Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Specht en zoon - Otten, Willem JanNiveau 4

Specht en zoon

Auteur:Otten, Willem Jan
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:142
Genre:experimenteel proza, psychologische roman
Tags:dood, geloof, kunst, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.
In 2005 bekroond met de Libris Literatuurprijs en in 2006 met De Inktaap. In 1999 ontving Willem Jan Otten de Constantijn Huygensprijs en in 2014 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 februari 2014.

 

Over de auteur

Willem Jan Otten (1951) heeft een veelzijdig oeuvre op zijn naam staan: hij schrijft poëzie, verhalend proza, toneel, kritieken en essays. Hij debuteerde als dichter met de bundel Een zwaluw vol zaagsel (1973); zijn meest recente bundel is Gerichte gedichten, uit 2011. Dat de belangstelling voor Ottens werk niet alleen in Nederland aanzienlijk toegenomen is, blijkt uit de Duitse vertalingen die inmiddels van zijn werk verschenen. In 1999 ontving Willem Jan Otten de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre. In 2004 verscheen zijn roman Specht en zoon, die na een warm onthaal in de pers tevens werd bekroond met de Libris Literatuurprijs 2005. De roman werd tevens bekroond met De Inktaap 2006, een prijs die wordt toegekend door middelbareschoolleerlingen uit Nederland en België.
 

Inhoud

Een wit linnen doek staat klaar om beschilderd te worden. Portretkunstenaar Felix Vincent wil er zijn meesterwerk op schilderen. Wanneer hij van een rijke zakenman de opdracht krijgt diens overleden zoon te schilderen, besluit hij dit linnen doek ervoor te gebruiken. Voor het eerst moet hij een portret maken, zonder dat de persoon die hij schildert kan poseren. Hij moet zich behelpen met wat foto's en een onduidelijke video-opname. 
Allerlei vragen dienen zich aan. Wie was die zoon? Waarom komt de opdrachtgever het schilderij niet ophalen op de afgesproken datum? Wat is er waar van de verhalen van een journaliste over de opdrachtgever?
 

Leesaanwijzingen

Het verhaal wordt verteld vanuit een schildersdoek. Wanneer je dat door hebt, is het leuk om te zien hoe een doek naar onze werkelijkheid zou kunnen kijken.
Het verhaal begint bij het einde en de rest is één grote terugblik. Toch is het interessant om verder te lezen. Al snel word je nieuwsgierig naar de opdracht en wil je weten waarom het verhaal zo eindigt.
 

Om over na te denken

Specht en zoon laat je nadenken over de relatie tussen ouder en kind, in dit geval de relatie tussen een vader en een zoon. Daarnaast staat in dit boek de vraag centraal hoe afhankelijk je bent van anderen. 'Zijn' is gezien worden, geldt voor het schilderij, maar in hoeverre geldt dat ook voor ons?
 

Waardering

'Er zitten verschrikkelijk veel motieven in het boek. Vooral veel christelijke. [...] Het hele boek is eigenlijk een soort scheppingsverhaal; Felix "schept" het schilderij. Ook is het zo dat Specht het doek op Pasen moet komen ophalen, maar Specht komt niet. Verder wordt er over wederopstanding gesproken.'
Myrthe, 6 vwo, op: www.scholieren.com

'De dialogen waren realistisch weergegeven. Vaak las je de gedachten van het doek, omdat het doek het hele verhaal verteld. In het boek waren veel zinnen die ik aangrijpend en ontroerend vond [...] Ik vond het een leuk verhaal.'
Gwendy, 6 vwo, op: www.scholieren.com

'De personen kwamen levensecht over en ik kon me goed inleven in de hoofdpersonen, hiermee bedoel ik Felix en het schildersdoek. Ik zag niet echt overeenkomsten tussen de hoofdpersonen en mijzelf, maar ik begreep ze soms wel, dat ik dacht: Ja, dat zou ik ook gedaan hebben.'
Anoniem, 5 vwo, op: www.scholieren.com
 

Meer weten?

