimile-uitgave verschenen (plakboekformaat; 704 pagina's), als deel 16 van de Volledige Werken.  

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 8 december 2017.

 

Introductie

Willem Frederik Hermans (1921-1995) heeft een belangrijk stempel gedrukt op de Nederlandse literatuur. Zijn naoorlogse romans schokten het publiek door de cynische inhoud. Daarnaast stond Hermans bekend als een felle schoolmeester, iemand die anderen graag en onbarmhartig de les las. Zijn werk stond in het teken van de idee dat de werkelijkheid niet objectief te begrijpen is. Naast vele romans en beschouwingen schreef Hermans korte verhalen, poëzie en toneel; op deze site staan vijf werken van hem, van N4 tot en met N6. Sinds 2005 wordt al zijn verschenen en ongebundelde werk uitgebracht in de Volledige Werken; dit boek is deel 16 van die reeks. 

Inhoud

Mandarijnen op zwavelzuur is een verzameling polemische stukken, waarin Hermans scherpe kritiek heeft op collega-schrijvers, journalisten en anderen in de wereld van de literatuur. De eerste twee Mandarijnen-stukken die hij schreef werden nog als brochures uitgegeven door uitgeverij Van Oorschot, maar na de grote ophef die er ontstond rond deze brochures durfde de uitgever het niet meer aan. Hermans heeft een derde brochure en uiteindelijk het hele boek in eigen beheer uitgegeven. Toen het alsnog een groot succes werd, wilde uitgever Thomas Rap de latere drukken wel verzorgen.
Hermans wilde met Mandarijnen op zwavelzuur laten zien hoe het er volgens hem voor stond in de Nederlandse literaire wereld. En dat was niet best: die wordt bevolkt door 'mandarijnen' oftewel baantjesjagers, juryvoorzitters die aan vriendjespolitiek doen, na-apers en onleesbare politieke schrijvers.

Moeilijkheid

Zowel voor de N5- als de N6-lezer is dit een moeilijk boek, om verschillende redenen. Ten eerste wordt er verwezen naar veel personen en gebeurtenissen die in de tijd van Hermans bekend dan wel actueel waren maar nu helemaal niet meer. Ten tweede lijkt het boek volledig non-fictie te zijn, maar is er wel degelijk sprake van een literaire constructie waarin Hermans zijn eerder gepubliceerde stukken in een hem welgevallige, niet-chronologische volgorde heeft gezet en er een manipulerende en onbetrouwbare ik-verteller optreedt.
Het eerste aspect kan afschrikwekkend werken, wat een reden kan zijn om met de leerling af te spreken dat er bijv. één hoofdstuk wordt behandeld in plaats van het hele boek. Aangezien er ook per onderdeel een heleboel valt te leren, is er voor elk hoofdstuk een aparte opdracht gemaakt. Daarbij kan zowel de N5- als de N6-lezer zijn cultuur-historische achtergrond verbreden. De N5-lezer zal meer waardering krijgen voor de humor van het boek door een beter begrip van de achtergrond, en de N6-lezer zal inzicht krijgen in de strategische plaats van het boek in het oeuvre van Hermans.
Het inzicht in het tweede aspect, het meta-niveau, dat in de didactische literaire analyse voor het gemak de tweede laag wordt genoemd, is daarom alleen van toepassing op de N6-lezer. Voor de N5-lezer is het te veel gevraagd om de subtiliteit van de literaire constructie te doorgronden. Bovendien is dat inzicht niet in eerste instantie nodig om het boek te kunnen waarderen.
Mandarijnen op zwavelzuur is een prachtig boek voor vergevorderde leerlingen met interesse in literatuurgeschiedenis. Zij zullen vanwege hun brede literair-historische kennis kunnen genieten van de manier waarop Hermans zijn tegenstanders met de grond gelijk maakt.
Als u Mandarijnen op zwavelzuur klassikaal wilt aanpakken, biedt de praktische opdracht N5/3 een handvat. 

