Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Bougainville - Springer, FNiveau 4

Bougainville

Auteur:Springer, F
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:149
Genre:psychologische roman
Tags:alcoholisme, Azië, dood, historische gebeurtenissen, jeugdervaringen, kolonialisme, liefde, Nederlands-Indië, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Bekroond met de F. Bordewijkprijs 1982. In 1995 werd Springer de Constantijn Huygensprijs toegekend voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 20 december 2017.

 

Over de auteur

F. Springer (pseudoniem van Carel Jan Schneider; Batavia 1932 - Den Haag 2011), was aanvankelijk Nederlands bestuursambtenaar op Nieuw-Guinea, later consul, zaakgelastigde en ambassadeur in onder andere New York, Bangladesh, Angola, Iran en Oost-Duitsland. Het bijzondere hieraan is dat hij steeds op plaatsen was waar zich op dat moment in de geschiedenis opzienbarende gebeurtenissen voordeden.
Hij schreef een groot aantal verhalen en romans waarin bijna altijd persoonlijke ervaringen zijn verwerkt; hij doet dit op een indirecte manier waarbij opvalt dat zijn hoofdpersonages nogal eens namen hebben met de initialen F.S. In zijn werk komen zijn Indische jeugd en zijn belevenissen op de meest uiteenlopende plaatsen in de wereld naar voren; de verhalen spelen zich vrijwel nooit in Nederland af.
Kenmerkend voor Springer zijn de Angelsaksisch aandoende wijze van humoristisch en onderhoudend vertellen, zijn milde ironie, zijn tekening van treurige patsers en innemende klunzen, de tragiek van mensen die tobben met de vergeefsheid van het bestaan en die elkaar kwijtraken.

Inhoud

De diplomaat Bo, als 'tijdelijk zaakgelastigde' vertegenwoordiger van de staat der Nederlanden in het piepjonge Bangladesh van 1973, ontmoet vlak nadat hij in deze functie is benoemd zijn oude jeugdvriend Tommie Vaulant in de hoofdstad Dacca. Tommie is een big shot bij de Verenigde Naties; hij is persoonlijk assistent van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, in wie de lezer Kurt Waldheim kan herkennen. De volgende ochtend verdrinkt Tommie; 's middags spoelt hij aan op het prachtige strand van Cox' Bazaar. Tijdens Bo's werkzaamheden als diplomaat ontvangt hij van Tommies weduwe uit Amerika een pak papieren, hem nagelaten door Tommie. Het blijken de dagboeken van Tommies opa te zijn, aangevuld met dagboekfragmenten van Tommie zelf. Zo komt Bo er achter wat zich heeft afgespeeld tussen Tommie en diens jeugdvriendin Madeleen, vlak voordat hij naar Bangladesh moest afreizen. Als Bo later in Nederland Madeleen ontmoet op een schoolreünie, is hij de enige die van beide kanten het dramatische verhaal erover heeft gehoord. Hij vertelt Madeleen niet wat hij (en met hem de lezer) allemaal weet.

Leesaanwijzingen

Het verhaal is vooral in het begin lastig, zeker als je direct alles wilt begrijpen. Als je het opvat zoals je ook een spannende soap zou kijken, en je dus op je af laat komen wat de verschillende personages zeggen en doen, ontstaat later vanzelf het begrip. Je krijgt dan door hoe al die mensen met elkaar te maken hebben en hoe mooi Springer het in elkaar gezet heeft. Daarbij valt er veel te lachen. Let vooral op alle droogkomische beschrijvingen van idiote situaties. Daarnaast is de tragiek aangrijpend, maar zwaar wordt het nooit door de relativerende humor van Springer.

Om over na te denken

Hoe is jouw vriendschap met je beste vriend(in)? Vertellen jullie elkaar alles?
Kun jij goed afscheid nemen? Hoe doen anderen dat en wat vind jij daarvan?
Wat vind jij van vreemdgaan? Is dat echte liefde, of gaat het 'maar' om avontuurtjes? 

