Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Tonio - Heijden, A.F.Th. van derNiveau 4

Tonio

Auteur:Heijden, A.F.Th. van der
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:632
Genre:autobiografisch proza, psychologische roman
Tags:dood, ouder-kindrelatie, rouw, schrijverschap, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Tonio
 is in 2016 verfilmd door Paula van der Oest.
In 2012 bekroond met de Libris Literatuurprijs en de NS Publieksprijs.
A.F.Th. van der Heijden ontving in 2011 de Constantijn Huygensprijs en in 2012 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 22 december 2017. 

 

Over de auteur

A.F.Th. van der Heijden (1951) debuteerde in 1978 en is de auteur van een groot en breed opgezet oeuvre. Tonio is Van der Heijdens vierde requiemroman, een door hem 'uitgevonden' genre. Eerder schreef hij De sandwich over de dood van zijn jeugdliefde én een goede vriend. Daarna volgde de novelle Weerborstels over de dood van zijn neef. In Asbestemming schrijft Van der heijden over de dood van zijn vader. Van der Heijden heeft veel prijzen gewonnen waaronder de Libris Literatuurprijs voor Tonio en de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre. Hoewel zijn werk veel uitgesproken voor- en tegenstanders kent, is over Tonio veelal lovend geschreven.
Andere boeken van Van der Heijden op deze lijst zijn Het leven uit een dag (N4), Advocaat van de hanen (N4) en Het schervengericht (N6).

Inhoud

Op eerste pinksterdag van 2010 komt Tonio van der Heijden, het enig kind van A.F.Th. van der Heijden en Mirjam Rotenstreich, bij een verkeersongeval om het leven. In dit boek vertelt de schrijver zelf over het leven en de dood van Tonio. Het is dus een waargebeurd verhaal. Van der Heijden wil zijn kind een stem geven, een gezicht. Hij wil dat Tonio blijft leven in de harten van de lezers. In dit boek schrijft de auteur over zijn twijfels omtrent zijn kinderwens voordat hij daadwerkelijk vader werd, zijn twijfel of hij wel een goede vader is geweest en over de manier waarop hij en zijn vrouw omgaan met hun vreselijke verlies. Het is een eerbetoon geworden aan zijn muzen: zijn zoon en zijn vrouw.

Leesaanwijzingen

Tonio is een dik boek, maar je wordt al snel gegrepen door het waargebeurde verhaal. Hierdoor kun je het boek maar moeilijk wegleggen en wil je steeds verder lezen. Het is misschien moeilijk om je in te leven in het enorme verlies van een treurende vader, Adri. Ook verwijst Adri naar eerdere werken in de literatuur waarin het verlies van een kind wordt beschreven. Je zult deze werken waarschijnlijk niet kennen, maar dat is niet noodzakelijk om het boek te kunnen waarderen. De zinnen zijn niet al te lang maar er komen wel regelmatig moeilijke woorden in voor. Lees gewoon door, want je hoeft niet alles letterlijk te begrijpen. Er is sprake van verschillende verhaallijnen die door elkaar heen lopen. De verhalen worden niet chronologisch verteld maar zijn toch goed te volgen.

Om over na te denken

Kan een overleden iemand door een boek 'een stem over het graf heen' krijgen? Welke invloed hebben ouders en kinderen op elkaars leven? Vind jij dit boek als dit lijkenpikkerij? Mag zo'n boek geschreven worden? Voel jij je als lezer een voyeur?

Waardering

'Het is een heel mooi boek, omdat het heel erg alledaags is, maar tegelijk heel bijzonder: je leeft heel erg mee met die mensen, terwijl je eigenlijk niks hebt om mee te leven, want de meeste scholieren hebben geen kinderen die overleden zijn.'
Laura, op: scholieren.com 

'De afwisseling van flashbacks en tegenwoordige tijd maken het verhaal soms verwarrend, maar meestal verduidelijkte het juist het verhaal. Het enige nadeel van dit boek was dat het erg dik is en soms veel te langdradig.'
Marije, 5 vwo, op: scholieren.com

'Dit boek raakte mij zo erg dat de tranen over mijn wangen stroomden zoals de regen nu langs mijn raam stroomt.'
Sara, 5 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

verliesenrouwophetwerk.nl | Mirjam Rotenstreich vertelt over de dood van haar zoon Tonio
librisliteratuurprijs.nl  | juryrapport Librisprijs 
elitedead.com | de site van Tonio van der Heijden
facebook.com | de Facebookpagina van Tonio 

