Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Siegfried, een zwarte idylle - Mulisch, HarryNiveau 4

Siegfried, een zwarte idylle

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:199
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Harry Mulisch ontving diverse prijzen voor zijn gehele oeuvre: De Athosprijs (1961), de Constantijn Huygensprijs en de P.C. Hooftprijs (beide in 1977) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1995).
Siegfried werd in 2003 bekroond met De Inktaap. Voor 2018 staat een boekverfilming door Frans Weisz op stapel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 23 november 2017.

 

Over de auteur

Mulisch wordt gerekend tot de drie beste Nederlandse naoorlogse schrijvers. Alleen dat kan al een reden zijn om iets van hem te lezen. Hij debuteerde in 1947 met het korte verhaal 'De kamer' in Elseviers Weekblad. Vele romans en literaire prijzen volgden. Veel lof dus voor Mulisch' werk, maar ook kritiek. Mulisch' houding kon ergernis opwekken: zowel in zijn werk als zijn spreken scheen hij erg ingenomen met zijn eigen kwaliteiten. 
Een bekende uitspraak van Mulisch is 'Ik ben de Tweede Wereldoorlog.' Mulisch werd geboren in 1927 in Haarlem uit een Oostenrijks-Hongaarse vader en een Duits-Joodse moeder. Zijn vader (die ook de Eerste Wereldoorlog meemaakte) werkte tijdens de Tweede Wereldoorlog bij een bank die voor de Duitsers de geconfisqueerde Joodse bezittingen beheerde. Daardoor kon hij zijn Joodse ex-vrouw en zoon uit handen van de nazi's houden. Na de oorlog leverde het Mulisch' vader een gevangenisstraf op. Die grote invloed van de Tweede Wereldoorlog zie je terug in Mulisch' romans. Ook in Siegfried, de laatste roman die Mulisch voor zijn dood in 2010 voltooide.

Inhoud

De 73-jarige succesvolle Nederlandse schrijver Rudolf Herter is met zijn veel jongere vriendin Maria in Wenen. Hij geeft een interview over zijn pas verschenen roman en krijgt tijdens het gesprek een idee voor een volgend boek: hij zal proberen om Hitler te begrijpen. Ook houdt Herter een lezing in de Wiener Nationalbibliothek. Na deze lezing benadert het echtpaar Ullrich en Julia Falk de schrijver. Zij willen hem iets belangrijks vertellen voordat hij begint aan die roman over Hitler. Herter bezoekt hen de volgende middag en hij ontdekt dat de werkelijkheid nog veel ongelofelijker is dan zijn eigen verbeeldingskracht.

Leesaanwijzingen

De intellectuele hoofdpersoon op leeftijd staat vermoedelijk ver van je af. Daardoor kun je het begin van dit boek als saai en traag ervaren. Maar wanneer je desondanks weet door te lezen, zul je terecht komen in een spannend verhaal over Hitler en de Tweede Wereldoorlog. Toch is Siegfried niet alleen een oorlogsboek. Zoals je van Mulisch mag verwachten, is dit boek een zorgvuldig gecomponeerd geheel en geraffineerd verweeft Mulisch feiten en fictie met elkaar. Bovendien betrekt de hoofdpersoon, Rudolf Herter, filosofen, componisten en de wereldgeschiedenis in zijn gedachtegangen, waardoor hij tot verrassende inzichten komt. Voor wie dit interessant vindt, is het een uitdaging om deze gedachten te volgen. Wanneer dat niet lukt, kun je nog genoeg plezier beleven aan de rest van de roman.

Om over na te denken

Hoe lang kun je je voordoen als iemand die je niet bent zonder ontmaskerd te worden? Kun je gedwongen worden om dingen te doen waarvan je weet dat ze niet goed zijn? Ben je gehouden aan een eed die je hebt gezworen, zelfs als dat aan Hitler was? Hoe kan het dat Hitler zo lang een succesvol politicus was? Is het mogelijk dat de beeldvorming rond Hitler in de toekomst verandert?