Waardering

'De reünie vond ik een leuk stukje. Vooral omdat daar dingen duidelijk worden. Het minst prettigste deel in het boek vond ik het begin. Daar begrijp je nog niet veel, en zit je al gelijk in de gebeurtenis en begint er gelijk een flash-back woordoor je in verwarring raakt.'
Anoniem, 4 havo, op: scholieren.com

'Dit boekje heeft toch wel iets bij mij los gemaakt, aangezien er veel wordt gedaan met liefde en nieuwe of juist oude relaties. Je weet maar nooit wanneer je leven wordt beëindigd of wanneer je wie tegenkomt. Wat voor dag het ook is, je moet er dus altijd van genieten!'
Anoniem, 5 vwo, op: scholieren.com

'Bougainville was voor mij in het begin lastig te begrijpen. Ik kreeg pas later vat op de verschillende verhaallijnen.'
Sebastian, 5 vwo, op: scholieren.com


Meer weten?

kb.nl | beknopt overzicht van leven en werk van de schrijver
vpro.nl | twee uur durend interview met Springer over zijn boeken

Geschreven door:

Gosse Koolstra

Suggesties


Bougainville - Springer, FNiveau 4

Bougainville

Auteur:Springer, F
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:149
Genre:psychologische roman
Tags:alcoholisme, Azië, dood, historische gebeurtenissen, jeugdervaringen, kolonialisme, liefde, Nederlands-Indië, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Bekroond met de F. Bordewijkprijs 1982. In 1995 werd Springer de Constantijn Huygensprijs toegekend voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 20 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Bougainville - Springer, FNiveau 4

Bougainville

Auteur:Springer, F
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:149
Genre:psychologische roman
Tags:alcoholisme, Azië, dood, historische gebeurtenissen, jeugdervaringen, kolonialisme, liefde, Nederlands-Indië, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Bekroond met de F. Bordewijkprijs 1982. In 1995 werd Springer de Constantijn Huygensprijs toegekend voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 20 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Bougainville - Springer, FNiveau 4

Bougainville

Auteur:Springer, F
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:149
Genre:psychologische roman
Tags:alcoholisme, Azië, dood, historische gebeurtenissen, jeugdervaringen, kolonialisme, liefde, Nederlands-Indië, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Bekroond met de F. Bordewijkprijs 1982. In 1995 werd Springer de Constantijn Huygensprijs toegekend voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 20 december 2017.

 

Opdrachten

BoekSpringer, F, Bougainville
NummerOpdracht N3/1
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focushistorische context
Je leert

hoe een auteur historische gegevens kan gebruiken om thema's van heel andere aard vorm te geven.

Opdracht

Verhalenvertellers! In alle tijden, in alle culturen zijn ze er en hebben ze aanzien. Op de Duitse Hunsrück kennen ze het dialectwoord 'zwetse', in de Achterhoek noemen ze het 'sprekken', de kunst van het vertellen van een goed verhaal, een sterk verhaal misschien.

A

  1. Beschrijf iemand uit je familie of vriendenkring die jij zo'n goede verhalenverteller vindt. Je mag ook jezelf noemen als jij er een bent.
  2. Beschrijf de kenmerken die volgens jou die persoon tot zo'n goed verhalenverteller maken.
  3. Welke verschillen in verhaaltechniek ken jij? Welke technieken vind je sterker, welke zwakker?

B

Bij de verhalen van Springer valt op dat er bijna altijd historische figuren en gebeurtenissen in voorkomen. Toch lijken zijn verhalen eigenlijk om heel andere dingen te gaan. Om uit te zoeken hoe dat zit, voer je de volgende opdrachten uit. Bij 1. mag je de taken verdelen, maar dat hoeft niet.

  1. Zoek van de volgende personen en situaties de historische achtergrond op en noteer of print die:
    a. Mujibur Rahman en zijn rol in de onafhankelijkheid van Bangladesh
    b. Kurt Waldheim, de secretaris-generaal van de VN in 1973; wat voor figuur was  hij en hoe verliep zijn carrière als internationaal politicus/diplomaat?
    c. Multatuli (Eduard Douwes Dekker, 'Dek' in het verhaal); wat voor een figuur was hij en welke rol speelde hij in 'de Indische kwestie'?
    d. Ernest Douwes Dekker en Henk Sneevliet; wat hadden zij te maken met Nederlands-Indië?
    e. Eddy du Perron en André Malraux; welke opvattingen hadden zij over  kolonialisme?
    f. Carel Jan Schneider (alleen de periode rond 1973); wat heeft hij met Nederlands-Indië te maken en welke rol speelde hij in Bangladesh?
  2. Neem de bijdragen door en bespreek ze. Beantwoord dan de volgende vragen:
    a. Zijn er overeenkomsten tussen deze personen en zo ja, welke zijn dat?
    b. Wat wil Springer naar jullie idee vooral laten zien met dit verhaal, waar gaat het om?
    c. Dragen de historische personen (en gegevens) daaraan bij? Licht jullie antwoord toe.
    d. Lees 'Eerste persoonlijke reactie' en 'Oordeel' van bron 1, kies drie uitspraken waar je het niet mee eens bent en formuleer je reactie.
  3. a. In welke mate voldoet Springer als verteller aan jullie kwaliteitskenmerken (zie jullie antwoorden op de A-vragen)?
    b. Wat is volgens jullie de functie van zijn verwijzingen naar de historische  werkelijkheid? Vergelijk jullie gedachten hierover met wat je hebt opgeschreven bij 2b.
    c. Heeft de schrijfster van bron 1 kijk op de kwaliteit van verhalen vertellen? Licht jullie antwoord toe.
Bronnen
  1. scholieren.com | Anoniem, 'Bougainville'
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekSpringer, F, Bougainville
NummerOpdracht N3/2
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusoordeel
Je leert

