Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Lijmen/Het been - Elsschot, WillemNiveau 4

Lijmen/Het been

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1924/1938
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:265
Genre:novelle, satire
Tags:bedrog, handicap, humor, idealen, identiteit, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom.
In 2000 verfilmd door Robbe De Hert. Eerder ook bewerkt tot hoorspel, en voor het toneel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 25 juni 2018.

 

Over de auteur

Willem Elsschot (pseudoniem van Alfons de Ridder, 1882-1960) werd vanwege zijn gedrag van het atheneum in Antwerpen gestuurd. Toch had hij daar dankzij zijn leraar Nederlands zijn liefde voor de literatuur ontdekt. Zijn eerste gedichten publiceerde hij in De Alvoorder, een tijdschrift van een anarchistische kunstenaarsclub.
Elsschot had een groot commercieel talent en verdiende zijn geld met een eigen reclamebureau. Vanaf 1912 werkte hij ook mee aan La Revue Continentale Illustrée waarop hij de advertentiefuik Algemeen Wereldtijdschrift uit Lijmen/Het been baseerde.
Elsschot hield niet van de reclamewereld. Vlak voor zijn dood zei hij: ‘Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.’
Elsschot heeft poëzie en in totaal 750 bladzijden proza geschreven; op deze site staan ook nog zijn novelles Villa des Roses en Kaas, beide op N4. In 1952 kreeg hij de Constantijn Huygensprijs en postuum de Staatsprijs voor literatuur.

Inhoud

In Lijmen brengt Boorman, de Brusselse directeur van de advertentiefuik Algemeen Wereldtijdschrift, Frans Laarmans de fijne kneepjes bij van het ‘lijmen’. Lijmen, leert Laarmans, dat is ‘de mensen bepraten en doen tekenen’. Na de zoveelste geslaagde transactie krijgt Boorman medelijden met zijn slachtoffer, de weduwe Lauwereyssen, die hij honderdduizend exemplaren van het Wereldtijdschrift heeft aangesmeerd. In Het been blijkt zij een geduchte tegenstander en gaat Boorman bijna te gronde aan zijn pogingen om het bij haar goed te maken.

Leesaanwijzingen

Elsschot schrijft in Lijmen/Het been nuchter en zakelijk, maar ook humoristisch. Je moet even wennen aan de Vlaamse woorden en zinswendingen. Ook staan er geregeld stukjes Franse tekst in. Probeer, als je dat moeilijk vindt, de betekenis te achterhalen, bijvoorbeeld door iemand te vragen het Frans te vertalen.

Om over na te denken

Is alles toegestaan als het gaat om geld verdienen?
Zijn mensen die veel geld verdienen per definitie bewonderenswaardig?
Wat vind je van het spreekwoord ‘de wereld wil bedrogen worden’?

Waardering

‘Het boek gaat over een man die mensen tijdschriften aansmeert. Het is leuk om te zien hoe hij dit doet, hoe hij de mensen zo ver krijgt dat zij zo een grote oplage kopen van het tijdschrift. Het heeft me ook aan het denken gezet. Ik weet niet of er in het echt ook een dergelijk iets bestaat, maar het is eng om te bedenken dat mensen zich zo snel laten ompraten tot het kopen van dingen waar ze helemaal geen geld voor hebben. Ook vind ik dat het onderwerp goed is uitgewerkt. De schrijver laat je veelal alles weten wat belangrijk is. (Het is niet een vaag verhaal waarbij je zelf heel erg moet zoeken naar waar het nou eigenlijk over gaat.) Hij vertelt je wat de personages voelen en hoe ze handelen.’
Granbird, 5 havo, op: scholieren.com 

‘Ik vind dit gewoon een mooi en helder verhaal. Dat komt misschien onder andere doordat het zo’n eenvoudig en helder thema heeft: lijmen. Het is ook wel zinvol dat de auteur dit thema behandeld heeft, want het maakt je wel alert voor mensen die je allerlei troep willen aansmeren met geraffineerde trucjes. Een diepere gedachte zit niet heel erg duidelijk in dit verhaal. Dat komt pas meer in het vervolg hierop: Het been.’
Casper, 4 vwo, op: scholieren.com 