Waardering

'Ik zou het een ander ook aanraden om dit boek te lezen, omdat dit verhaal je gewoon een kick geeft die je niet zo snel van een verhaal krijgt, maar van dit verhaal krijg je gewoon een adrenalinestoot door je lichaam, juist omdat Mulisch het onaantastbare aan durft te raken. En omdat je in de opwinding van de hoofdpersoon meegesleept wordt.'
Annet, 5 vwo, op: scholieren.com

'Het thema heeft me wel aan het denken gezet, want vroeger had ik altijd zoiets van Hitler is gewoon een vuile schoft. Maar nu heb ik ook zoiets van is hij werkelijk elk moment van de dag zo'n schoft.'
Wout, 4 havo, op: scholieren.com

'Toen ik de eerste bladzijden las, en merkte dat ik niet zo snel door het boek heen kwam, dacht ik: waar ben ik aan begonnen. Ik vond het begin een beetje langdradig, waardoor ik er behoorlijk lang over deed. Ik merkte dat naarmate ik meer over Hitler te weten kwam, ik sneller door het boek heen ging.'
Niels, 4 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

  1. www.literatuurgeschiedenis.nl | informatie over het werk van Harry Mulisch
  2. www.retro.nrc.nl | Pieter Steinz interviewt Hary Mulisch over Siegfried

Geschreven door:

Jannet Oosterhuis

Suggesties


Siegfried, een zwarte idylle - Mulisch, HarryNiveau 4

Siegfried, een zwarte idylle

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:199
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Harry Mulisch ontving diverse prijzen voor zijn gehele oeuvre: De Athosprijs (1961), de Constantijn Huygensprijs en de P.C. Hooftprijs (beide in 1977) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1995).
Siegfried werd in 2003 bekroond met De Inktaap. Voor 2018 staat een boekverfilming door Frans Weisz op stapel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 23 november 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Siegfried, een zwarte idylle - Mulisch, HarryNiveau 4

Siegfried, een zwarte idylle

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:199
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Harry Mulisch ontving diverse prijzen voor zijn gehele oeuvre: De Athosprijs (1961), de Constantijn Huygensprijs en de P.C. Hooftprijs (beide in 1977) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1995).
Siegfried werd in 2003 bekroond met De Inktaap. Voor 2018 staat een boekverfilming door Frans Weisz op stapel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 23 november 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Siegfried, een zwarte idylle - Mulisch, HarryNiveau 4

Siegfried, een zwarte idylle

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:199
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Harry Mulisch ontving diverse prijzen voor zijn gehele oeuvre: De Athosprijs (1961), de Constantijn Huygensprijs en de P.C. Hooftprijs (beide in 1977) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1995).
Siegfried werd in 2003 bekroond met De Inktaap. Voor 2018 staat een boekverfilming door Frans Weisz op stapel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 23 november 2017.

 

Opdrachten

BoekMulisch, Harry, Siegfried, een zwarte idylle
NummerN3/1
Niveau3
Studielast1slu
Werkvormtweetal
Focuspersonages
Je leert

hoofdpersonen en hun onderlingen verhoudingen karakteriseren.

Opdracht
  1. Wil jij je graag helemaal inleven in een boek of een film? Heb je daarvoor een sympathieke hoofdpersoon nodig om je mee te kunnen identificeren? Bespreek dit samen.
  2. Kon je je inleven in een van de personages in de roman Siegfried? Waarom (niet)? Zo ja, in wie kon jij je inleven?
  3. Wie zijn de twee hoofdpersonages in Siegfried? Bespreek dit en bepaald jullie keus. Leg uit waarom jullie deze keus maken.
  4. Vind je deze hoofdpersonages sympathiek of juist niet? Hoe komt dat?
  5. Lees bron 1. Maak daarna elk van een van deze hoofdpersonages een karakteristiek. Benoem eerst welke visie(s) je gebruikt om de karakteristiek te maken. Benoem daarna van beide zowel uiterlijke als innerlijke kenmerken en geef bij elk van de innerlijke kenmerken een voorbeeld uit de roman. Gebruik hiervoor de beide tabellen.
  6. Zijn deze personages flat of round characters? Motiveer jullie antwoorden.
  7. Benoem nu elk voor je hoofdpersonages hun nevenfiguren. Maak weer gebruik van de tabellen.
  8. In Mulisch' oeuvre valt op dat hij een voorliefde heeft voor het gebruik van paradoxen. (Wanneer je deze term niet kent, zoek je hem op of vraag je je docent om uitleg.) Zie je die paradox in de combinatie van hoofdpersonages, als jullie ze met elkaar vergelijken? Noteer zoveel mogelijk punten waarop de hoofdpersonen elkaars evenbeeld dan wel tegenbeeld zijn en illustreer die punten met voorbeelden uit de roman.
  9. Kijk nog even terug naar wat je noteerde bij 2 en 4. Heeft deze opdracht je mening over een of meer van de personages veranderd? Bespreek dit en noteer dan individueel jullie antwoord en leg uit waarom je mening (niet) veranderde.