opvattingen zoals die uit een roman naar voren komen te confronteren met je eigen opvattingen.

Opdracht

Er is nogal veel te doen omtrent 'je reputatie' als het om seksualiteit en het gedrag van meisjes (en misschien ook van jongens?) gaat. Hoe denk jij daarover? Hoe je daarover denkt, kan ook nog afhangen van of je een jongen of een meisje bent. Beantwoord de vragen:

A

  1. Wat is jouw oordeel over meisjes en vrouwen: hoe moeten ze zich gedragen?
  2. Heeft dat te maken met dat je een jongen of een meisje bent? Hoe zit dat dan?
  3. Wat is je oordeel over 'overspel'?

B

Vul het schema hieronder in en vergelijk op die manier de handelingen en blijkbare oordelen over vreemdgaan van personages in het boek met die van jezelf.
Als je wilt laten zien wat je kunt, mag je ook de extra opdracht nog uitvoeren, maar daarvoor moet je zelf onderzoek doen via internet. Het gaat daarin namelijk om historische figuren die zijdelings een rol spelen in het boek; ze zijn geen echte meespelende personages.

Schema

Personage

Wat handelt zij/hij op het gebied van overspel?  Welke opvatting blijkt daaruit?  Begrip/afkeuring + toelichting 
Bo      
Tommie      
Bettina    
Madeleen      
Opa de Leeuw      
de echtgenote van Ole      

Extra

     
Eduard Douwes Dekker      
André Malraux       
Eddy du Perron       

C

  1. Op welke manier wordt in dit boek een visie op overspel gegeven? Kies uit:
    A door de opvattingen en/of uitspraken van personages
    B door de uitbeelding van (gedragingen van) personages
    C door commentaar van de verteller op gedragingen en gebeurtenissen
    D anders, namelijk door ….
    Licht je antwoord toe.
  2. Zijn jouw opvattingen over overspel veranderd door het lezen van deze roman? Licht je antwoord toe.
Gemaakt doorGosse Koolstra




Bougainville - Springer, FNiveau 4

Bougainville

Auteur:Springer, F
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:149
Genre:psychologische roman
Tags:alcoholisme, Azië, dood, historische gebeurtenissen, jeugdervaringen, kolonialisme, liefde, Nederlands-Indië, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Bekroond met de F. Bordewijkprijs 1982. In 1995 werd Springer de Constantijn Huygensprijs toegekend voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 20 december 2017.

 

Opdrachten

BoekSpringer, F, Bougainville
NummerOpdracht N4/1
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormtweetal
Focusimpliciete verbanden
Je leert

hoe een auteur personages, hun eigenschappen, daden en gedachten met elkaar kan verbinden om zo impliciet betekenissen uit te drukken.

Opdracht

Soms lijkt het bij Springer wel of alles met alles te maken heeft. Misschien zijn jullie er ook wel een beetje duizelig van geworden. Bo ontmoet de Franse schrijver André Malraux tegen wie hij zegt: 'Ik ben een landgenoot van Eddy du Perron.' Deze laatste was een Nederlandse schrijver die over die andere Nederlandse schrijver Multatuli (pseudoniem van Eduard Douwes Dekker geschreven heeft; allebei hebben ze in Nederlands-Indië gewoond, net als … ben je daar nog?

Jullie gaan personages groeperen en uitleggen waarom bepaalde personages bij elkaar horen.