‘Het was een ontzettend leuk en komisch boek. Vooral het laatste deel is erg lachwekkend. De Franse tekstjes ergerden mij alleen een beetje. Het Frans dat er in stond was ook niet het gemakkelijkste Frans dat er is. Het verhaal is echter erg goed en ook de titel van het boek is zeer goed. Het wekt veel nieuwsgierigheid.’
Onno, 6 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

bol.com | inkijkexemplaar
dbnl.org | over de schrijver
literatuurmuseum.nl | over Elsschots leven en werk

Geschreven door:

Monique Metzemaekers

Suggesties


Lijmen/Het been - Elsschot, WillemNiveau 4

Lijmen/Het been

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1924/1938
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:265
Genre:novelle, satire
Tags:bedrog, handicap, humor, idealen, identiteit, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom.
In 2000 verfilmd door Robbe De Hert. Eerder ook bewerkt tot hoorspel, en voor het toneel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 25 juni 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Lijmen/Het been - Elsschot, WillemNiveau 4

Lijmen/Het been

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1924/1938
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:265
Genre:novelle, satire
Tags:bedrog, handicap, humor, idealen, identiteit, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom.
In 2000 verfilmd door Robbe De Hert. Eerder ook bewerkt tot hoorspel, en voor het toneel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 25 juni 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Lijmen/Het been - Elsschot, WillemNiveau 4

Lijmen/Het been

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1924/1938
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:265
Genre:novelle, satire
Tags:bedrog, handicap, humor, idealen, identiteit, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom.
In 2000 verfilmd door Robbe De Hert. Eerder ook bewerkt tot hoorspel, en voor het toneel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 25 juni 2018.

 

Opdrachten

BoekElsschot, Willem, Lijmen/Het been
NummerN3/1
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages
Je leert

reflecteren op de relatie tussen personages in een literair werk.

Opdracht

A

Boorman en Frans Laarmans zijn de hoofdpersonen in Lijmen/Het been. Voor wie had je de meeste sympathie? Waarom?

B

  1. Hoe verhoudt Laarmans zich tot Boorman? Kies en leg uit:medeplichtige – slachtoffer – slachtoffer en medeplichtige – anders, namelijk … (150 woorden)
  2. Boorman krijgt medelijden met de weduwe Lauwereyssen. Is dat eigenlijk wel aannemelijk? Leg uit.
  3. Is Boorman echt veranderd in Het been? Leg uit.
  4. Waarom neemt Laarmans ontslag bij het Wereldtijdschrift?
  5. Vind je het een goed idee dat hij ontslag neemt? Waarom?
  6. Welke rol speelt de anonieme ik-figuur in de verhouding tussen Boorman en Laarmans?

C

Schrijf een informatieve tekst (500 woorden) waarin je weergeeft hoe de relatie tussen Boorman en Laarmans zich ontwikkelt in Lijmen/Het been. Betrek daarin je antwoorden op A en B.

Gemaakt doorMonique Metzemaekers



BoekElsschot, Willem, Lijmen/Het been
NummerN3/2
Niveau3
Studielast3 à 4 slu
Werkvormindividueel
Focuskwesties
Je leert

reflecteren op een belangrijke kwestie in een literair werk.

Opdracht

A

  1. Wat vind je van de praktijken van Boorman en Laarmans met het Wereldtijdschrift?
  2. Noem een paar hedendaagse voorbeelden van eenzelfde soort oplichting.

B

  1. Beschrijf de gang van zaken bij het Algemeen Wereldtijdschrift.
  2. Is hier sprake van oplichting en kan Boorman hiervoor veroordeeld worden, denk je?
  3. Moeten mensen beschermd worden tegen types als Boorman?
  4. In hoeverre is Laarmans anders dan Boorman, vind je? Leg uit (200 woorden).