www.kb.nl | korte schets van leven en werk van de schrijver
www.mabelis.nl | juryrapport Libris Literatuurprijs
 

Geschreven door:

Daniëlle Besançon

Suggesties


Specht en zoon - Otten, Willem JanNiveau 4

Specht en zoon

Auteur:Otten, Willem Jan
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:142
Genre:experimenteel proza, psychologische roman
Tags:dood, geloof, kunst, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.
In 2005 bekroond met de Libris Literatuurprijs en in 2006 met De Inktaap. In 1999 ontving Willem Jan Otten de Constantijn Huygensprijs en in 2014 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 februari 2014.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Specht en zoon - Otten, Willem JanNiveau 4

Specht en zoon

Auteur:Otten, Willem Jan
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:142
Genre:experimenteel proza, psychologische roman
Tags:dood, geloof, kunst, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.
In 2005 bekroond met de Libris Literatuurprijs en in 2006 met De Inktaap. In 1999 ontving Willem Jan Otten de Constantijn Huygensprijs en in 2014 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 februari 2014.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Specht en zoon - Otten, Willem JanNiveau 4

Specht en zoon

Auteur:Otten, Willem Jan
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:142
Genre:experimenteel proza, psychologische roman
Tags:dood, geloof, kunst, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.
In 2005 bekroond met de Libris Literatuurprijs en in 2006 met De Inktaap. In 1999 ontving Willem Jan Otten de Constantijn Huygensprijs en in 2014 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 februari 2014.

 

Opdrachten

BoekOtten, Willem Jan, Specht en zoon
NummerN3/1
Niveau3
Studielast1 à 2 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusperspectief
Je leert

reflecteren op de werking van een bijzonder perspectief

Opdracht
  1. Omschrijf jezelf in 25-30 woorden in ik-perspectief.
  2. Geef dezelfde omschrijving in 25-30 woorden, maar dan in een ander vertelperspectief. Raadpleeg eventueel bron 1.
  3. Welke opdracht vond je het moeilijkst: 1 of 2? Hoe komt dat? Als je deze opdracht in een tweetal maakt: lees elkaars omschrijvingen, bespreek wat de verschillen zijn en noteer jullie bevindingen.
  4. Lees bron 2, een interview met Otten dat verscheen in De Standaard. Otten zegt hierin: 'Ik heb voor mijn boeken altijd een ik-persoon nodig - zonder kan ik niet werken.'
    Nu is Specht en zoon niet het eerste boek dat Otten schreef, dus je zou denken dat het vertelperspectief van deze roman weinig origineel is. Toch is dat niet zo.
    Leg uit hoe Otten deze keer toch een origineel perspectief heeft gekozen.
  5. Leg uit of je (jullie) vindt (vinden) dat Otten consequent geweest in het doorvoeren van dit perspectief. Licht je antwoord toe met minstens twee voorbeelden uit het boek.
  6. In het interview in De Standaard vertelt Otten ook dat hij aanvankelijk de roman wilde schrijven vanuit het perspectief van Felix Vincent. Er zijn dingen die je als lezer misschien graag zou willen weten, maar die je door het gekozen perspectief niet te weten komt.
    Leg uit naar welke twee dingen je (jullie) wel nieuwsgierig bent (zijn) en waarover je meer had kunnen weten wanneer Otten had vastgehouden aan zijn plan om het perspectief bij de schilder te leggen. Kies een van beide en zoek een bijpassende passage van ca. anderhalve pagina. Herschrijf deze passage vanuit het perspectief van Felix Vincent.
  7. Denk(en) je (jullie) dat het boek sterker was geworden wanneer Otten zijn oorspronkelijke plan had uitgevoerd? Leg je antwoord uit.
Bronnen
  1. 'Perspectief', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 101-106
  2. Onno Blom, 'Interview. Willem Jan Otten over Specht en zoon , in: De Standaard, 4 maart 2004 ( www.standaard.be)
Gemaakt doorJannet Oosterhuis



BoekOtten, Willem Jan, Specht en zoon
NummerN3/2
Niveau3
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusmotieven
Je leert

het vader-zoonmotief in de roman analyseren

Opdracht

'"Ik ken je", sprak de vader vermanend tot zijn zoon. Maar hij herkende slechts.'
Ischa Meijer

In deze opdracht ga je het motief vader-zoonrelatie in Specht en zoon bekijken.