Geschreven door:

Gea Veenstra

Suggesties


Tonio - Heijden, A.F.Th. van derNiveau 4

Tonio

Auteur:Heijden, A.F.Th. van der
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:632
Genre:autobiografisch proza, psychologische roman
Tags:dood, ouder-kindrelatie, rouw, schrijverschap, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Tonio
 is in 2016 verfilmd door Paula van der Oest.
In 2012 bekroond met de Libris Literatuurprijs en de NS Publieksprijs.
A.F.Th. van der Heijden ontving in 2011 de Constantijn Huygensprijs en in 2012 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 22 december 2017. 

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Tonio - Heijden, A.F.Th. van derNiveau 4

Tonio

Auteur:Heijden, A.F.Th. van der
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:632
Genre:autobiografisch proza, psychologische roman
Tags:dood, ouder-kindrelatie, rouw, schrijverschap, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Tonio
 is in 2016 verfilmd door Paula van der Oest.
In 2012 bekroond met de Libris Literatuurprijs en de NS Publieksprijs.
A.F.Th. van der Heijden ontving in 2011 de Constantijn Huygensprijs en in 2012 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 22 december 2017. 

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Tonio - Heijden, A.F.Th. van derNiveau 4

Tonio

Auteur:Heijden, A.F.Th. van der
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:632
Genre:autobiografisch proza, psychologische roman
Tags:dood, ouder-kindrelatie, rouw, schrijverschap, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Tonio
 is in 2016 verfilmd door Paula van der Oest.
In 2012 bekroond met de Libris Literatuurprijs en de NS Publieksprijs.
A.F.Th. van der Heijden ontving in 2011 de Constantijn Huygensprijs en in 2012 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 22 december 2017. 

 

Opdrachten

BoekHeijden, A.F.Th. van der, Tonio
NummerN3/1
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusinhoud
Je leert

reflecteren op inhoudelijke aspecten van het verhaal.

Opdracht

Tonio maakte dankbaar gebruik van alle moderne media en ook had hij een Facebookpagina. Deze pagina bestaat nog steeds. Je vindt er veel foto's en je kunt ook Jim en Jenny (Fanny is haar echte naam) terugvinden bij zijn vrienden. De gesprekken met zijn vrienden zijn verwijderd en ook zijn posts met Jenny zijn weg.

A

Maak een reconstructie van de posts die uitgewisseld zijn tussen Tonio en Jenny. Maak
gebruik van de informatie die je vindt in het boek.
Blijf trouw aan de informatie die je krijgt in het boek. Je mag zaken die niet duidelijk zijn zelf invullen.

Post

Jenny

Tonio

Jenny's verzoek aan Tonio of hij een fotoshoot van haar wil maken. Verwerk hierbij ook de gemaakte afspraken over plaats en tijdstip.    
Het gekibbel over de afspraak van de volgende zaterdagavond.    
Jenny's verzoek aan Tonio om te reageren op haar posts.    
     
De oproep aan Jenny om contact op te nemen met de ouders van Tonio

Ouders Tonio

Wie reageert? 

     

 

B

Beantwoord nu de volgende vragen:

  1. Wat zet jij zelf op je Facebookpagina? Wat zet je er niet op?
  2. Hoe bepaal jij wat je wel of niet op jouw pagina zet?
  3. Wat is volgens jou de reden dat de pagina van Tonio nog steeds bestaat?
  4. Waarom zijn de posts op de pagina van Tonio verwijderd, denk je? Leg je antwoord uit  in maximaal 50 woorden.
  5. Wat vind je ervan dat de ouders op de pagina van Tonio een oproep doen voor Jenny?
  6. Adri heeft een intiem portret gemaakt van Tonio in het boek. Vind je het correct van hem dat hij dit thema heeft gebruikt? Mag Adri de dood van zijn zoon verwerken in fictie? Leg je antwoord uit. In maximaal 100 woorden.
  7. Vind je dat dit boek de Facebookpagina overbodig heeft gemaakt? Kan de pagina nu verwijderd worden? Leg je antwoord uit in maximaal 100 woorden.
Bronnen

facebook.com | Facebookpagina van Tonio

Gemaakt doorGea Veenstra



BoekHeijden, A.F.Th. van der, Tonio
NummerN3/2
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages
Je leert

de psychologie van een personage analyseren.