A

  1. Noteer de namen van de personages die volgens jullie bij elkaar horen in aparte cellen in kolom 1. Kies uit: Bo, Tommie, de vader van Tommie, Bettina, Madeleen, Opa De Leeuw, de vader van De Leeuw, Eduard Douwes Dekker, Henk Sneevliet, André Malraux, Eddy du Perron, Ole 'de Viking', Erik de pianospeler, Gerard de dominee, Joop van Hoorn (jullie hoeven ze niet allemaal te noemen).
  2. Zet achter elke groep personages zoveel mogelijk eigenschappen, daden en gedachten die hen verbinden. Als je het bij nader inzien noodzakelijk is de personages te groeperen, dan doen jullie dat.

Schema

Personages die bij elkaar passen Eigenschappen, daden, gedachten die hen met elkaar verbinden
   

 

B

Probeer nu samen een antwoord te formuleren op de volgende vragen:

  1. Hoe komen communisme, idealisme als levenshouding, werken aan een betere  wereld naar voren in Bougainville?
  2. Hoe is de verhouding tussen mannen en vrouwen getekend?
  3. Hoe staan veel personages tegenover 'thuis' en 'vaderland'?
  4. Welke personages worden door de auteur sympathiek, welke onsympathiek  neergezet?
  5. a. Welk oordeel, welk wereldbeeld van de auteur spreekt uit de antwoorden die je op voorgaande vragen hebt gegeven?
    b. Welke verteltechnische middelen heeft Springer ingezet om zijn wereldbeeld vorm te geven in deze roman?
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekSpringer, F, Bougainville
NummerOpdracht N4/2
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusleidmotief
Je leert

inzicht te krijgen in de werking van het leidmotief 'afscheid nemen' bij F. Springer.

Opdracht

Partir, c'est mourir un peu. Afscheid nemen kan heel moeilijk zijn. Wat zeg je? Wat voel je? Zeg je wat je voelt of verberg je dat juist? Tussen 'Doei!' en 'Vaarwel …' liggen wel honderd andere mogelijkheden. Misschien heb je al eens voorgoed afscheid moeten nemen van een geliefd familielid, van een vriend(in).

A

  1. [samen]
    Noteer vijf verschillende situaties waarin je afscheid van iemand neemt, variërend van heel alledaags tot heel ingrijpend.
  2. [individueel]
    Beschrijf hoe je afscheid neemt in deze situaties: Wat doe je? Wat zeg je?
  3. [samen]
    Vergelijk jullie antwoorden op vraag 2. Wat valt jullie op?
  4. Blijkt hieruit iets van jullie (verschillende) persoonlijkheden?

B

Inventariseer nu minstens vijf momenten van afscheid nemen in Bougainville. Vergeet vooral het slot niet! Vul dan het schema in. Bij het afscheid van meer dan twee personen kies je daaruit de twee belangrijkste personages. Personages mogen in verschillende combinaties voorkomen.

Schema

Betrokken personages

Wat zeggen ze?

Wat zeggen ze niet?

Drukken ze hun gevoel wel/niet uit? + toelichting 

       
       
       
       
       

C

  1. [samen]
    Welke soorten van afscheid nemen komen voor in Bougainville? Proberen ze te rubriceren naar 'gewicht': van 'licht' naar 'zwaar'.
  2. Leg uit waarom de ondertitel van Bougainville 'Een gedenkschrift' luidt.
  3. Lees de Literaire theorie hieronder. Waarvan zou afscheid nemen in Bougainville het symbool kunnen zijn? 
(Literaire)theorie

Leidmotief - Een getal, kleur, voorwerp, handeling of situatie kan door herhaling in het verhaal een symbolische betekenis krijgen. Die symbolische betekenis ligt niet vast, is ook niet ontleend aan de cultuur waarin dit leidmotief wordt gebruikt, maar krijgt in dit verhaal, dit boek of deze film een bepaalde betekenis doordat het steeds weer terugkomt.

Gemaakt doorGosse Koolstra




Bougainville - Springer, FNiveau 4

Bougainville

Auteur:Springer, F
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:149
Genre:psychologische roman
Tags:alcoholisme, Azië, dood, historische gebeurtenissen, jeugdervaringen, kolonialisme, liefde, Nederlands-Indië, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Bekroond met de F. Bordewijkprijs 1982. In 1995 werd Springer de Constantijn Huygensprijs toegekend voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 20 december 2017.