  1. Een eerste hulpmiddel om een motief in een roman te ontdekken is de titel. Geldt dat voor Specht en zoon? Licht je antwoord toe.
  2. Een tweede hulpmiddels is het motto. Noteer welke tekst je vindt voorafgaand aan de roman zelf.
  3. Is dit een motto? Licht je antwoord toe.
  4. Hoe past deze tekst bij het motief vader-zoonrelatie?
  5. Naast vader Specht en zoon Singer spelen nog meer vaders en zonen een rol in deze roman. Maak een inventarisatie in het schema hieronder.
  6. Heb je ook de ik-verteller in het schema opgenomen? Als dat zou moeten, in welke kolom zou je het doek dan plaatsen? Leg je antwoord uit.
  7. Op blz. 133 wordt een vader genoemd die niet als personage in het verhaal voorkomt. 'Ze denken dat er een vader is, geloof ik. Ook al weten ze niet of hij er is, ze denken het. Dat moet het zijn. Ze hebben iemand nodig die hen nooit nooit laat schieten.' Als deze vader ook in je schema staat, wie komt er dan naast te staan als zoon?
  8. Vader God en zijn zoon Jezus zijn hoofdpersonages in de Bijbel. Otten is een katholieke schrijver en hij is dus bekend met de Bijbel. Als jij hierover weinig kennis hebt, kun je informatie vinden bij bron 1. Maak een vergelijking tussen Specht en Singer en God en Jezus. Wat zijn overeenkomsten, wat zijn verschillen?
  9. Jezus zou je ook in de kolom van de vaders kunnen zetten. Ben je het eens met deze bewering? Licht je antwoord toe aan de han van tenminste twee argumenten.

 Tabel

Vaders                                             

Zonen                                           

Specht Singer
   
   

 

(Literaire)theorie

'Motieven en symbolen' in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 113-118

Bronnen
  1. 'Waarom geloven', op: www.waaromgeloven.nl
Gemaakt doorJannet Oosterhuis




Specht en zoon - Otten, Willem JanNiveau 4

Specht en zoon

Auteur:Otten, Willem Jan
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:142
Genre:experimenteel proza, psychologische roman
Tags:dood, geloof, kunst, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.
In 2005 bekroond met de Libris Literatuurprijs en in 2006 met De Inktaap. In 1999 ontving Willem Jan Otten de Constantijn Huygensprijs en in 2014 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 februari 2014.

 

Opdrachten

BoekOtten, Willem Jan, Specht en zoon
NummerN4/1
Niveau4
Studielast1 slu
Werkvormtweetal
Focuspersonages
Je leert

reflecteren op de drijfveren van personages

Opdracht

Je kunt de meeste dingen op verschillende manieren bekijken. Wanneer jullie allebei naar de afbeelding hieronder kijken, wil dat niet zeggen dat jullie ook hetzelfde zien. Probeer maar eens.

Vaas gezichten

In deze opdracht ga je onderzoeken hoe het gedrag van personages wordt beïnvloed door de manier waarop zij tegen zaken aankijken, door de manier waarop zij over bepaalde dingen denken.