 Tabel 

Hoofdpersoon 1: (vul naam in)

Visie(s):

 

Uiterlijke kenmerken

Innerlijke kenmerken

Voorbeeld

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nevenfiguren:

 

Hoofdpersoon 2: (vul naam in)

Visie(s):

 

Uiterlijke kenmerken

Innerlijke kenmerken

Voorbeeld

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nevenfiguren:

 

Bronnen
  1. 'Personages', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, blz. 106-108
Gemaakt doorJannet Oosterhuis



BoekMulisch, Harry, Siegfried, een zwarte idylle
NummerN3/2
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormtweetal
Focusomslag
Je leert

reflecteren op de relatie tussen de inhoud en de omslag van de roman.

Opdracht

A

Welke van de onderstaande uitspraken is op jou van toepassing?

Als ik in de bibliotheek een boek uitzoek, dan
A. heb ik thuis al uitgezocht wat ik hebben wil, dus ik loop gelijk naar de juiste kast en haal het boek dat ik wilde hebben eruit.
B. loop ik langs de boekenkasten en ik lees hier en daar de achterkanten van de boeken om een indruk te krijgen.
C. loop ik langs de boekenkasten en ik bekijk de omslagen van boeken om te zien of er iets bij zit wat me aanspreekt.
D. vraag ik eerst advies aan een van de medewerkers van de bibliotheek.
E. is dat ongetwijfeld voor mijn moeder, want zelf leen ik nooit iets uit de bibliotheek.

Als jij koos voor antwoord C, dan heb je al wat ervaring met het beoordelen van boekomslagen. Als je een van de andere antwoorden koos, dan is dit een mooie gelegenheid om eens wat aandachtiger naar een boekomslag te kijken.

 Siegfried_opdr_N3,2a  Siegfried_opdr_N3,2b

 

B

  1. Hierboven zie je twee verschillende omslagen waarin de roman Siegfried inmiddels is verschenen. Welke omslag nodigt jullie het meest uit om het boek te gaan lezen? Bespreek hoe dat komt.
  2. Een ontwerper van een boekomslag kan verschillende mogelijkheden benutten om met het omslag aan te sluiten op de inhoud van het boek. Hij kan bijvoorbeeld gebruik maken van letterlijke verwijzing naar het boek of thematische verwijzing naar het boek, concreet of abstract kleurgebruik. 
  3. Bekijk omslagen A en B en bespreek op welke manieren ze verwijzingen bevatten naar de inhoud van het boek. Noteer jullie bevindingen.
  4. Welke van de omslagen is abstracter en welke is concreter? Waarom?
  5. Je hebt inmiddels gemerkt dat je een boekomslag soms pas kunt uitleggen of begrijpen nadat je het boek gelezen hebt. Tegelijkertijd moet zo'n omslag aantrekkelijk genoeg zijn voor kandidaat-lezers om inderdaad aan het lezen van het boek te beginnen. Is een omslag een kunstwerk? Of slechts een interpretatie van de roman die de omslag omvat?
  6. De uitgever vraagt jullie om samen een derde omslag te ontwerpen voor de volgende druk van Siegfried. De eis die de uitgever aan jullie stelt is dat je daarvoor wel weer een van de motieven in de roman moet gebruiken, maar hij wil nu eens iets anders dan die foto van een jongetje met zijn vader. Lever bij de uitgever in: omslag plus een verantwoording van de door jullie gemaakte keuzes.
Gemaakt doorJannet Oosterhuis




Siegfried, een zwarte idylle - Mulisch, HarryNiveau 4

Siegfried, een zwarte idylle

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:199
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Harry Mulisch ontving diverse prijzen voor zijn gehele oeuvre: De Athosprijs (1961), de Constantijn Huygensprijs en de P.C. Hooftprijs (beide in 1977) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1995).
Siegfried werd in 2003 bekroond met De Inktaap. Voor 2018 staat een boekverfilming door Frans Weisz op stapel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 23 november 2017.

 

Opdrachten

BoekMulisch, Harry, Siegfried, een zwarte idylle
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu (inclusief film Der Untergang bekijken)
Werkvormtweetal of individueel
Focusfictie en werkelijkheid
Je leert

na te denken over de vraag of fictie je kijk op de feiten kan beïnvloeden.

Opdracht

A

  1. Houd jij van waargebeurde verhalen? Wat trekt je hierin aan of juist niet? Bespreek dat met elkaar.
  2. Heb je wel eens een boek (film) gelezen (bekeken) die was gebaseerd op iets wat echt gebeurd was? Noem de titel(s) hier.
  3. Is Siegfried een waar gebeurd verhaal?
  4. Hoewel Siegfried een roman is (fictie dus), heeft Mulisch wel veel elementen gebruikt die wij uit de werkelijkheid kennen. Noteer er daarvan tien.