 

Opdrachten

BoekSpringer, F, Bougainville
NummerOpdracht N5/1
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusmeningen van experts
Je leert

om te gaan met commentaar van literair deskundigen op een door jou gelezen boek en de inhoud van dit commentaar te herkennen in het verhaal.

Opdracht

A

Lees bron 1 en let met name op wat daarin wordt gezegd over ironie, mildheid, zelfspot en betrokkenheid bij het tekenen van personages. Bekijk voor een beschrijving van deze begrippen eventueel de Literaire theorie.

  1. Geef weer wat Dolk zegt over ironie in Bougainville.
  2. Doe hetzelfde met het verschijnsel zelfspot.
  3. Vervolgens probeer je goed weer te geven wat ze bedoelt met de betrokkenheid van de verteller bij het tekenen van personages.

B

Je hebt vast al verschillende malen boeken gelezen waarvan je bepaalde personages sympathiek of antipathiek vond. Herman Koch geeft in interviews ronduit toe dat hij een hekel heeft aan bepaalde beroepsgroepen die hij in zijn romans ten tonele voert. Dat komt vaak tot uiting in spot, al hoeft dat niet altijd. De critica Liesbeth Dolk beschrijft in bron 1 de houding van Springer tegenover de personages die hij creëert als 'mild'. (Let wel: zij maakt geen onderscheid tussen auteur en verteller.)

  1. Beschrijf alle andere kwalificaties die Dolk gebruikt om Springers houding tegenover zijn personages te typeren.
  2. Ben jij het met Liesbeth Dolk eens? Licht je antwoord toe aan de hand van een vijftal personages uit Bougainville en Springers beschrijving van hen.
  3. Geef nu jouw waardeoordeel over Springers tekening van personages en onderbouw dat. Als je het zonder meer eens bent met het oordeel 'mild' van Dolk, moet je dit met argumenten onderbouwen.
(Literaire)theorieZie ook: 'Stijl', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur, Uitgeverij kleine Uil, Groningen 2009, p. 127-129 (over ironie, sarcasme en cynisme)
Bronnen
  1. dbnl.org | Liesbeth Dolk, 'De klamboe van F. Springer: Schijn en wezen in de verhalen van een betrokken observator', in: Indische Letteren, jaargang 14 (1999)
Gemaakt doorGosse Koolstra



BoekSpringer, F, Bougainville
NummerOpdracht N5/2
Niveau5
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focusschrijverschap
Je leert

in te zien hoe een auteur kan worstelen met de wijze waarop hij zijn schrijverschap vorm moet geven, met name als het gaat om de verhouding fictie/werkelijkheid.

Opdracht

De ondertitel van Bougainville geeft aan dat het boek gaat om het herdenken van een vriend; het is ook een boek dat gaat over afscheid nemen, over hoe je omgaat met teleurstellingen in het leven, maar het is misschien bovenal een boek over het schrijverschap. 'Zij, juist zij, zou kunnen begrijpen hoe verdomd moeilijk het was om het eiland Bougainville op papier te krijgen.'

Herlees voor je begint aan de opdracht het laatste deel van het verhaal, vanaf het moment dat Bo en Madeleen afscheid nemen van hun oud-klasgenoten.

A

Gebruik voor de volgende opdrachten het schema.

  1. Noteer alle personages die schrijven, wat dan ook.
  2. Noteer wat ze schrijven (genre, niet de inhoud) en waarin (letterlijk).
  3. Wat is het doel van hun geschrijf (voor zover je dit kunt vaststellen)?
  4. Afficheert de hoofdpersoon het geschrijf als geslaagd, mislukt of wordt er geen commentaar op gegeven? Je moet ook een karakterisering noemen of citeren die de hoofdpersoon ervan geeft.
  5. Blijkt er bewondering, minachting of iets anders voor deze schrijver uit de  houding van de hoofdpersoon? Waaruit blijkt dat?

Schema

Personage

Genre en medium

Doel

Typering

Waardering van eigen schrijven

geslaagd/mislukt/neutraal 

Bo

- krantenstukjes (vlak voor zijn studie);
-boeken

...

- 'Een kind kan de was doen [...]'
- 'Allemaal gelogen'

mislukt: het gaat Bo irriteren hoe iedereen er maar in zit te schrappen.
Opa de Leeuw        
etc.        
         