Opdracht

De schrijver wil zijn zoon zo goed mogelijk in leven houden door over hem te schrijven. Ook de foto's die Tonio gemaakt heeft, zullen ervoor zorgen dat hij gedurende lange tijd herinnerd wordt. In het tweede boek ('De goudenregen') hoofdstuk 3 ('Gongstaven'), deel 16, kondigt Dennis aan dat hij samen met Jim een tentoonstelling van Tonio's foto's wil organiseren en dat ze een fotoboekje willen maken. Het is een onderdeel van hun rouwproces. Helaas zijn ze deze belofte niet nagekomen tot groot verdriet van vooral de moeder van Tonio, Mirjam.

A

Maak een fotoboekje met in ieder geval tien foto's. Gebruik hierbij de foto's die je op Tonio's Facebook pagina en zijn internetsite kunt vinden (zie Bronnen).
Om de foto's te vinden die jij gebruiken kunt, beantwoord je allereerst de volgende vragen:

  1. Als mensen bezig zijn met rouwverwerking, kiezen ze vaak voor een soort monumentje. Welke monumentjes ben jij wel eens tegengekomen die jou ontroerden of troostten?
  2. Bekijk de lijst van relaties die in het boek ter sprake komen. Kies hiervan vijf uit die jij belangrijk vindt.

Relatie

Omschrijving relatie

Tonio en Adri  
Tonio en Mirjam  
Adri en Mirjam  
Tonio en Jim  
Tonio en Jenny  
Mirjam en Wies  
Adri en zijn schrijverschap  
Tonio en fotografie  
Eventuele relatie tussen andere personages die jij graag wilt uitdiepen  

 

B

  1. Zoek nu bij iedere relatie een foto die jij passend vindt.
  2. Bedenk een passend onderschrift bij alle foto's.
  3. Vermeld wie op de foto staat en waar de foto is genomen.
  4. Vermeld ook waarom jij denkt dat Tonio deze foto's zo belangrijk vond dat hij ze op zijn pagina en site heeft geplaatst.
  5. In het eerste boek ('Zwarte Pinksterdag'), hoofdstuk 6 ('Ons eigen jongetje'), deel 15, wordt gesproken over een fotogalerij waarin foto's van Tonio zijn opgenomen gedurende verschillende leeftijdsfasen. Welke van jouw gekozen foto's zullen de ouders van Tonio kiezen om toe te voegen aan deze galerij? Kies in ieder geval twee foto's. Beargumenteer je keuze. 
Bronnen

elitedead.com | website met foto's die zijn gemaakt door Tonio
facebook.com | Facebookpagina van Tonio

Gemaakt doorGea Veenstra




Tonio - Heijden, A.F.Th. van derNiveau 4

Tonio

Auteur:Heijden, A.F.Th. van der
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:632
Genre:autobiografisch proza, psychologische roman
Tags:dood, ouder-kindrelatie, rouw, schrijverschap, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Tonio
 is in 2016 verfilmd door Paula van der Oest.
In 2012 bekroond met de Libris Literatuurprijs en de NS Publieksprijs.
A.F.Th. van der Heijden ontving in 2011 de Constantijn Huygensprijs en in 2012 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 22 december 2017. 

 

Opdrachten

BoekHeijden, A.F.Th. van der, Tonio
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusrelaties
Je leert

reflecteren op ouder-kindrelaties.

Opdracht

Van der Heijden voelt zich schuldig; hij vraagt zich af of hij wel een goede vader is geweest. In hoeverre heeft hij als vader invloed gehad op Tonio? Tijdens het schrijven van het boek ontdekt hij heel veel overeenkomsten en een paar duidelijke verschillen tussen hemzelf en zijn zoon. Hij herkent de rol die hij heeft gespeeld in het leven van zijn zoon en hoe deze rol veranderde.

A

Zoek samen vijf overeenkomsten en drie verschillen die jullie zijn tegengekomen in het verhaal en verwerk ze in de onderstaande tabel. Op de eerste regel vinden jullie een voorbeeld.

Overeenkomst

Uitleg

Vindplaats

1. Uiterlijk Gelijkenis Tonio en zijn vader aan de hand van een foto uit 1973. Ze zijn allebei klein van stuk. Adri wil absoluut niet dat Tonio gepest wordt met zijn lengte.  p. 143
2.    
3.    
4.    
5.        