B

Bekijk de film Der Untergang. Lees van tevoren onderstaande vragen. Bespreek de vragen nadat jullie de film hebben bekeken en noteer jullie gezamenlijke antwoorden.

  1. Is deze film gebaseerd op een waar gebeurd verhaal? Hoe weet je dat? 
  2. Wat heeft de regisseur eraan gedaan om de film de illusie van werkelijkheid te geven?
  3. De beelden uit de film waren voor jullie niet helemaal nieuw, jullie herkenden er ongetwijfeld hoofdstuk 18 uit Siegfried in. Heeft de regisseur van Der Untergang zich gebaseerd op de roman van Mulisch? Waarom denken jullie dat (niet)?
  4. Wat is het verschil tussen het dagboekfragment in het motto en dat in hoofdstuk 18?
  5. Had de roman ook zonder hoofdstuk 18 gekund? Licht jullie antwoord toe.
  6. Wat was het doel van de regisseur met Der Untergang denken jullie? Noteer hier jullie antwoord.
  7. Lees in de recensie onder bron 1 wat Ockhuysen schrijft over de bedoeling van Der Untergang. Eichinger wilde dat kijkers van de film het spook recht in de ogen zouden kijken. Hij wilde Hitler laten zien zoals hij waarschijnlijk ook was: de charismatische leider waar de meeste Duitsers enthousiast over waren en die zo de macht naar zich toe kon trekken. Bespreek of jullie vinden dat Eichinger in zijn opzet is geslaagd. Waarom (niet)? Noteer jullie conclusie(s).
  8. Met welke van de onderstaande stellingen zijn jullie het eens? Waarom?
    A. Om Hitler als mens beter te leren kennen, maakt het niet uit of je Der Untergang bekijkt of Siegfried leest.
    B. Om Hitler als mens beter te leren kennen, kun je beter Der Untergang bekijken dan Siegfried lezen.
    C. Om Hitler als mens beter te leren kennen, kun je beter Siegfried lezen dan Der Untergang bekijken.
Bronnen
  1. Ronald Ockhuijsen, 'Het naakte spook', in de Volkskrant, 4 november 2004, op: www.volkskrant.nl
Gemaakt doorJannet Oosterhuis



BoekMulisch, Harry, Siegfried, een zwarte idylle
NummerN4/2
Niveau4
Studielast1 à 2 slu
Werkvormtweetal
Focuskwesties
Je leert

over schuld, trouw en verantwoordelijkheid.

Opdracht

 Siegfried_opdr_N4,2

 

Ken je deze spannende serie over terrorismebestrijding door de fictieve Amerikaanse organisatie CTU? Federal agent Jack Bauer is de held van de serie en vader van een lastige tienerdochter. In seizoen 1 ontvoeren terroristen de dochter van Bauer om hem onder druk te zetten met ze mee te werken. Die terroristen wisten dat elke ouder in zijn kind een zwakke plek heeft en daar maakten ze gebruik van. Hoe integer Bauer ook is, als het leven van zijn kind op het spel staat liggen de zaken anders en brengt hij zichzelf en anderen in gevaar om haar te redden.

  1. Vader Hitler lijkt een a-typische vader te zijn wat dit betreft. Hij geeft opdracht om zijn zoon te vermoorden. Waarom deed hij dat?
  2. Als je kijkt naar die sterke band die vaders zoals Jack Bauer hebben met hun kinderen, vinden jullie de opdracht die Hitler geeft dan geloofwaardig? Waarom (niet)?
  3. Adoptievader Falk krijgt daarmee een zware opdracht, die hij uiteindelijk uitvoert. Vinden jullie dat geloofwaardig? Waarom (niet)?
  4. Stel je voor: na de oorlog worden Falk en Hitler voor het gerecht gedaagd voor de moord op Siegfried. Hun advocaten adviseren hen om geen schuld te bekennen: de ander is immers de dader! Jullie zijn elk een van deze advocaten: een voor Falk en de ander voor Hitler. Bedenk elk zoveel mogelijk argumenten om de rechter ervan te overtuigen dat jouw cliënt niet verantwoordelijk is. Bereid een slotbetoog voor waarin je deze argumenten gebruikt. Vraag een klasgenoot om als rechter te luisteren naar jullie betogen en jullie daarna te laten weten welke advocaat het overtuigendst was.
    Lever de slotbetogen in en noteer ook welke advocaat het pleit 'gewonnen' heeft en waarom.
  5. De Falks bleven trouw aan de belofte die ze hadden gedaan, in de oorlog, maar ook daarna door zo lang te zwijgen. Wat zouden jullie doen? En waarom?
Gemaakt doorJannet Oosterhuis




Siegfried, een zwarte idylle - Mulisch, HarryNiveau 4

Siegfried, een zwarte idylle

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:199
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Harry Mulisch ontving diverse prijzen voor zijn gehele oeuvre: De Athosprijs (1961), de Constantijn Huygensprijs en de P.C. Hooftprijs (beide in 1977) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1995).
Siegfried werd in 2003 bekroond met De Inktaap. Voor 2018 staat een boekverfilming door Frans Weisz op stapel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 23 november 2017.