Het materiaal op deze site bij dit boek is geschreven door een medewerkster van het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (KNAW). Dit instituut draagt ook de wetenschappelijke verantwoordelijkheid voor de uitgave van Hermans' Volledige Werken

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid Van zowel de N5- als de N6-lezer vraagt dit boek een grote bereidheid. Hoewel er ook veel te lachen valt als je geen achtergrondkennis hebt, wordt het leesplezier enorm vergroot als je de stukken in hun cultuur-historische context kunt plaatsen. Alleen gemotiveerde N6-lezers zullen daarbij tweede laag van de literaire constructie kunnen doorgronden. 
  Interesses Mandarijnen op zwavelzuur is geschikt voor leerlingen met een brede cultuur-historische achtergrond die geïnteresseerd zijn in literatuurgeschiedenis, schrijverschap en politiek. Ook leerlingen die wellicht minder academisch zijn aangelegd, maar wel interesse hebben in satire en literaire technieken kunnen door het boek geboeid worden. 
  Algemene kennis Om het boek helemaal te doorgronden is een algemene kennis vereist die niet eens verwacht kan worden van studenten, laat staan van middelbareschoolleerlingen. Enige kennis van de Tweede Wereldoorlog, de Koude Oorlog en van de discussies rond het tijdschrift Forum van Menno ter Braak en E. Du Perron maakt het boek al een stuk begrijpelijker. Ook is het handig als de lezer op de hoogte is van het tijdperk van de verzuiling, en in het bijzonder van de rooms-katholieke tak.
  Specifieke literaire en culturele kennis Dit moet niet het eerste boek van Hermans zijn dat de leerling leest. In het beste geval heeft hij al een paar van zijn boeken gelezen, waaronder Ik heb altijd gelijk, aangezien dat boek uitgebreid behandeld wordt in Mandarijnen op zwavelzuur. Kennis van het begrip polemiek en de literaire technieken die daarbij worden gehanteerd is noodzakelijk en het is handig als de lezer weet dat bijvoorbeeld Lodewijk van Deyssel en Multatuli ook polemieken schreven.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Het vocabulaire is zeker niet onbegrijpelijk, maar er staan wel moeilijke en verouderde woorden en abstracte begrippen tussen die misschien uitleg vereisen. Een controlepunt is de vraag of de leerling zonder veel problemen een kwaliteitskrant kan lezen.
  Zinsconstructies De vele samengestelde zinnen kunnen zeker van de N5-lezer een grote concentratie vergen. Daar staat tegenover dat ze afgewisseld worden met minder complexe zinnen, en dat de humoristische inhoud zal helpen bij het doorlezen.
   Stijl Er worden, zoals in alle polemieken, veel stijltechnieken toegepast in Mandarijnen op zwavelzuur. Van korte ironische zinnen en zakelijke beschrijvingen tot dramatische en lyrische uitweidingen. Bovendien drijft Hermans vaak de spot met de stijl van anderen door de zwakke punten aan te wijzen of door te parodiëren. Over het algemeen zal deze wisseling niet voor veel problemen zorgen, mits de leerling goed op de hoogte is van het begrip polemiek en het doel ervan. Moeilijker zijn de woordgrappen die vaak betrekking hebben op eigennamen. 'Lichtevaart' is alleen grappig als je weet dat het om iemand gaat die Donkersloot heet.  

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters In Mandarijnen op zwavelzuur is niet zozeer sprake van karakters, als wel van karikaturen. In de eerste plaats natuurlijk de mandarijnen uit de titel, die eerst in hun algemeenheid worden beschreven en later aan de hand van bestaande personen worden uitgewerkt. Ten tweede zijn er de epigonen. Ten derde is er de onbetrouwbare ik-verteller, die alleen die dingen over de zogenaamde mandarijnen en epigonen vertelt die zijn doel dienen. Het inzicht in dit karikaturale aspect behoort echter tot het begrip van de tweede laag en zal alleen bij de vergevorderde N6-lezer tot de verbeelding spreken. In eerste instantie zal de leerling de stukken lezen als Hermans' beschouwingen over bestaande personen en niet echt bezig zijn met het onderscheiden van karakters zoals je dat in een roman zou doen. 
  Aantal karakters -
  Ontwikkeling van en verhouding tussen karakters