 Verschil

Uitleg 

Vindplaats 

1.    
2.    
3.    

 

B

Jullie hebben nu een beeld geschetst van de overeenkomsten en verschillen tussen Adri en Tonio. Beantwoord nu de individueel de volgende vragen:

  1. Wat is volgens jou over het algemeen de rol van ouders bij de opvoeding van hun kind?
  2. Tot hoever kunnen/mogen ouders gaan in hun opvoeding?
  3. Wanneer houdt de verantwoordelijkheid van ouders op?

C

Vergelijk nu de antwoorden die jullie bij onderdeel B hebben gegeven. Adri spreekt Tonio direct aan als hij zijn laatste fietstocht analyseert. Hij vindt dat hij tekort geschoten is. Wat vinden jullie? Had hij dit ongeluk kunnen voorkomen? Beschrijf jullie mening in maximaal 200 woorden. Als jullie het niet eens zijn geworden, beschrijf dan waarover jullie het niet eens zijn geworden en waarom in maximaal 300 woorden.

D

  1. Van der Heijden heeft ook een boek geschreven naar aanleiding van de dood van zijn vader: Asbestemming. Beide boeken gaan over een vader-zoonrelatie. In het eerste boek is Van der Heijden de zoon en in het tweede boek de vader. Welke overeenkomsten en verschillen merk je op in de vader-zoonrelatie? Vul onderstaande tabel in om een antwoord op deze vraag te formuleren.
  2. Hoe verhouden de relatie tussen Adri en zijn vader zich tot de relatie tussen Adri en zijn zoon? Zien jullie overwegend verschillen of overwegend overeenkomsten tussen beide relaties?

Overeenkomsten Asbestemming en Tonio

Verschillen Asbestemming en Tonio

   
   
   

  

E

Reageer op onderstaande stelling door aan te geven of jullie het ermee eens of oneens zijn en jullie antwoord toe te lichten:

  1. Iedereen wordt hetzelfde soort vader als hij zelf heeft gehad.
  2. Als je een kind krijgt, kun je je verleden van je afschudden en helemaal opnieuw beginnen.
Gemaakt doorGea Veenstra



BoekHeijden, A.F.Th. van der, Tonio
NummerN4/2
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusgenre
Je leert

reflecteren op de implicaties van een genre.

Opdracht

In het tweede boek ('De goudenregen'), hoofdstuk vijf ('Een tweede leg'), deel 14 spreekt de auteur over 'een ongeautoriseerd requiem'. Van der Heijden is de 'uitvinder' van het genre requiemroman. In deze opdracht gaan jullie onderzoeken in hoeverre dit genre doorwerkt in de beeldvorming rondom Tonio.

A

Zoek het woord 'requiem' op in een woordenboek of woordenlijst en probeer samen te komen tot een omschrijving van het begrip 'requiemroman'. Waarin onderscheidt een requiemroman zich van een gewone roman over een overleden persoon?

B

Van der Heijden vraagt zich af of Tonio's visie op sommige gebeurtenissen anders zou zijn geweest en of hij sommige stukken onvermeld zou willen zien.

  1. Herschrijf allebei een gebeurtenis vanuit Tonio's visie. Schrijf minimaal een half A4 en maximaal één A4. Waar zou hij heel anders over gedacht hebben dan zijn vader? Vermeld de pagina's waar die gebeurtenis beschreven wordt.
  2. Beargumenteer schriftelijk waarom je deze gebeurtenis hebt gekozen
  3. Lees elkaars werk.
  4. Ben je het eens met de herschreven gebeurtenis? Geef twee argumenten waarom wel/niet.
  5. Kies een gebeurtenis waarvan jullie allebei denken dat Tonio die niet vermeld zou willen hebben. Gebruik twee argumenten om jullie mening te ondersteunen.
  6. Bedenk één argument waarom Van der Heijden deze gebeurtenis wel opgenomen heeft.
  7. Zou Tonio blij zijn geweest met dit requiem? Probeer tot een gezamenlijk standpunt te komen. 
  8. Zouden jullie een ander antwoord op vraag 7 geven als Tonio geen requiemroman was, maar een gewone roman? Licht jullie antwoord toe in ongeveer 100 woorden.
Gemaakt doorGea Veenstra




Tonio - Heijden, A.F.Th. van derNiveau 4

Tonio

Auteur:Heijden, A.F.Th. van der
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:632
Genre:autobiografisch proza, psychologische roman
Tags:dood, ouder-kindrelatie, rouw, schrijverschap, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Tonio
 is in 2016 verfilmd door Paula van der Oest.
In 2012 bekroond met de Libris Literatuurprijs en de NS Publieksprijs.
A.F.Th. van der Heijden ontving in 2011 de Constantijn Huygensprijs en in 2012 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 22 december 2017. 