 

Opdrachten

BoekMulisch, Harry, Siegfried, een zwarte idylle
NummerN5/1
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusmotieven
Je leert

motieven analyseren.

Opdracht

Heb je wel eens last van een 'oorwurm'? Welke wekt(e) de meeste ergernis? Als je het begrip niet kent of je wilt weten hoe je van zo'n oorwurm afkomt, lees dan het artikel van Ellen de Visser (bron 1).

In Siegfried komen verschillende muziekliefhebbers voor en zij hebben misschien ook wel last van zo'n oorwurm. Ze verwijzen regelmatig naar hetzelfde werk, de opera Der Ring des Nibelungen van Wagner. Siegfried is bovendien niet alleen een personage uit de roman, het is ook de naam van een van de opera's die onderdeel uitmaken van deze cyclus. De Ring des Nibelungen is een literair leidmotief in de roman Siegfried en bevat zelf ook duidelijke (muzikale) leidmotieven. Alles wijst erop dat het de moeite waard is om dit leidmotief in de roman nader te onderzoeken. Dat gaan jullie doen in deze opdracht.

  1. Voor lezers die de Ring der Nibelungen niet kennen, gaan jullie een informatieblad maken over de onderdelen ervan. Zoek informatie over de Ring der Nibelungen en doe verslag. Ga in elk geval in op Wagners inspiratiebronnen, op de verhaallijnen in de verschillende delen en op de samenhang tussen die delen ('Das Rheingold', 'Die Walküre', 'Siegfried' en 'Götterdämmerung').
    Uiteraard mag je de taken verdelen. Het informatieblad wordt maximaal twee A4'tjes.
  2. Maak nu een inventarisatie van plaatsen waarop de Ring der Nibelungen of een onderdeel ervan wordt genoemd in de roman. Noteer je bevindingen in de tabel.
  3. Maak de onderstaande (deel)opdrachten met behulp van de ingevulde tabel (opdrachten a en b), bron 2 (opdracht c) en bronnen naar keuze (opdracht d).
    a. Omschrijf wat Hitler heeft met Wagner en de Ring der Nibelungen.
    b. Omschrijf wat Herter heeft met Wagner en de Ring der Nibelungen.
    c. Zou Mulisch wat hebben (gehad) met Wagner en de Ring der Nibelungen?

    Voor de liefhebbers van filosofie, die een stapje extra willen zetten:
    d. Omschrijf wat Schopenhauer (en Nietzsche) had(den) met Wagner en de Ring der Nibelungen.
     
  4. Geef tot slot aan of jullie het eens zijn met de onderstaande stelling aan en motiveer je keus.
    Dat Mulisch in de roman een rol heeft toebedeeld aan de muziek van Wagner is voor mij net zo irritant en zinloos als een oorwurm.
    Eens/oneens, want ...

 Tabel

P.

Wat

Wie

Hoe

37

Götterdammerung

Herter

ziet in gedachten Hitler op weg naar de Opera

 

 

 

 

 

 

 

 

   

Bronnen
  1. Ellen de Visser, 'Nu is het mooi geweest; Hoe krijg ik "Call me Maybe" úit mijn hoofd?', in: de Volkskrant, 26 juni 2012, op: www.volkskrant.nl
  2. Léon Hansen, 'Mann, Mulisch en de mythe', in: Trouw, 13 november 2010, op: www.trouw.nl
Gemaakt doorJannet Oosterhuis



BoekMulisch, Harry, Siegfried, een zwarte idylle
NummerN5/2
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focushermetische passage
Je leert

greep te krijgen op een op het eerste gezicht raadselachtige passage.

Opdracht

Herter ontdekt allerlei overeenkomsten tussen Hitler en (de filosofie van) Nietzsche en deze berusten volgens Herter niet op toeval. Door de associaties van Herter nog eens terug te lezen en ze op een rij te zetten, probeer je in deze opdracht om die romanpassages beter te begrijpen.