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Aangezien het niet om een roman gaat, is er niet echt sprake van duidelijk herkenbare actie of spanning.
  Chronologie Er is natuurlijk geen sprake van chronologie zoals die in een roman aanwezig zou zijn, maar wel is de niet-chronologische volgorde van de polemische stukken van belang voor het begrip van de tweede laag. Hermans wekt door de boekvorm de suggestie dat de stukken allemaal tegelijk zijn geschreven, maar in werkelijkheid varieert de eerste publicatiedatum van de jaren veertig tot het moment van publicatie van het boek. Dit wordt weliswaar hier en daar aangegeven, maar niet overal: er wordt mee gemanipuleerd. Dit heeft een strategisch doel: de suggestie van een ik-verteller (te associëren met Hermans) die al vanaf de jaren veertig een duidelijk literair programma had en die daarin gelijk heeft gekregen ('ik wist het toen al, heb het toen al gezegd'). Dat zou zijn betrouwbaarheid versterken, terwijl er in werkelijkheid niet zo'n duidelijke lijn in zat als wordt gesuggereerd. Het begrijpen van dit literaire procedé zal te veel vergen van de N5-lezer, maar kan eventueel een uitdaging vormen voor de vergevorderde N6-lezer. Het is niet noodzakelijk de tweede laag helemaal te doorgronden om het boek te kunnen waarderen, maar het zal bij degene die het lukt zorgen voor een groter begrip van Hermans' oeuvre en van het gebruik van literaire procedés in het algemeen.
  Verhaallijn(en) In principe is er één verhaallijn: de ik-verteller laat zien dat de literaire wereld zich in een kritieke toestand bevindt en bewijst indirect zijn eigen superioriteit. Dit is echter de tweede laag. Op het eerste gezicht zal de leerling geen duidelijke verhaallijn zien, maar allemaal losse beschouwingen.
  Perspectief Hoewel de lezer de stukken in eerste instantie zal lezen als beschouwingen en meningen van Hermans, is er in de tweede laag een onbetrouwbare ik-verteller aan het woord. Omdat dat iemand is die voor Hermans' belangen opkomt is het een subtiel verschil, maar uiteindelijk is het toch een literaire creatie: een schijnbaar alwetende anti-mandarijn die indirect aantoont dat er maar één goede schrijver is in Nederland, namelijk Hermans zelf.
Dat laatste zal ook zonder dit inzicht zowel door de N5- als de N6-lezer wel begrepen worden, aangezien ze in staat zijn het begrip polemiek te doorgronden. Het kan bij de vergevorderde N6-lezer echter een extra inzicht geven in de werking van literaire procedés. 
  Betekenis De eerste betekenislaag vormt de inhoud van de afzonderlijke stukken: de verwijzingen naar bestaande personen en gebeurtenissen en de plaatsing daarvan in de context. De tweede laag is natuurlijk de strijd die Hermans voert om andermans ongelijk aan te tonen en indirect reclame te maken voor zijn eigen oeuvre.
Hoewel het procedé van de tweede laag verder alleen als extra uitdaging kan worden gezien voor de vergevorderde N6-lezer vanwege de complexiteit, is de tweede laag in dit geval ook van belang voor de N5-lezer en de minder vergevorderde N6-lezer. Het belangrijkst is immers te begrijpen waarom Hermans dit boek heeft geschreven. Aangezien de lezer van dit boek op de hoogte zal zijn van het begrip polemiek, zal dit op zich geen probleem vormen. Waar de N5-lezer echter genoegen zal nemen met het begrijpen van de aanval op zich en het doorzien van de motieven ('eigenbelang'), zal de N6-lezer meer interesse tonen voor de literaire strategieën waarmee hij dat doet en de plaats die Mandarijnen op zwavelzuur inneemt in Hermans' oeuvre. 

Relevante bronnen voor docenten

  Willem Glaudemans en Wilbert Smulders, 'Willem Frederik Hermans', in: Kritisch Literatuur Lexicon (november 1998)
willemfrederikhermans.nl | uitgebreide website over Hermans
wfhermansvolledigewerken.nl | over Mandarijnen op zwavelzuur

 

Geschreven door:

Hester Meuleman, Huygens ING