 

Opdrachten

BoekHeijden, A.F.Th. van der, Tonio
NummerN5/1
Niveau5
Studielast2 à 3 slu
Werkvormindividueel
Focusmotieven
Je leert

reflecteren op de betekenis van motieven.

Opdracht

A

  1. Lees de Literaire theorieBekijk de motieven in de tabel en leg waar ze op duiden. Geef ook aan waar je ze gevonden hebt. 
  2. Vul nu de tabel onder 'Overige' aan met motieven die nog niet genoemd zijn en duid ook deze motieven. Maak deze opdracht eerst zelf. Daarna kun je je antwoorden aanvullen met behulp van internet.

Motief             

Betekenis                                                         

Vindplaats(en)

Voorteken      
Goudenregen      
Deurbel      
Horloge    

Overige

   
     
   


B

Wat is het grondmotief in Tonio? Met andere woorden: welke visie wordt in de tekst verwoord?

C

  1. Wat is een motief in jouw eigen leven? Wanneer speelde dit motief een rol? Leg uit wat de betekenis van dit motief is. 
  2. Naar welke schrijver of welk boek zou jij verwijzen als het om jouw levensverhaal gaat? Leg uit waarom.
(Literaire)theorie

'Motieven', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 113-114

Gemaakt doorGea Veenstra



BoekHeijden, A.F.Th. van der, Tonio
NummerN5/2
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusintertekstualiteit
Je leert

interteksten analyseren.

Opdracht

A

Bestudeer de Literaire theorie. In Tonio komen veel interteksten voor. Noteer in de onderstaande tabel:(1) de vindplaats van de intertekst; (2) het soort intertekst (zie Literaire theorie); (3) naar welk werk wordt verwezen; en (4) de betekenis van de intertekst. Onder 4 moet je dus antwoord geven op de vraag waarom Van der Heijden juist op deze plaats verwijst naar de betreffende tekst. Wat is het effect daarvan op jou als lezer? Welke verbanden kun je leggen tussen de plaats waar de intertekst in het verhaal voorkomt en de intertekst zelf? In veel gevallen is het nodig om op internet te zoeken naar informatie over de oudere teksten.

Vindplaats

Soort

Verwijzing naar...

Betekenis                                              

voorblad motto Ben Jonson, 'On my first son' Het gedicht gaat over iemand die zijn eerstgeboren zoon is verloren. In de tweede regel wordt gerept over een 'zonde'; dit houdt verband met de schuld die Van der Heijden voelt over de dood van Tonio.
        
       

 

B

  1. Bekijk nog eens wat je in de tabel hebt ingevuld. Kun je overeenkomsten zien tussen de interteksten? Houden alle interteksten verband met hetzelfde onderwerp? Of zijn de interteksten juist heel verschillende van aard? Welk beeld rijst er op uit de interteksten? Beantwoord deze vraag zorgvuldig en uitgebreid.
  2. Wat vind jij ervan dat een schrijver verwijst naar andere teksten? Vind je dat een verrijking van je leeservaring? Wordt het boek er beter door? Of had Van der Heijden zicht de moeite wat jou betreft mogen besparen? Licht je antwoord toe.
(Literaire)theorie

Intertekstualiteit  - Intertekstualiteit is het verschijnsel dat literaire teksten vaak echo's bevatten van andere teksten. De betekenis die je aan een tekst toekent (interpretatie) komt dus tot stand in relatie tot de teksten waarnaar verwezen wordt. Intertekstualiteit kan voorkomen als:

Motto
'Did I request thee, Maker, from my clay
To mould Me man? Did I solicit thee
From darkness to promote me?'
Paradise Lost, X, 743-5

Hier is sprake van een expliciete verwijzing (dat wil zeggen: de bron wordt vermeld) in de vorm van een citaat.

Citaat
Citaten komen voor als im- of expliciete verwijzing. Om impliciete verwijzingen te identificeren moet je behoorlijk veel gelezen hebben. In de meeste gevallen zul je aanvoelen dat er sprake is van intertekstualiteit, zonder dat je kunt zeggen waar het citaat vandaan komt.