 

B

Lees Literatuurgeschiedenis hieronder.
Leg in een kort artikel van ongeveer 200 woorden uit waarom Bo het zo 'verdomd moeilijk' zal vinden het eiland Bougainville op papier te krijgen. Laat duidelijk uitkomen wat hij daarmee kan bedoelen.
Je moet je je eerst rekenschap geven van het volgende:
a. Wat bedoelt Springer met de metafoor 'het eiland Bougainville'?
b. Welke verbindingen zijn er tussen de werkelijkheid van de auteur Springer en de gegevens in de roman? Let met name op de dialogen tussen Bo en Madeleen.
c. Waarmee zal Bo (Springer?) nu precies geworsteld hebben?

Literatuurgeschiedenis

Eduard Douwes Dekker publiceerde onder zijn schrijversnaam Multatuli de klassiek geworden roman Max Havelaar, of de koffijveilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij. Hierin verwerkte hij zijn ervaringen als assistent-resident van Lebak, een gebied op Java waar hij met veel moeite had geprobeerd onderdrukking en knevelarij van de plaatselijke bevolking tegen te gaan. Door gebrek aan medewerking kwam daar weinig van terecht, waarop Dekker zich regelrecht wendde tot de hoogste baas in Nederlands-Indië, de gouverneur-generaal Duymaer van Twist. Omdat hij daarbij zijn naasthogeren had gepasseerd, een doodzonde voor een ambtenaar, werd hij overgeplaatst naar een ander district. Dekker nam daarop ontslag uit 's lands dienst.

Eddy du Perron publiceerde in de jaren dertig De man van Lebak, waarin hij het opnam voor Multatuli, die ervan beticht was in zijn roman de feitelijke gegevens verfraaid te hebben ten gunste van zichzelf. Zelf publiceerde Du Perron een boek, Het land van herkomst, waarin hij zijn Indische jeugd en de periode daarna in Parijs beschreef. In dit boek komt overigens zijn vriendschap met André Malraux naar voren (in het boek Héverlé geheten.) Du Perron werd in Nederlands-Indië zwaar aangevallen op het onzedelijke karakter dat het boek zou hebben. Anderen noemden het weer zeer oprecht. Ook hierin dus het conflict tussen werkelijkheid en literatuur en de reactie van het publiek op het werk. Ook werden zijn opvattingen door sommigen geassocieerd met communisme. Dat stempel past zonder meer op de boeken die André Malraux heeft geschreven voordat hij deel ging uitmaken van het rechtse Gaullisme.

Na de Tweede Wereldoorlog heeft Willem Frederik Hermans op zijn beurt geschreven over Multatuli en Du Perron. Hij neemt het voor beiden op en verdedigt hen tegen Rob Nieuwenhuijs, lid van een nieuwe generatie Indië-schrijvers, die Eduard Douwes Dekker verwijt dat het zijn eigen schuld is wat hem daar in Indië allemaal aangedaan is.

Gemaakt doorGosse Koolstra




Bougainville - Springer, FNiveau 4

Bougainville

Auteur:Springer, F
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:149
Genre:psychologische roman
Tags:alcoholisme, Azië, dood, historische gebeurtenissen, jeugdervaringen, kolonialisme, liefde, Nederlands-Indië, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Bekroond met de F. Bordewijkprijs 1982. In 1995 werd Springer de Constantijn Huygensprijs toegekend voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 20 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Bougainville - Springer, FNiveau 4

Bougainville

Auteur:Springer, F
Jaar uitgave:1981
Uitgeverij:Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:149
Genre:psychologische roman
Tags:alcoholisme, Azië, dood, historische gebeurtenissen, jeugdervaringen, kolonialisme, liefde, Nederlands-Indië, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Bekroond met de F. Bordewijkprijs 1982. In 1995 werd Springer de Constantijn Huygensprijs toegekend voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 20 december 2017.

 

Introductie

F. Springer (pseudoniem van Carel Jan Schneider; Batavia 1932 - Den Haag 2011) was aanvankelijk Nederlands bestuursambtenaar op Nieuw-Guinea, later consul, zaakgelastigde en ambassadeur in onder andere New York, Bangladesh, Angola, Iran en Oost-Duitsland. Het bijzondere hieraan is dat hij steeds op plaatsen was waar zich op dat moment in de geschiedenis opzienbarende gebeurtenissen plaatsvonden.
Hij schreef een groot aantal verhalen en romans waarin bijna altijd persoonlijke ervaringen zijn verwerkt; hij doet dit op een indirecte manier waarbij opvalt dat zijn hoofdpersonages nogal eens namen hebben met de initialen F.S. In zijn werk komen zijn Indische jeugd en zijn belevenissen op de meest uiteenlopende plaatsen in de wereld naar voren; de verhalen spelen zich vrijwel nooit in Nederland af.
Kenmerkend voor Springer zijn de Angelsaksisch aandoende wijze van humoristisch en onderhoudend vertellen, zijn milde ironie, zijn tekening van treurige patsers en innemende klunzen, de tragiek van mensen die tobben met de vergeefsheid van het bestaan en die elkaar kwijtraken.