C

‘Het was ongeloofwaardig dat mensen het Wereldtijdschrift kochten, zelfs vrij veel exemplaren, zonder goed te informeren en ook dat meneer Boorman een rechtszaak begon om mevrouw Lauwereyssen het geld aan te laten nemen.’ (Marleen, 6 vwo, op: scholieren.com)
Ben je het met Marleen eens? Leg uit.

D

Elsschot heeft het Algemeen Wereldtijdschrift gemodelleerd naar La Revue Continentale Illustrée, een tijdschrift waar hij zelf voor gewerkt heeft. Vlak voor zijn dood zei hij: ‘Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.’

  1. Zeg in eigen woorden waarom Elsschot Lijmen geschreven heeft.
  2. Is het hem gelukt door het schrijven ‘ervan af te komen’, denk je? Leg je antwoord uit.

E

Schrijf een brief aan Elsschot waarin je vertelt welke indruk Lijmen/Het been op jou gemaakt heeft. Wat hebben de novelles, die zoveel jaren geleden geschreven zijn, jou te zeggen? Ook geef je je mening over de activiteiten van Boorman en Laarmans. Betrek daarin je antwoorden bij A, B, C en D. (400 woorden)

Gemaakt doorMonique Metzemaekers




Lijmen/Het been - Elsschot, WillemNiveau 4

Lijmen/Het been

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1924/1938
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:265
Genre:novelle, satire
Tags:bedrog, handicap, humor, idealen, identiteit, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom.
In 2000 verfilmd door Robbe De Hert. Eerder ook bewerkt tot hoorspel, en voor het toneel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 25 juni 2018.

 

Opdrachten

BoekElsschot, Willem, Lijmen/Het been
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focuscompositie
Je leert

de compositie van een literair werk analyseren.

Opdracht

A

Willem Elsschot schreef Het been in 1938 als vervolg op Lijmen, dat in 1924 verscheen.

  1. Heb je een voorkeur voor één van beide boeken? Leg je antwoord uit.
  2. Heeft Het been echt meerwaarde of kun je net zo goed alleen Lijmen lezen? Leg uit.
  3. Bij het verschijnen van Het been vonden sommige critici het gebeuren onwaarschijnlijk en de zogenaamde ommekeer van Boorman ongeloofwaardig. Ben jij dat met hen eens? Leg uit.

B

Lijmen en Het been zijn raam- of kadervertellingen. Dat betekent dat er een verhaal is dat het eigenlijke verhaal omsluit.

  1. Wat is het kaderverhaal bij Lijmen? En bij Het been?
  2. Hoe typeert de anonieme ik-figuur Laarmans aan het begin en aan het slot van Lijmen? En hoe aan het begin en slot van Het been?
  3. Hoe reageert de anonieme ik-figuur op het aanbod van Laarmans aan het slot van Lijmen?
  4. Wat is de positie van de anonieme ik-figuur aan het begin van Het been?

C

Naar inhoud en compositie kun je Het been zien als een vervolg op Lijmen.

  1. Leg uit dat Het been naar inhoud een vervolg op Lijmen is.
  2. Leg uit dat Het been naar compositie een vervolg op Lijmen is.
  3. Welke verschil zie je tussen Lijmen en Het been wat de beschrijving van de personages betreft?

D

Schrijf een informatief artikel (500 woorden) over de samenhang tussen Lijmen en Het been. Betrek daarin je antwoorden bij A, B en C.

Gemaakt doorMonique Metzemaekers



BoekElsschot, Willem, Lijmen/Het been
NummerN4/2
Niveau4
Studielast2 slu (+ 1.45 uur voor het bekijken van de film)
Werkvormindividueel of als tweetal
Focusboekverfilming
Je leert

een onderbouwd oordeel geven over de verfilming van een literair werk.

Opdracht

NB: Lees de opdracht voor je de film (bron 1) bekijkt.