Verwijzing
Verwijzingen zijn altijd impliciet. Bijvoorbeeld:
'De woorden die Gij wakker leest… vrees niet de gedachte dat U door deze woorden werd gekust.' (Leo Vroman)
Een oplettende lezer zal hier door de woorden "wakker" en "gekust" denken aan Doornroosje. Ook dat is intertekstualiteit.

Palimpsest
Deze term duidt letterlijk het hergebruik van perkament aan: de oude tekst werd van het perkament afgeschraapt, zodat het vel opnieuw kon worden gebruikt. De term wordt ook gebruikt voor het hervertellen van een ouder, vaak klassiek en in brede kring bekend, verhaal: de nieuwe versie wordt als het ware over de oude heen geschreven. Je zou Bridget Jones's Diary kunnen beschouwen als een palimpsest van Jane Austens Pride and Prejudice.

Enkele voorbeelden zijn ontleend aan: 'Intertekstualiteit', op: wikipedia.org

Gemaakt doorGea Veenstra




Tonio - Heijden, A.F.Th. van derNiveau 4

Tonio

Auteur:Heijden, A.F.Th. van der
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:632
Genre:autobiografisch proza, psychologische roman
Tags:dood, ouder-kindrelatie, rouw, schrijverschap, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Tonio
 is in 2016 verfilmd door Paula van der Oest.
In 2012 bekroond met de Libris Literatuurprijs en de NS Publieksprijs.
A.F.Th. van der Heijden ontving in 2011 de Constantijn Huygensprijs en in 2012 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 22 december 2017. 

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Tonio - Heijden, A.F.Th. van derNiveau 4

Tonio

Auteur:Heijden, A.F.Th. van der
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:632
Genre:autobiografisch proza, psychologische roman
Tags:dood, ouder-kindrelatie, rouw, schrijverschap, schuld
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book en op Daisy-rom.
Tonio
 is in 2016 verfilmd door Paula van der Oest.
In 2012 bekroond met de Libris Literatuurprijs en de NS Publieksprijs.
A.F.Th. van der Heijden ontving in 2011 de Constantijn Huygensprijs en in 2012 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 22 december 2017. 

 

Introductie

A.F.Th. van der Heijden (1951) debuteerde in 1978 met Een gondel in de Herengracht  en is de auteur van een groot en breed opgezet oeuvre waarin twee grote romancycli de essentie vormen: 'De tandeloze tijd' en 'Homo duplex'.
Bij De Bezige Bij verscheen zijn novelle MIM (2007), een bijzondere uitgave ter gelegenheid van de tachtigste verjaardag van Harry Mulisch. Het boek, dat jubelend werd ontvangen, vormt een climax van de nog onvoltooide romancyclus 'Homo Duplex', waarin hoofdpersoon Movo zich als een moderne Oedipus door de schimmige wereld van voetbalsupporters beweegt. Het schervengericht (2008) dat ook op deze lijst staat, werd bekroond met de AKO Literatuurprijs 2007. De jury prees het als 'een onontkoombaar boek dat, geschreven in een prachtige stijl, de mens laat zien op het scherp van de snede.'
Tonio is Van der Heijdens vierde requiemroman, een door hem 'uitgevonden' genre. Eerder schreef hij De sandwich over de dood van zijn jeugdliefde én een goede vriend. Daarna volgde de novelle Weerborstels over de dood van zijn neef. In Asbestemming schrijft Van der heijden over de dood van zijn vader. Van der Heijden heeft veel prijzen gewonnen waaronder de Libris Literatuurprijs voor Tonio en de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre. Hoewel zijn werk veel uitgesproken voor- en tegenstanders kent, is over Tonio veelal lovend geschreven.