Inhoud

Tijdelijk zaakgelastigde Bo, vertegenwoordiger van de staat der Nederlanden in het piepjonge Bangladesh van 1973, ontmoet vlak nadat hij in deze functie is benoemd heeft opgepakt zijn oude jeugdvriend Tommie Vaulant in de hoofdstad Dacca. Deze is inmiddels persoonlijk assistent van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, in wie de lezer Kurt Waldheim kan herkennen. De volgende ochtend verdrinkt Tommie; 's middags spoelt hij aan op het prachtige strand van Cox' Bazaar. Tijdens Bo's werkzaamheden als diplomaat ontvangt hij van Tommies weduwe uit Amerika een pak papieren, hem nagelaten door Tommie. Het blijken de dagboeken van Tommies opa te zijn, aangevuld met dagboekfragmenten van Tommie zelf. Zo komt Bo er achter wat zich heeft afgespeeld tussen Tommie en diens jeugdvriendin Madeleen, vlak voordat hij met een VN-delegatie naar Bangladesh moest afreizen. De climax van het verhaal komt als Bo later in Nederland Madeleen ontmoet op een schoolreünie. Hij is, samen met de lezer, de enige die van beide kanten het verhaal erover heeft gehoord. Hij vertelt Madeleen niet wat hij (en met hem de lezer) allemaal weet.