In 2000 kwam de verfilming van Lijmen/Het been door Robbe De Hert uit. Je gaat de film vergelijken met het boek.
Je kunt deze opdracht individueel maken. Als je de opdracht met een klasgenoot maakt, beantwoord je de vragen bij A en B na overleg met elkaar. Opdracht C en D maak je individueel. Tot slot wissel je C en D uit en noteer je een reactie op elkaars werk.

A

Elsschot heeft ook de novelle Kaas geschreven. Zoek voordat je de film bekijkt, een samenvatting van Kaas, bijvoorbeeld op Lezen voor de lijst. Je kunt Kaas ook even lezen, het is maar een dun boekje.

Bekijk de film en beantwoord de volgende vragen.
Eerst breng je de verschillen tussen de novelles Lijmen en Het been en de film in kaart. Noteer de verschillen ten aanzien van de volgende zaken:
a. de kadervertelling
b. het gebruik van de Franse taal
c. de inhoud: wat heeft de regisseur toegevoegd, wat heeft hij weggelaten, wat heeft hij anders geordend?
d. welke elementen uit Kaas heeft de regisseur in de film Lijmen/Het been verwerkt?

B

Je verdiept je nu in het effect van bepaalde ingrepen. Vergelijk daarbij steeds de film met de novelles.

  1. Wat voegt Fine toe in de film?
  2. Welke rol heeft Jeanne in de film?
  3. Welke functie hebben de opmerkingen van de psychiaters?
  4. Wat vind je van het slot van de film? (200 woorden)

C

De relatie tussen Laarmans en Boorman is het hart van de film. Vind je dat deze relatie in de film net zo goed – minder goed – beter is uitgewerkt dan in het boek? Leg je antwoord uit. (200 woorden)

D

Wat is je uiteindelijke oordeel over de verfilming van Lijmen/Het been? Vind je dat de regisseur recht doet aan de novelles van Elsschot? Onderbouw je mening met argumenten. Gebruik daarbij in ieder geval je antwoorden bij A, B en C.

Bronnen
  1. YouTube | film Lijmen/Het been
Gemaakt doorMonique Metzemaekers




Lijmen/Het been - Elsschot, WillemNiveau 4

Lijmen/Het been

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1924/1938
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:265
Genre:novelle, satire
Tags:bedrog, handicap, humor, idealen, identiteit, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom.
In 2000 verfilmd door Robbe De Hert. Eerder ook bewerkt tot hoorspel, en voor het toneel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 25 juni 2018.

 

Opdrachten

BoekElsschot, Willem, Lijmen/Het been
NummerN5/1
Niveau5
Studielast3 à 4 slu
Werkvormindividueel
Focusliteratuuropvatting
Je leert

reflecteren op opvattingen over literatuur.

Opdracht

Lijmen blijft in 1924 vrijwel onopgemerkt. Het verwerft pas bekendheid wanneer Jan Greshoff en Menno ter Braak het werk van Elsschot ontdekken en enthousiast in het tijdschrift Forum bespreken.

A

  1. Lees bron 1. Beschrijf het tijdschrift Forum. Wat waren de ideeën van Forum over literatuur?
  2. Lees bron 2. Je kunt dit boek in de bibliotheek vinden. Noteer puntsgewijs waarom het werk van Elsschot de redactie van Forum aansprak.
  3. Lees bron 3 vanaf halverwege p. 36. Wat vindt Ter Braak van Lijmen?
  4. Leg uit hoe Lijmen past bij de opvattingen van Forum over literatuur.

B

  1. Lees bron 4. Waarom vond Ter Braak dat er een vervolg op Lijmen moest komen?
  2. Is Het been een geslaagd werk volgens Ter Braak? Leg uit.
  3. Er zijn ook critici die Het been ongeloofwaardig vinden en de ommekeer van Boorman niet overtuigend. Wat vind jij?