  1. Wanneer Minke aan schepper vertelt dat Singer niet de zoon is van Specht, maar zijn schandknaap, verbrandt schepper het schilderij van Singer. Bespreek waarom hij dat gedaan kan hebben en noteer jullie antwoord(en).
  2. Zouden jullie hetzelfde gedaan hebben in zijn plaats? Leg uit waarom wel of niet.
  3. Wanneer schepper in het laatste hoofdstuk van de roman thuiskomt en dan een auto ziet staan, denkt hij in eerste instantie dat het de politie is en dat ze hem komen halen. Bespreek: is deze angst van schepper terecht? Zou Justitie een zaak kunnen aanspannen? Zouden jullie dat terecht vinden? Lees hiervoor het artikel uit bron 1, 'Foto's van naakte jongens kinderporno'.
  4. Als Specht in het laatste hoofdstuk weer bij schepper in het atelier is, vertelt hij een heel ander verhaal dan Minke vertelde. Wat is waar, de versie van Minke of die van Specht? Noteer in het schema elk voor een van de varianten twee argumenten voor en twee argumenten tegen, die jullie uit de roman kunnen halen.
  5. Bekijk de argumenten die jullie noteerden. Kunnen jullie het eens worden over wie de waarheid vertelt? Noteer jullie conclusie plus de onderbouwing daarvan.
  6. Ten slotte vraag Specht aan schepper om Singer opnieuw te schilderen. Waarom is dit schilderij zo belangrijk voor Specht, wat wil hij ermee?
  7. Wat denken jullie, welk verhaal gelooft schepper? Zal hij de opdracht aannemen of juist niet? Licht jullie antwoord toe.

 Tabel

  Argumenten voor Argumenten tegen
Singer leeft nog    
Singer is door Specht gekocht als (seks)slaaf    

 

Bronnen
  1. Kunstredactie, 'Foto's van naakte jongens kinderporno', in: NRC Handelsblad, 10 juni 1999, op:  www.retro.nrc.nl

Gemaakt doorJannet Oosterhuis



BoekOtten, Willem Jan, Specht en zoon
NummerN4/2
Niveau4
Studielast1 slu
Werkvormtweetal
Focusmotieven
Je leert

een van de motieven in de roman te onderzoeken

Opdracht

Stel je even voor: je zit in de Nederlandse les en je docent heeft net een enthousiaste uiteenzetting gehouden over de getalssymboliek in Karel en Elegast. Hij vraagt of iemand een voorbeeld hiervan kan noemen. Jij hebt eigenlijk maar met een half oor geluisterd, dus je verschuilt je even strategisch achter de brede rug van Jorn die voor je zit. Je docent blijkt echter van jou een antwoord te willen horen. Hij gebruikt daarvoor een van de volgende zinnen.

  1. 'Jij, met die rode trui, help jij ons eens aan een mooi voorbeeld.'
  2. '[vul je eigen naam in], help jij ons eens aan een mooi voorbeeld.'

Welke van deze twee zinnen heeft jouw voorkeur?

Het blijkt dat de meeste mensen in zo'n geval voor alternatief B kiezen (zonder dat ze daar lang over hoeven na te denken). Heb je een idee hoe dat komt?

Het heeft te maken met onze instinctieve behoefte om gezien te worden, niet als nummer, maar als individu.

De ik-verteller in Specht en zoon gaat een stap verder en stelt dat gezien worden een voorwaarde is om te bestaan: 'Wie ziet mij, alsjeblieft, wie maakt dat ik besta?' (blz. 129).

In deze opdracht ga je het motief 'zien' in de roman bestuderen.

  1. Inventariseer elk apart minstens vier momenten waarop 'zien' een rol speelt in Specht en zoon. Noteer ze in het schema (er is er al één gegeven).
  2. Leg nu jullie schema's naast elkaar en bespreek de overeenkomsten en verschillen.
  3. Kun je jullie inventarisatie in verband brengen met de vraag die het doek stelt op blz. 129: wie maakt dat ik besta? Bespreek dit en noteer elk je antwoord.
  4. Bespreek hoe je de laatste zin van de roman (eveneens over zien) zou kunnen verduidelijken. Noteer elk je antwoord.
  5. Wat wil de auteur duidelijk maken over of door het motief 'zien'? Bespreek dit en noteer jullie antwoord in maximaal 50 woorden.

Tabel

 'Zien'

Pagina

Mogelijke interpretatie

1. Uitspraak schepper: 'Op een ding 
van mij is alles te zien en toch krijg
je iets te zien wat je niet ziet.' En daarna: 'Op een ding van mij krijg je iets te zien wat je niet ziet.'

12-13  Herhaling, moet wel van belang zijn. Doordat je dingen ziet, zie/begrijp je nog meer dan alleen het zichtbare?
     