Moeilijkheid

Bougainville blijkt voor scholieren een lastig boek te zijn. Dat komt door de structuur: Springer laat vooral in het begin van het boek veel onuitgelegd. Het ene fragment na het andere introduceert situaties en personages die veel met elkaar te maken hebben, maar die hechte verbanden worden vaak pas later zichtbaar. Gedeeltelijk - want wie nauwkeurig leest, zal uit verwijswoordjes en andere verwijzingen al kunnen reconstrueren wat personages met elkaar te maken hebben. Ook de verschillende (ik-)perspectieven die gehanteerd worden, steeds door andere personages, kunnen de onervaren lezer in de war brengen. Ten slotte laat Springer de uiteenlopende personages verschillende registers gebruiken: de hoofdpersoon-diplomaat vertelt bijvoorbeeld vlot maar gebruikt veel inside information, de negentiende-eeuwse opa hanteert archaïsch taalgebruik. Maar uiteindelijk wordt het verhaal heel vlot verteld en valt er ook veel te lachen. Het ligt wel aan de literaire competentie van de leerling of die dit kan beleven. Het is vooral van belang dat de leerling aangespoord wordt om in een flink tempo door te lezen; het begrip ontstaat dan wel.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid Bougainville is een betrekkelijk dun boek. Het verhaal is tragisch, maar het wordt humoristisch verteld. Het speelt zich af op een kleurrijke locatie die sfeerbepalend is. Ook de setting - het diplomatenmilieu met borrels, gekke situaties en boeiende ontmoetingen - kan een aanbeveling zijn. Als N3-lezers en wellicht ook N4-lezers de eerste pagina's verkennen, kunnen ze overvallen worden door de veelheid aan gegevens en verwijzingen. N5-lezers zullen hier minder moeite mee hebben.
  Interesses De leerling moet wel geïnteresseerd zijn in belevenissen en ervaringen die ver afstaan van zijn eigen leefwereld. Overigens is de liefdestragiek in het verhaal universeel en herkenbaar voor alle leeftijden.
  Algemene kennis Enige kennis van internationale verhoudingen en organisaties kan prettig zijn, maar deze informatie kan ook opgezocht worden. Jonge lezers, en dit geldt voor N3 tot en met N5, zullen over het algemeen moeite hebben met veel bekend veronderstelde begrippen die hierop betrekking hebben. Naarmate het niveau van de leerling hoger is, zal hij meer informatie uit de tekst kunnen halen.
  Specifieke literaire en culturele kennis Er is redelijk wat kennis nodig over literatuur en literatuurgeschiedenis. N3- en N4-lezers die nog weinig weten van de Nederlandse literatuur, kunnen de verwijzingen naar Multatuli en andere auteurs niet plaatsen. N5-leerlingen zullen het daardoor gemakkelijker hebben dan N3-lezers.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Er zullen meer woorden zijn dan de docent denkt die vreemd zijn voor lezers van N3 en wellicht ook N4. Vooral in de fragmenten van Opa de Leeuw is er sprake van archaïsch taalgebruik, ook al is deze een vlotte rasverteller.
  Zinsconstructies Springer laat vooral de hoofdpersoon Bo veel in samengestelde zinnen spreken en denken. Vaak zijn die vier, vijf regels lang. De constructies zijn structureel niet complex; deze zinnen meanderen door steeds toegevoegde nieuwe delen. Ook N3-lezers die rustig doorlezen zullen de weg niet kwijt raken.
  Stijl Er is sprake van een vlotte verhalende stijl, in alle delen. Kleurrijke details worden zo verteld dat je je als lezer aanwezig voelt als aan de borreltafel. De lezer moet wel een antenne hebben voor droge humor die vaak verborgen zit in een enkel woord. Als je daarvoor gevoel hebt (de Achterhoeker noemt dit 'sprekken', een sterk verhaal vertellen), valt er veel te beleven.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters De karaktertekening is complex en moet vooral 'tussen de regels' gelezen worden; een enkele keer is de verteller bij monde van de hoofdpersoon vrij expliciet, bijvoorbeeld als hij dominee Gerard een zak vindt om diens toespraak. Lastig voor N3-lezers, die geregeld zullen missen hoe Springer iemand neerzet.
  Aantal karakters Er komen veel personages voor in het verhaal. Het is niet erg als minder ervaren lezers het verband tussen een aantal van hen missen, maar bij een aantal is het begrijpen van die verbanden wel essentieel.
  Ontwikkeling van en verhoudin tussen de karakters De karakters ontwikkelen zich niet sterk. Het gaat meer om het ontstaan - en begrijpen - van steeds meer verbanden tussen hen.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Er zijn scènes die zo verfilmd kunnen worden: Springer wisselt gesprekken af met beschrijvingen van slapstickachtige situaties en (komische) toespraakjes met reacties daarop. Hierin gaat het meer om de humor dan om de spanning, maar geregeld wordt de lezer in spanning gehouden met de vraag hoe personages zullen reageren op elkaar. Voor alle niveaus grappig. 
  Chronologie Het verhaal wordt niet chronologisch verteld, wat voor N3-lezers verwarrend zal zijn. De meer ervaren lezers zullen toch ook wel goed moeten nadenken over de plaatsing in de tijd van vele fragmenten. Springer geeft veel tijdsaanduidingen; deze moeten voor het leggen van juiste verbanden goed verwerkt worden door de lezer. N3-lezers zullen dit heel lastig vinden. Overigens is het verhaal van Bo wel chronologisch: het loopt van zijn aankomst in Dacca tot de klasreünie in Nederland.
  Verhaallijn(en) Bougainville wordt door minder ervaren lezers moeilijk gevonden onder andere vanwege de verschillende verhaallijnen. Wellicht moeten N3- en N4-lezers daarin wat begeleid worden. Er zijn twee hoofdlijnen: het verhaal van Bo en het verhaal van Tommie, maar in die verhalen zijn weer vertakkingen, zoals het verhaal van Opa de Leeuw.
   Perspectief Er wordt uitsluitend ik-perspectief gebruikt, maar dit ligt beurtelings bij verschillende personages. Bovendien wordt er vanuit verschillende tijdsperspectieven teruggeblikt op verschillende perioden. Lastig voor iedereen; ook de geoefende lezer zal goed bij de les moeten blijven.
  Betekenis N3-lezers kunnen het boek lezen als sappig verhaal van een diplomaat, maar ze missen dan wel de veel belangrijkere laag: de melancholie door de vergeefsheid van het menselijk streven, de tragiek van verlies en misverstand. Wellicht zullen vooral scholieren van hogere klassen, of leerlingen met wat meer levenservaring daardoor worden aangesproken.

Relevante bronnen voor docenten

  dbnl.org | Liesbeth Dolk, 'De klamboe van F. Springer: Schijn en wezen in de verhalen van een betrokken observator', in: Indische Letteren, jaargang 14 (1999)
levenlang.nl | 'Bougainville'

 

Geschreven door:

Gosse Koolstra