C

Welke inzichten in (het werk van) Elsschot heeft het maken van deze opdracht je gegeven? (300 woorden)

Bronnen
  1. literatuurgeschiedenis.nl | 'Liever vent dan vorm: Forum'
  2. '21 januari 1933: Jan Greshoff en Menno ter Braak op bezoek bij Willem Elsschot', in: M. A. Schenkeveld-Van der Dussen, Nederlandse Literatuur, een geschiedenis (p. 648-653)
  3. mennoterbraak.nl | Menno ter Braak, 'De persoonlijkheid van Willem Elsschot'
  4. dbnl.org | Menno ter Braak, 'Inleiding bij Het been'
Gemaakt doorMonique Metzemaekers



BoekElsschot, Willem, Lijmen/Het been
NummerN5/2
Niveau5
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focusstijl
Je leert

reflecteren op de stijl van een literair werk.

Opdracht

‘Elsschots nuchtere zakelijkheid, doordrongen van het kritische cynisme hem eigen, is bij het verschijnen van Lijmen een uniek verschijnsel in het Vlaamse literaire veld. Deze roman, reeds in 1924 geschreven volgens de inzichten van de Nieuwe Zakelijkheid, wekt vooralsnog bevreemding; het boek staat buiten een Vlaamse traditie.’ (bron 1)
Je gaat je verdiepen in de bijzondere en vernieuwende stijl van Elsschot.

A

  1. Wat vond jij van de stijl van Elsschot? Heb je genoten? Vond je de stijl bijzonder, moeilijk, verouderd, fris? Leg uit. Citeer daarbij Lijmen/Het been.
  2. Er staan nogal wat Franse stukjes tekst in Lijmen. Kon je dat waarderen? Leg uit.
  3. Waarom zijn juist deze gedeelten in het Frans, denk je? Welk effect heeft dat?

B

  1. Lees het gedeelte over stijl (p. 8/9) in bron 1. Noteer de kenmerken van de stijl van Elsschot puntsgewijs.
  2. Noteer bij elk kenmerk voorbeelden uit Lijmen of Het been.

C

  1. Bekijk het filmpje (bron 2). In hoeverre bevat Elsschots stijl kenmerken van de Nieuwe Zakelijkheid? 
  2. Lees bron 3. Noteer puntsgewijs de kenmerken van de Nieuwe Zakelijkheid. Welke van deze kenmerken zie je terug in Lijmen/Het been? Geef steeds voorbeelden.

D

In zijn inleiding over stijl bij Kaas (1933) schrijft Elsschot: ‘In de natuur zit het tragische in ’t gebeurde zelf. In kunst zit het meer in den stijl dan in wat er gebeurt.’
Gaat dit op voor Lijmen/Het been, vind je? Leg uit.

E

Schrijf een beschouwing (600 woorden) over de stijl van Elsschot. Bespreek de kenmerken, waarbij je antwoorden op de vragen bij A, B, C en D betrekt. Daarbij geef je aan hoe jij Elsschots stijl waardeert. Was er bij jou sprake van de ‘bevreemding’ uit het citaat aan het begin van de opdracht?

Bronnen
  1. 'Willem Elsschot, Lijmen en Het been', in: Kritisch Lexicon van literaire werken
  2. schooltv.nl | 'Nieuwe Zakelijkheid. Bordewijk en Elsschot'
  3. dbnl.org | 'Nieuwe zakelijkheid' (in: Algemeen letterkundig lexicon)
Gemaakt doorMonique Metzemaekers




Lijmen/Het been - Elsschot, WillemNiveau 4

Lijmen/Het been

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1924/1938
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:265
Genre:novelle, satire
Tags:bedrog, handicap, humor, idealen, identiteit, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom.
In 2000 verfilmd door Robbe De Hert. Eerder ook bewerkt tot hoorspel, en voor het toneel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 25 juni 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Lijmen/Het been - Elsschot, WillemNiveau 4

Lijmen/Het been

Auteur:Elsschot, Willem
Jaar uitgave:1924/1938
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:265
Genre:novelle, satire
Tags:bedrog, handicap, humor, idealen, identiteit, zakenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom.
In 2000 verfilmd door Robbe De Hert. Eerder ook bewerkt tot hoorspel, en voor het toneel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 25 juni 2018.