     
     
     

 

(Literaire)theorie

'Motieven en symbolen', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 113-118

Gemaakt doorJannet Oosterhuis




Specht en zoon - Otten, Willem JanNiveau 4

Specht en zoon

Auteur:Otten, Willem Jan
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:142
Genre:experimenteel proza, psychologische roman
Tags:dood, geloof, kunst, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.
In 2005 bekroond met de Libris Literatuurprijs en in 2006 met De Inktaap. In 1999 ontving Willem Jan Otten de Constantijn Huygensprijs en in 2014 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 februari 2014.

 

Opdrachten

BoekOtten, Willem Jan, Specht en zoon
NummerN5/1
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focushoofdpersoon
Je leert

de ontwikkeling van het hoofdpersonage te zien en te duiden

Opdracht

A

Om op te warmen:

  1. Wie en hoe was ik toen ik 10 was? Noteer wat voor persoon je toen was, wat je hobby's en interesses waren.
  2. Wie en hoe ben je nu? Noteer weer wat voor persoon je bent, wat je hobby's en interesses zijn.
  3. Leg die lijstjes van 1 en 2 naast elkaar en bekijk de verschillen. Zijn er bepaalde gebeurtenissen geweest of hebben er veranderingen in je leven plaatsgevonden? Hoe hebben die invloed gehad op hoe jij veranderde?

B

In deze opdracht ga je het personage Felix Vincent bekijken en nauwkeurig in beeld brengen hoe dit personage verandert.

  1. Noteer in het schema hoe je schepper leert kennen in het eerste hoofdstuk. Ondersteun je observatie door drie korte citaten uit dit hoofdstuk.
  2. Vul daarna de rest van het schema in, door bij elk hoofdstuk te bekijken welke verandering er optreedt in de situatie en welke nieuwe of andere aspecten van schepper je leert kennen.
  3. Bekijk het ingevulde schema en beoordeel of er verbanden zijn tussen de veranderingen/situaties die je noteerde en de karakterisering van Vincent. Vind je de veranderingen van Vincent geloofwaardig? Vind je de reacties van Vincent op de gebeurtenissen in zijn leven geloofwaardig? Beantwoord deze vragen en onderbouw je antwoorden met drie soorten argumenten: uit de roman, uit je eigen levenservaring en uit je leeservaring (met andere literatuur!).
  4. Hoe is Vincent uiteindelijk geworden? Wat heeft hij geleerd? Tot welke inzichten is hij gekomen? Gebruik voor je antwoord 100-200 woorden.

Tabel

 

Verandering/situatie(s)

Karaketerisering Felix Vincent

Ondersteunende citaten

H1      
H2      
H3      
H4      
H5      

 

Gemaakt doorJannet Oosterhuis



BoekOtten, Willem Jan, Specht en zoon
NummerN5/2
Niveau5
Studielast1 à 2 slu
Werkvormtwee- of drietal
Focuschristelijke motieven
Je leert

christelijke motieven te herkennen en refelcteren op de vraag wat ze betekenen voor de roman als geheel

Opdracht

Specht en zoon staat bol van verwijzingen naar de Bijbel en het christelijke geloof. In deze opdracht ga je deze verwijzingen inventariseren en groeperen en je denkt na over de gevolgen ervan voor jouw interpretatie van de roman.