B

  1. Wat is jouw beeld van Hitler? Noteer dat voor jezelf in een aantal steekwoorden.
  2. Herlees hoofdstuk 16 en 17 en maak op basis daarvan een overzicht van de overeenkomsten die Herter ontdekt. Je mag daarvoor de onderstaande tabel gebruiken, maar als je liever een andere opzet gebruikt kan dat ook.
  3. Herters laatste woorden zijn: '..hij…hij…hijis hier…' Diezelfde woorden hoort Falk van Hitler op een nacht in 1942. Lees dit fragment in hoofdstuk 10 nog eens terug (blz. 99). Wat kan Hitler bedoeld hebben?
  4. Wat zou Herter bedoeld kunnen hebben met zijn laatste woorden?
  5. Wat zou het verband kunnen zijn tussen die laatste woorden en het overlijden van Herter?
  6. Het verhaal van de Falks heeft Herter geholpen om meer greep te krijgen op Hitler. In hoeverre heeft het verhaal van Mulisch jouw kijk op Hitler veranderd? Pak je steekwoorden van de start van deze opdracht erbij en denk na over de volgende vragen.
    a. Is Hitler menselijker of juist onmenselijker geworden voor jou?
    b. Was Hitler een toevallige natuurramp of een logisch gevolg van iets?
    c. Kun je Hitler aanwijzen als de schuldige voor WOII?
    Verwerk je antwoorden in een uiteenzetting van 100-300 woorden.

 Tabel

  

Nietzsche

Hitler

1

  

  

2

  

  

3

  

  

 

Gemaakt doorJannet Oosterhuis




Siegfried, een zwarte idylle - Mulisch, HarryNiveau 4

Siegfried, een zwarte idylle

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:199
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Harry Mulisch ontving diverse prijzen voor zijn gehele oeuvre: De Athosprijs (1961), de Constantijn Huygensprijs en de P.C. Hooftprijs (beide in 1977) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1995).
Siegfried werd in 2003 bekroond met De Inktaap. Voor 2018 staat een boekverfilming door Frans Weisz op stapel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 23 november 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Siegfried, een zwarte idylle - Mulisch, HarryNiveau 4

Siegfried, een zwarte idylle

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:2001
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:199
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Harry Mulisch ontving diverse prijzen voor zijn gehele oeuvre: De Athosprijs (1961), de Constantijn Huygensprijs en de P.C. Hooftprijs (beide in 1977) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1995).
Siegfried werd in 2003 bekroond met De Inktaap. Voor 2018 staat een boekverfilming door Frans Weisz op stapel.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 23 november 2017.

 

Introductie

Harry Mulisch (1927-2010) behoort tot de grote schrijvers van de afgelopen eeuw. De Tweede Wereldoorlog was van beslissende invloed op Mulisch' leven en schrijverschap. De periode speelde zich af tijdens de cruciale jaren in het leven van een mens, tussen zijn dertiende en zijn achttiende. Befaamd is zijn uitspraak: 'Ik bén de Tweede Wereldoorlog', die onder andere zijn oorsprong vindt in het feit dat zijn moeder een jodin was en zijn Oostenrijkse vader een collaborateur. Duits was ook Mulisch' tweede taal en de schrijver is altijd sterk gericht geweest op Duitsland en de Duitse geschiedenis en cultuur.
Nederland kan worden onderverdeeld in Mulisch-haters en onvoorwaardelijke Mulisch-vereerders, maar zelfs zijn grootste tegenstanders zullen moeten toegeven dat Harry Mulisch een van de meest productieve, originele en veelzijdige schrijvers is geweest die Nederland ooit heeft voortgebracht. 
Harry Mulisch overleed op 30 oktober 2010. Hij is begraven op Zorgvlied in Amsterdam. 
In 2013 zal het Harry Mulisch Huis in Amsterdam zijn deuren openen als museum. Het oude woonhuis van de schrijver zal onderhouden worden door het Letterkundig Museum.
Naar: www.kb.nl 