 

Introductie

Willem Elsschot (pseudoniem van Alfons de Ridder, 1882-1960) werd vanwege zijn gedrag van het atheneum in Antwerpen gestuurd. Toch had hij daar dankzij zijn leraar Nederlands Pol de Mont zijn liefde voor de literatuur ontdekt. Zijn eerste gedichten publiceerde hij in De Alvoorder, het tijdschrift van een anarchistische kunstenaarsclub.
Elsschot had een groot commercieel talent en verdiende zijn geld met een eigen reclamebureau. Vanaf 1912 werkte hij ook mee aan La Revue Continentale Illustrée waarop hij de advertentiefuik Algemeen Wereldtijdschrift uit Lijmen/Het been baseerde. Zijn werk werd meer gewaardeerd in Nederland dan in België. Het paste bij de voorkeur van de ‘vent’ boven de ‘vorm’ van het tijdschrift Forum. Elsschot schreef Het been in 1938 omdat Forum-redacteur Ter Braak vond dat Lijmen (1924) een vervolg verdiende.
Elsschot hield niet van de reclamewereld. Vlak voor zijn dood zei hij: ‘Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.’
Elsschot heeft poëzie en in totaal 750 bladzijden proza geschreven; op deze site staan ook nog zijn novelles Villa des Roses en Kaas, beide op N4. In 1952 kreeg hij de Constantijn Huygensprijs en postuum de Staatsprijs voor literatuur.

Inhoud

In Lijmen brengt Boorman, de Brusselse directeur van de advertentiefuik Algemeen Wereldtijdschrift, Frans Laarmans de fijne kneepjes bij van het ‘lijmen’. Lijmen, leert Laarmans, dat is ‘de mensen bepraten en doen tekenen’. Na de zoveelste geslaagde transactie krijgt Boorman medelijden met zijn slachtoffer, de weduwe Lauwereyssen, die hij honderdduizend exemplaren van het Wereldtijdschrift heeft aangesmeerd. In Het been blijkt zij een geduchte tegenstander wanneer Boorman op allerlei manieren probeert om het bij haar goed te maken. Ook zijn poging om haar met een rechtszaak te dwingen zijn geld aan te nemen mislukt. Uiteindelijk lukt het een neef van Laarmans die pastoor is, de zaak op te lossen. Laarmans neemt tijdens deze hele affaire steeds meer afstand van Boorman. Hij neemt uiteindelijk ontslag en gaat als klerk aan de slag op een scheepswerf. 