  1. Maak individueel een lijstje van wat je hierover kunt terugvinden of wat je opviel in de roman en noteer in drie kolommen:
    - Bijbelse verwijzingen;
    - christelijke symbolen;
    - christelijke attributen.
  2. Lees vervolgens elk een van de onderstaande bronnen. Vul tijdens het lezen je lijstje van 1 aan met wat wordt genoemd in de bron die jij leest.
  3. Noteer tevens hoe de recensent oordeelt over het feit dat je in Ottens roman zo duidelijk terugziet dat hij zich bekeerde tot het katholieke geloof.
  4. Bekijk elkaars aantekeningen en vergelijk die ook met de lijsten die jullie bij opdracht 1 maakten.
  5. Vergelijk tevens de oordelen van de recensenten over het voorkomen van de veelheid aan christelijke verwijzingen.
  6. Wat is jullie oordeel? Laat die weten door te reageren op de volgende stellingen. Geef per stelling aan of jullie het ermee eens of oneens zijn en leg ook uit waarom.
    a. De christelijke motieven en verwijzingen waren ons al opgevallen tijdens het lezen.
    b. De christelijke motieven en verwijzingen maken de roman duidelijker.
    c. De christelijke motieven en verwijzingen maken de roman mooier.
    d. De christelijke motieven en verwijzingen zijn onontbeerlijk in deze roman.
    e. Het is hinderlijk dat de lezer er tijdens het lezen steeds aan herinnerd wordt dat Otten een christelijke auteur is.
  7. Heeft deze inventarisatie en de discussie erover jouw mening over Specht en zoon veranderd? Noteer dat individueel en licht je antwoord toe.
(Literaire)theorie

'Motieven en symbolen', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 113-118

Bronnen
  1. Tewin van den Bergh, 'Ik wil te vertrouwen zijn', op: op www.yord.nl
  2. Leonie Breebaart, 'Uw zoon is klaar met Pasen', op: www.trouw.nl
  3. Marja Pruis, 'Over scheppen en recenseren', op: www.groene.nl
Gemaakt doorJannet Oosterhuis




Specht en zoon - Otten, Willem JanNiveau 4

Specht en zoon

Auteur:Otten, Willem Jan
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:142
Genre:experimenteel proza, psychologische roman
Tags:dood, geloof, kunst, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.
In 2005 bekroond met de Libris Literatuurprijs en in 2006 met De Inktaap. In 1999 ontving Willem Jan Otten de Constantijn Huygensprijs en in 2014 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 februari 2014.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Specht en zoon - Otten, Willem JanNiveau 4

Specht en zoon

Auteur:Otten, Willem Jan
Jaar uitgave:2004
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:142
Genre:experimenteel proza, psychologische roman
Tags:dood, geloof, kunst, schrijverschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als luisterboek.
In 2005 bekroond met de Libris Literatuurprijs en in 2006 met De Inktaap. In 1999 ontving Willem Jan Otten de Constantijn Huygensprijs en in 2014 de P.C. Hooftprijs, beide voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 19 februari 2014.

 

Introductie

Willem Jan Otten (1951) heeft een veelzijdig oeuvre op zijn naam staan: hij schrijft poëzie, verhalend proza, toneel, kritieken en essays. Hij debuteerde als dichter met de bundel Een zwaluw vol zaagsel (1973); zijn meest recente bundel is Gerichte gedichten uit 2011.
Vanaf zijn bundel Paviljoenen (1991) neemt Ottens literaire productie een hoge vlucht. Binnen enkele jaren verschijnen een essaybundel, twee romans en twee toneelstukken. Door de verschijning van de roman Ons mankeert niets raakte Otten actief betrokken in de discussie over het euthanasievraagstuk. Naar aanleiding van zijn bekering tot het katholieke geloof publiceerde hij in 1999 Het wonder van de losse olifanten, een rede tot de ontwikkelden onder de verachters van de christelijke religie.
In 1999 ontving Willem Jan Otten de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre. In 2004 verscheen zijn roman Specht en zoon, die na een warm onthaal in de pers tevens werd bekroond met de Libris Literatuurprijs 2005. De roman werd tevens bekroond met De Inktaap 2006, een prijs die wordt toegekend door middelbareschoolleerlingen uit Nederland en België. Specht en zoon werd inmiddels verkocht aan Italië, Frankrijk, Duitsland en Zweden.
Bron: www.vanoorschot.nl
 

Inhoud

Een jonge schilder, in de mode vanwege zijn rake portretten, krijgt een opdracht die anders is dan alle voorgaande: schilder een gestorven jongen. 'Je redt er een leven mee', zegt de steenrijke vader van de jongen. De schilder weet dat hij zichzelf zal moeten overtreffen. Wie was de jongen? Waarom is hij dood? Waarom komt de vader het schilderij niet afhalen?
Bron: www.vanoorschot.nl
 