Inhoud

Rudolf Herter, een sterk op Mulisch lijkende schrijver, is met zijn jongere vriendin Maria op uitnodiging van de Nederlandse ambassade een paar dagen in Wenen. Herter geeft een paar interviews en houdt een lezing in de Wiener Nationalbibliothek. Na deze lezing wordt hij benaderd door het bejaarde echtpaar Ullrich en Julia Falk. Zij hebben Herter in een televisie-interview horen zeggen dat zijn volgende roman een experiment in fictie zal zijn om te proberen Hitler te begrijpen. De Falks hebben informatie over Hitler. Herter gaat de dag erop bij hen langs en krijgt een gedetailleerd verslag van het leven van de Falks als twintigers in huishoudelijke dienst van de Führer op de Berghof. Ook Eva Braun woont daar. Hoewel zij de geliefde van Hitler is, is een officiële relatie uitgesloten: de Führer is immers van alle vrouwen in zijn rijk. Wanneer Eva zwanger raakt, wordt dit dan ook voor de buitenwereld verborgen gehouden. Zoon Siegfried wordt geboren als de zoon van Ullrich en Julia Falk. Siggi heeft uiteraard veel contact met zijn tante Effi en oom Wolf. Het leven op de Berghof gaat z'n gang en is zelfs bijna vrolijk wanneer Hitler en zijn gevolg voor langere tijd elders zijn. In september 1944 krijgt Ullrich van Hitler het verbijsterende bevel om Siggi te doden. Het moet op een ongeluk lijken. Ullrich begrijpt dat weigeren geen optie is en ontsnappen evenmin, zodat hij de opdracht uitvoert. Direct na Siegfrieds begrafenis worden de Falks overgeplaatst naar Den Haag. Zij hebben Eva noch Hitler ooit teruggezien en weten nog altijd niet waarom Siegfried gedood moest worden.

Dit ongelofelijke verhaal zet bij Herter, terug op zijn hotelkamer, een gedachtestroom in gang. Hij spreekt deze in op zijn dictafoon, om het idee niet kwijt te raken. Het moment dat Nietzsches geestelijke aftakeling begon, valt samen met het moment van Hitlers conceptie. Nietzsche heeft voorspellingen gedaan die zijn uitgekomen in Hitlers daden. Waar Nietzsche verklaarde dat God dood was, vulde Hitler deze lacune met het Niets. Hitler is het tegenovergestelde van God, hij is de nul onder de getallen, een zwart gat waarin hij iedereen en alles om zich heen meesleurt. Maria laat Herter alleen, zodat hij even kan slapen voordat ze aan de terugreis naar Nederland beginnen. Wanneer zij na een half uur terugkomt, is Herter overleden.

In de roman lezen we tussen het moment dat Maria de kamer verlaat en weer terugkomt de laatste dagen uit het dagboek van Eva Braun in Berlijn. De lezer komt er dan achter waarom Hitler het bevel gaf om Siegfried te vermoorden. Eva sterft zielsgelukkig als mevrouw Adolf Hitler, samen met haar man en de familie Goebbels.

Moeilijkheid

Lezers van verschillende niveaus kunnen genieten van Siegfried en aan het denken worden gezet. Lezers van N5 kunnen het onderste uit de kan halen door hun tanden te zetten in de filosofische bespiegelingen van het hoofdpersonage Herter, wat bepaald niet eenvoudig zal zijn. Ze kunnen hun hart ophalen aan een hechte structuur en veel verwijzingen naar de werkelijkheid, de wereldgeschiedenis, kunst en literatuur. Daarnaast kunnen zij natuurlijk, samen met de N4- en N3-lezers en Herter, worden meegesleept door het fascinerende verhaal dat de Falks en Eva Braun vertellen. De N3-lezer zal zich daarvoor wel eerst door een moeizaam begin van de roman moeten worstelen en hij zal de complexe gedachtegangen van Herter op de koop toe moeten nemen. De N4-lezer zal naast het spannende verhaal dat in dit boek zit, ook oog hebben voor de structuur en hij zal worden uitgedaagd om zich te verdiepen in de werelden van vooral kunst en filosofie, waaraan veelvuldig wordt gerefereerd in deze roman. Ook voor de N4-lezer zal het teveel gevraagd zijn om de ontdekkingen van Herter helemaal te kunnen volgen.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid

De roman is ook voor lezers van N3 niet te omvangrijk om eraan te beginnen. Lezers van dit niveau zullen wel zo'n 75 voor hen moeilijke en in hun beleving daardoor saaie bladzijden geduld moeten hebben voordat de geschiedenis van Hitler begint. Als dat hen lukt, zullen ze beloond worden met een intrigerend verhaal.

 

Interesses

Lezers van alle niveaus met interesse voor verhalen over de Tweede Wereldoorlog zullen dit boek met plezier lezen. Lezers die daarnaast interesse hebben in filosofie, beleven nog meer plezier aan dit boek.

 

Algemene kennis

Elke lezer met een beetje kennis van WOII kan dit boek lezen. Wanneer je als lezer meer kennis hebt van WO II zal dit de leeservaring versterken, maar het kan ook juist een manier zijn om beperkte kennis van WO II uit te breiden.