Moeilijkheid

Voor lezers op N3/N4/N5 is de uitwerking van het thema ‘bedriegen en bedrogen worden’ interessant. De vele Vlaamse woorden en zinswendingen maken het de N3- en N4-lezer wel lastig. Het beste advies is doorlezen, zodat je gevoel krijgt voor het typische taalgebruik van Elsschot. De vele stukjes Frans kunnen ook een struikelblok vormen; hier kan bijvoorbeeld een docent Frans hulp bieden. Alles letterlijk vertalen is niet nodig, belangrijker is dat de leerling ziet dat het Frans hoort bij de gewichtigdoenerij van Boorman. Voor N5 is de ironie van Elsschot interessant.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid De leerling moet bereid zijn om een boek dat zo’n 100 jaar geleden geschreven is, te lezen. Dat betekent dat hij ook bereid moet zijn om moeite te doen voor het taalgebruik van Elsschot.
Daarnaast moet de leerling openstaan voor een soort humor die hij niet kent.
  Interesses Interesse in de zaken- en reclamewereld is een pre.
  Algemene kennis Niet noodzakelijk.
  Specifieke literaire en culturele kennis Niet noodzakelijk.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Elsschot gebruikt Vlaamse woorden. Ook gebruikt hij woorden in een andere betekenis dan de leerling kent, bijvoorbeeld ‘cliché’. Dat is zeker voor N3 en N4 even wennen. Het is raadzaam een woordenboek te gebruiken.
Als de leerling geen Frans in het profiel heeft, kunnen de stukjes Frans lastig zijn.
  Zinsconstructies Het Vlaams van Elsschot bevat zinsconstructies die vaak anders zijn dan de leerling gewend is. Gewoon doorlezen.
  Stijl Lijmen en Het been bevatten veel dialoog en monoloog. Zo leer je de personages kennen. Door hun taalgebruik karakteriseren ze zichzelf. Elsschots stijl is bondig. Zo legt Laarmans zijn vroegere vriend uit wat ‘lijmen’ is: ‘De mensen bepraten en dan doen tekenen. En als zij getekend hebben, krijgen zij het ook werkelijk thuis.’
Verder is er sprake van ironie en cynisme, interessant voor N5.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters Frans Laarmans en Boorman zijn de hoofdpersonen. Er is een anonieme ik-figuur aan wie Laarmans zijn verhaal vertelt. Boorman is uitgever van het Algemeen Wereldtijdschrift en een keiharde zakenman. Laarmans heeft genoeg van zijn klerkenbestaan. Boorman leert hem het ‘lijmen’. Zo ontmoeten ze Korthals, Van Ganzen en de weduwe Lauwereyssen. Het lukt de weduwe te ‘lijmen’: ze bestelt honderdduizend exemplaren van het Algemeen Wereldtijdschrift. In Het been speelt neef Jan een belangrijke rol en de deurwaarder Van Kamp een minder belangrijke. In Het been zijn de nevenpersonages minder uitgewerkt dan in Lijmen.
  Aantal karakters Geen probleem.
  Ontwikkeling van de karakters De idealist Laarmans gaat in de leer bij de meesteroplichter Boorman. Hij moet leren zijn gevoelens van medelijden en alle scrupules uit te schakelen. Boorman krijgt één keer berouw. In Het been botst hij op de markt op tegen de weduwe Lauwereyssen en ziet dan dat zij een houten been heeft. Hij wil haar haar geld teruggeven maar zij wil zijn geld niet accepteren. Ze blijkt onverwacht een geduchte tegenstander van Boorman. Bemiddeling door Jan, een neef van Laarmans die pastoor is, zorgt uiteindelijk voor een oplossing. Laarmans heeft door het gedoe rond de weduwe afstand genomen van Boorman en keert terug naar zijn klerkenbestaan. Boorman zet zijn oplichterspraktijken gewoon door.

Vertrouwdheid met literaire procédés

Spanning De spanning wordt opgeroepen door vragen die de lezer zichzelf stelt. Lukt het Boorman klanten te ‘lijmen’? Treedt Laarmans in zijn voetsporen? Accepteert de weduwe uiteindelijk het geld van Boorman?
  Chronologie Zowel Lijmen als Het been worden door Laarmans achteraf verteld aan een anonieme ik-persoon, die een vroegere vriend van hem is.
Beide verhalen zijn een kadervertelling. Laarmans vertelt de gebeurtenissen in de chronologische volgorde.
  Verhaallijn(en) Er is één verhaallijn die gaat over de opleiding van Laarmans door Boorman. Alle verwikkelingen volgen uit deze verhaallijn.
   Perspectief Laarmans brengt in de ik-persoon verslag uit aan zijn vroegere vriend. Daarbij geeft hij commentaar op de gebeurtenissen.
  Betekenis Voor alle niveaus is het interessant om na te denken over de ethiek van het zakendoen. De verhouding tussen Boorman en Laarmans is interessant voor N3. De compositie van Lijmen en Het been zijn interessant voor N4. De stijl van Elsschot en de relatie met Forum vormen een uitdaging voor N5.

Relevante bronnen voor docenten

 

dbnl.org | over de schrijver
literatuurmuseum.nl | over Elsschots leven en werk
mennoterbraak.nl | Menno ter Braak, 'De persoonlijkheid van Willem Elsschot'
mennoterbraak.nl | Menno ter Braak, 'Willem Elsschot en de idee'
dbnl.org | Menno ter Braak, 'Inleiding bij Het been'

  

Geschreven door:

Monique Metzemaekers