Moeilijkheid

Voor de N3-lezer is het ongewone perspectief in het boek niet onoverkomelijk moeilijk. Lastiger is de gelaagdheid in personages en betekenis. Ook de stijl, zonder 'gewone' dialogen, kan een struikelblok zijn. Voor de goede N3-leerling is hier echter wel uitdaging te vinden. Voor de N5-lezer biedt het boek ook nog voldoende uitdaging, omdat hij uitgedaagd wordt culturele/religieuze verbanden te leggen, motieven te achterhalen en met elkaar in verband te brengen. Voor N4-lezers zal het geen eenvoudig boek zijn, maar de vele literaire aspecten maken het een boek waarin hij veel ontdekkingen kan doen. Specht en zoon is dus vooral een geschikt boek voor N4-lezers die tegen niveau 5 aanzitten.
 

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid
Het boek telt 170 pagina's, dus dat zal geen enkele N3 tot N5-lezer afschrikken. De stijl van het boek wordt beïnvloed door de keuze van het perspectief. Het linnen doek beziet de wereld met een haast kinderlijke naïviteit en nieuwsgierigheid. Dat maakt het boek aan de ene kant heel toegankelijk, mogelijk ook voor een N3-lezer, maar is tegelijkertijd een valkuil. De lezer moet immers zelf verbanden leggen tussen de situaties en handelingen die het doek beschrijft. Dat maakt het ook voor een N5-lezer aantrekkelijk. Een mogelijke factor die de bereidheid om het boek te lezen met name voor N3-lezers vermindert, is de grote afstand die die lezer zal voelen ten opzichte van de personages.
  Interesses
Specht en zoon zal lezers aanspreken die geïnteresseerd zijn in (schilder)kunst en/of religie en die het leuk vinden om een personage dat mogelijk ver van hen af staat te leren kennen en zijn drijfveren te leren begrijpen. Daarnaast is het spannend vanwege de vragen die in het verhaal lang onbeantwoord blijven.
  Algemene kennis
Voor een goed begrip van het boek is belangstelling voor kunst belangrijk. Daarnaast is enige kennis van de Bijbel wenselijk.
  Specifieke literaire en culturele kennis
Het verhaal wordt in retrospectief verteld; het perspectief is ongewoon. Kennis van dergelijke verhaalstructuren (bijvoorbeeld ook een moordverhaal waarbij de dader aan het begin al bekend is) zal zeker op N3 het lezen vergemakkelijken.
Het verhaal bevat veel motieven die allemaal de thematiek onderbouwen: de spiegel, de foto, de riooljournalistiek. Is wat je ziet ook waar en als je gezien wordt, is het dan waar wat men ziet? Het perspectief bepaalt wat mensen zien op dat moment, maar dat hoeft niet waar te zijn.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire
Het taalgebruik in dit boek is voor een N4-lezer geen probleem. Een N3-lezer zal soms moeite hebben met de lange, samengestelde zinnen, maar zal het taalgebruik over het algemeen niet te moeilijk vinden.
  Zinsconstructies
Otten gebruikt naast korte ook lange en samengestelde zinnen. Het perspectief ligt bij een schildersdoek dat de wereld ontdekt. Alle ontdekkingen worden in eerste instantie beschreven vanuit deze naïeve waarnemer. Daardoor is de stijl in dit boek zeer toegankelijk. Geen probleem dus voor leerlingen van dit niveau.
  Stijl
Veel monologen van het schilderij en beschrijvingen van hetgeen het waarneemt: situaties, omgeving. Daarnaast geeft het schilderij ook de gesprekken weer die de schilder met anderen heeft. Voor een N3-lezer zal deze constructie mogelijk voor verwarring zorgen, ook al omdat het moeilijk voor hem zal zijn om te achterhalen waarom Otten voor deze stijl kiest. Juist die vraag zal voor de N4-lezer een uitdaging kunnen zijn. Voor een doorgewinterde N5-lezer biedt de stijl genoeg te genieten.