Inhoud

Op eerste pinksterdag 2010 komt Tonio van der Heijden, het enig kind van Adri van der Heijden en Mirjam Rotenstreich, bij een verkeersongeval om het leven. Het is vroeg in de ochtend als hij, ter hoogte van het Vondelpark in het centrum van Amsterdam, wordt geschept door een auto. Hij wordt in kritieke toestand naar het Academisch Medisch Centrum vervoerd, waar hij diezelfde dag aan zijn verwondingen overlijdt. Tonio zal niet ouder worden dan 21 jaar. De familie en vrienden van Tonio zijn geschokt. Adri schrijft op dat moment aan zijn roman Kwaadschiks, dat deel uit zal maken van 'De tandeloze tijd'. Maar hij doet het enige waar hij op dat moment toe in staat is: in zijn herinnering graven, aantekeningen maken en schrijven over zijn zoon. Daarbij voortgedreven door twee dwingende vragen: wat gebeurde er met Tonio in de laatste uren en dagen voorafgaand aan de ramp, en hoe kon dit ongeluk plaatsvinden? In het verhaal probeert hij de laatste dagen van Tonio in kaart te brengen. Een zoektocht naar het wat en het hoe, die leidt langs verschillende ooggetuigen, vrienden, politiemensen, artsen en het mysterieuze meisje Jenny, dat in de laatste weken van Tonio's leven een cruciale rol blijkt te hebben vervuld. Tonio vormt de neerslag van die zoektocht. Een nauwgezette reconstructie van een jongensleven en een radeloze queeste naar zin en betekenis.
Bron: athenaeum.nl

Moeilijkheid

Hoewel Tonio een roman met een zeer zwaar thema is, zal het boek over het algemeen door veel scholieren met ontzag worden gelezen - ook door N3-lezers. Het hangt voornamelijk af van de levenservaring die zij zelf hebben en hoe hun relatie met hun eigen ouders is. In hoeverre kunnen zij zich inleven in het enorme verdriet waar de auteur over schrijft? Als N3-lezers bovendien bereid zijn zich niet te laten weerhouden door de verwijzingen naar de al geschreven literatuur over het verlies van een kind dan zullen zij dit boek erg kunnen waarderen. Voor hen is vooral interessant hoe zij Tonio als persoon zullen herkennen en hoe de relatie tussen hem en zijn vader zich ontwikkelt. Deze ontwikkeling wordt met veel humor en liefde beschreven en deze stijl zal de N3-lezer zeker aanspreken. Het hoofddoel van de auteur is dan bereikt. Hij wilde per slot van rekening Tonio 'een stem over het graf heen' geven. Thema's als schuldgevoel, de tijd willen terugdraaien en het verwerken van een onoverkomelijk verlies zullen waarschijnlijk aan sommige N3-lezers voorbij gaan, maar zijn voor de N4-lezers een uitdaging. N5- en in mindere mate ook N4-lezers zullen oog hebben voor de prachtig uitgewerkte verhaallijnen, de opbouw van het boek en de storm van verschillende emoties van zowel de auteur zelf als van zijn vrouw. De N5-lezer zal het genre van de requiemroman moeten verkennen. Ook de link naar het schrijverschap van Van der Heijden en zijn ontwikkeling is een interessante uitdaging. 

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid Tonio lijkt een grote bereidheid van de lezer te vragen doordat het een dik (633 pagina's) boek is voor N3-lezers. Ook het thema vraagt veel van het inlevingsvermogen van vooral de N3-lezers. Echter, ze zijn zelf ook kind van ouders en daardoor zullen veel lezers het boek absoluut de moeite waard te vinden. Uiteindelijk krijgt iedereen te maken met de dood. Tonio kan een heftige, maar literair verantwoorde ervaring zijn.
N4-lezers interpreteren de personages en hun ontwikkeling. Ook zullen zij zich bezig houden met interne verbanden zoals oorzaak en gevolg. N5-lezers zullen veel verstopte motieven vinden en verwijzingen naar andere literatuur. Het zal voor hen een uitdaging zijn de verbanden te vinden en te verklaren.
  Interesses Leerlingen met belangstelling voor relaties zoals die tussen ouder en kind, man en vrouw en rouwverwerking zullen Tonio erg kunnen waarderen. Voor N3-lezers kan het verhaal een nieuwe visie opleveren wat betreft de relatie met de eigen ouders en vrienden. In dit boek spelen Facebook en het internet een belangrijke rol. Voor de N3-lezer is de vraag interessant wat je hierop wel of niet deelt. Hoe ver kun je gaan in het gebruik van moderne media? N4- en N5-lezers zullen zich al bewuster zijn van hun relaties met anderen en nadenken over de vertelwijze.Voor de N5-lezer zijn bovendien de verwijzingen naar andere literatuur over het verlies van een kind boeiend.
  Algemene kennis Er is geen specifieke algemene kennis vereist. Wel moet de lezer bereid zijn zich te verdiepen in sterke emoties.
  Specifieke literaire en culturele kennis Tonio is een document van deze tijd. De lezers zullen daarom voldoende op de hoogte zijn van de sociale en culturele omstandigheden in het boek. Lezers die bekend zijn met het begrip intertekstualiteit zullen komen tot een rijkere betekenistoekenning dan leerlingen die deze kennis ontberen. 