Vertrouwdheid met literaire procédés

Actie
De keuze om het verhaal te laten beginnen met het einde, maakt je nieuwsgierig. De gebeurtenissen worden vlot verteld, maar doordat het schilderij niet altijd van alles op de hoogte is, blijft er steeds te raden over.
   Chronologie
Het verhaal begint bij het einde. Daarna worden de gebeurtenissen in retrospectief verteld. Daarbinnen zitten weer de herinneringen aan de jeugd van Felix. Voor N3-lezers is dit een niet al te ingewikkelde puzzel, die hen uitdaging kan bieden. N4 en N5 zullen niet of nauwelijks in de war raken van de verstoorde chronologie.
   Verhaallijn(en)
Specht en zoon kent een grote verhaallijn, namelijk de poging van Felix om zijn 'Piëta' te maken. Daarnaast lopen de verhaallijnen van het huwelijk van Felix en die van Specht en zijn zoon. De verhaallijnen zijn goed onderscheiden van elkaar, en begrijpelijk uitgewerkt.
   Perspectief
Het perspectief ligt grotendeels bij het schildersdoek en wordt later overgenomen door een deel van een polaroid. Dit is natuurlijk een opvallend feit dat op alle niveaus voor uitdaging zorgt: voor N3 om het te bevatten en de consequentie van de uitwerking te ervaren, voor N4 en N5 ook om na te denken over het waarom van dit perspectief bij dit boek.
  Betekenis
Specht en zoon is een boek met meerdere lagen en leerlingen van verschillende niveaus kunnen er betekenis aan hechten. N3-leerlingen kunnen het boek lezen als een verhaal over (moeizame) relaties tussen mensen en de zoektocht van een kunstenaar naar zijn meesterwerk. N4-leerlingen zullen abstractere vragen stellen als: Wat is (on)schuld? In hoeverre is vertrouwen belangrijk? Bestaat iemand wel als hij niet gezien wordt? Het verhaal bevat veel motieven die allemaal de thematiek onderbouwen: de spiegel, de foto, de riooljournalistiek. Is wat je ziet ook waar en als je gezien wordt, is het dan waar wat men ziet? Die laatste vraag is voor N5-lezers de meest interessante, ook al omdat hij aanleiding biedt je te verdiepen in de religieuze motieven en de achtergrond van de schrijver.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters
Het schilderij is voor iedereen goed te volgen. Het observeert voornamelijk. Het karakter van Felix is moeilijker te doorgronden en vraagt veel inlevingsvermogen van de lezer en abstrahering van de werkelijkheid. De vrouw van de schilder blijft wat aan de oppervlakte. De nietsontziende roddeljournaliste is voor leerlingen wel herkenbaar. Inlevingsvermogen is ook nodig bij de homoseksuele opdrachtgever en zijn verzoek. De personages geven een N3-lezer wellicht te weinig mogelijkheden tot identificatie, maar een lezer die gegrepen is door het verhaal wordt wellicht over deze hobbel geholpen vanwege de afstand die het perspectief ook al geeft: met het doek kijkt de lezer letterlijk naar enigszins vreemde mensen. Voor een N4-lezer zijn de karakters zelf een uitdaging, net als de vraag welk moreel oordeel er te vellen valt ten aanzien van hun gedrag.
  Aantal karakters
Het aantal karakters, inclusief het schilderij, is overzichtelijk: het zijn er vier. In het aantal zit dus niet de moeilijkheid, wel in de gelaagdheid en vreemdheid van de karakters (zie boven).
   Ontwikkeling van karakters
De hoofdpersoon, Felix, maakt een ontwikkeling door. Hij kan zijn verleden min of meer verwerken en ziet zijn zoektocht niet eindigen, maar beginnen bij de geboorte van zijn zoon. Deze ontwikkeling zal voor N4-lezers soms moeilijk te begrijpen zijn en voor N3-lezers te ingewikkeld. Voor N5-lezers kan het een uitdaging zijn om de ontwikkeling in kaart te brengen.

 

Geschreven door:

Daniëlle Besançon