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire N3-lezers zullen regelmatig woorden tegenkomen die zij niet kennen. Voor de betekenis van het boek is dit verder geen probleem. N4- en N5-lezers zullen hier geen problemen mee hebben.
  Zinsconstructies De zinnen zijn niet te lang, maar soms wel gecompliceerd voor de N3-lezer.
  Stijl De emotie spat regelmatig van het papier maar vooral de anekdotes over Tonio zijn doorspekt met humor. Ook de N3-lezer zal de humor waarderen. Hij zal wel meer moeite hebben met de stukken waarin de auteur zijn verdriet en frustratie uitschreeuwt. De liefde voor zijn zoon en vrouw wordt heel puur beschreven en zal door vrijwel alle lezers begrepen worden. De N4- en N5-lezer zullen ook de betrokkenheid en de twijfel herkennen. De manier waarop de schrijver spreekt over mogelijkheden om de tijd terug te kunnen draaien en in te kunnen grijpen zal zeker indruk op hen maken.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters Tonio, Adri en Mirjam zijn de karakters waar het hele boek om draait en die je goed leert kennen.
  Aantal karakters Het aantal overige personages (vrienden van Tonio en familieleden van Mirjam en Adri) is goed te overzien. Zij spelen geen grote rol maar zijn duidelijk wel belangrijk voor de ouders van Tonio. Voor de N3-lezer zal het lastig zijn te begrijpen waar de wrijving tussen bijvoorbeeld Jim en Adri en Mirjam en Wies door ontstaat. De ervaren N4- en N5-lezers zullen daar wel mee uit de voeten kunnen.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters De karakters van Tonio en zijn vader maken zeker een ontwikkeling door. Tonio ontwikkelt zich van baby tot een jonge man. Adri ontwikkelt zich van een einzelgänger tot een zeer toegewijde, hardwerkende schrijver en vader. Vooral de ontwikkeling van Adri is voor de N3-lezer lastig. De N4-lezers zullen de ontwikkeling van de karakters met wat aanwijzingen wel kunnen volgen. Voor de N4-lezers ligt de uitdaging vooral in hoe de karakters invloed op elkaar uitoefenen en wat de effecten daarvan zijn. De N5-lezer zal daar ook een beargumenteerde mening over kunnen geven.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Tonio is absoluut geen actieverhaal. Het gebrek aan actiespanning wordt goed gemaakt door veel psychologische spanning. De lezer zit met vragen als 'komt het wel goed met de ouders en vinden ze Jenny?'
  Chronologie De verhaallijn die zich afspeelt in het vertelheden is overwegend chronologisch. Wel wordt de chronologie vaak doorbroken door uitstapjes naar het verleden. Een aantal N3-lezers zal dat hinderlijk vinden. Voor N4 en N5 eerder een verrijking van hun leeservaring dan een obstakel.
  Verhaallijn(en) Er is sprake van meerdere verhaallijnen die door elkaar heen lopen. De N3-lezers zullen deze lijnen niet meteen herkennen. Geen probleem voor de N4-lezer. Voor N5 is het een uitdaging om de verschillende lijnen met elkaar te verbinden.
  Perspectief De auteur vertelt het verhaal en het is duidelijk dat hij de vader is. Ook spreekt hij Tonio rechtstreeks aan bij de reconstructie van het fatale ongeluk. Er is afwisselend sprake van een vertellend en een belevend ik. Interessant voor N4 en N5.
  Betekenis De N3-lezers lezen Tonio als een rauw en hartverscheurend relaas van een ouder die zijn kind verloren is. N4-lezers zullen de verschillende verhaallijnen en motieven herkennen en daarmee aan de slag gaan. De N5-lezers zullen bovendien worden uitgedaagd door de verwijzingen naar eerder verschenen literair werk dat het verlies van een kind beschrijft. Ook zullen zij de twijfels van Van der Heijden ten aanzien van zijn schrijver- én vaderschap opmerken en daar mogelijk een verband tussen leggen.

 

Geschreven door:

Gea Veenstra