 

Specifieke literaire en culturele kennis

Voor lezers zonder kennis van kunst (opera), geschiedenis en filosofie zullen delen van het boek onbegrijpelijk of moeilijk te begrijpen zijn. Voor het volgen van het verhaal hoeft dit echter niet hinderlijk te zijn, mits de lezer wat geduld heeft totdat dit soort passages voorbij zijn. Wanneer lezers wel over deze kennis beschikken of bereid zijn om met dit boek in de hand informatie op te zoeken over de vele namen die in dit kader genoemd worden, zal dat hun leeservaring en hun begrip van de roman verbreden.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire

Mulisch gebruikt vooral in de filosofische passages regelmatig termen die voor N3- en N4-lezers onbekend zullen zijn. Ook N5-lezers zullen voor een goed begrip van deze pittige passages af en toe de betekenis van woorden moeten nazoeken. In het 'verhaaldeel' levert het vocabulaire minder problemen op. Wanneer hier af en toe een lastig of verouderd woord opduikt, vormt dat ook voor de N3-lezer geen belemmering om het verhaal te volgen.

 

Zinsconstructies

Ook in de zinsconstructies is er onderscheid tussen het 'verhalende' deel van de roman en de beschouwingen van Herter. Mulisch' zinsconstructies in dit laatste deel zijn regelmatig complex en pittig voor de N3-lezer. Lezers van N4 en vooral N5 zullen hier minder problemen ondervinden.

 

Stijl

De stijl van deze roman is gevarieerd en zal geen problemen opleveren, ook niet voor N3-lezers.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Actie

De roman kun je in twee of (met het dagboek van Eva Braun erbij) zelfs drie delen verdelen. In het verhaal van Falk en het dagboek zit actie, hoewel de handelingen zich niet echt aaneenrijgen. N3-lezers zullen hier wat geduld moeten oefenen om een indruk te krijgen van het leven in de nabijheid van de Führer. In het verhaaldeel van Herter ontbreekt de actie nagenoeg en dit kan voor N3-lezers een struikelblok zijn. Voor N4- en N5-lezers zal ook dit deel geen probleem vormen.

 

Chronologie

Het verhaal wordt chronologisch verteld. Wanneer Falk vertelt over het verleden is dit zeer duidelijk. Alleen het dagboekfragment van Eva Braun kan voor lezers van N3 misschien voor verwarring zorgen. Lezers van N4 en N5 worden uitgedaagd om erover na te denken wat de functie is van dit deel van de roman.

 

Verhaallijn(en)

Er zijn drie verhaallijnen, dat van Herter en daarbinnen het verhaal van het echtpaar Falk en op een later tijdstip in de geschiedenis dat van Eva Braun. De verhaallijnen zijn duidelijk onderscheiden en daardoor levert dit geen problemen op voor de lezers.

 

Perspectief

De roman is auctoriaal verteld, overwegend door de ogen van Herter. Wanneer Falk langdurig aan het woord is in de directe rede, krijgt de lezer de ervaring van een ik-perspectief. Ook het dagboek van Eva Braun heeft uiteraard een ik-perspectief.
Ondanks deze afwisseling, zal het perspectief niet problematisch zijn. N4- en N5-lezers kunnen wel nadenken over de vraag waarom Mulisch juist voor dit perspectief koos.

 

Betekenis

Dit boek geeft veel stof tot nadenken, voor lezers op verschillende niveaus. Lezers van N3 kunnen nadenken over de vraag wat de consequenties zouden zijn als Hitler een zoon zou hebben (gehad). Lezers van N4 kunnen het verhaal ook bekijken vanuit het perspectief van Eva Braun en de Falks en zich buigen over de vraag hoe ver trouw gaat. Wat geef je en wat mag je van een ander vragen? Zij kunnen ook aan de slag met het duiden van het motto. Lezers van N5 worden uitgedaagd om met Herter na te denken over de vraag of er waarheid steekt in de verbanden die Herter legt en of je de werkelijkheid kunt begrijpen door fictie. Daarnaast kunnen lezers van alle niveaus reflecteren op (onderdelen van) de structuur van deze roman, de veelheid aan motieven en verbanden en tot slot de intertekstualiteit.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters

Het hoofdpersonage, de intellectuele schrijver Herter, staat ver af van lezers van N3  en N4. Zij zullen gemakkelijker kunnen meevoelen met de (eenvoudige) Falks. 

 

Aantal karakters

Het aantal hoofdkarakters is beperkt en levert geen problemen op. Het aantal bijpersonages is echter bijzonder groot, vooral in het deel dat gaat over WO II. N3-lezers kunnen hiervan hinder ondervinden. Voorkennis helpt om de Duitse kopstukken in de directe omgeving van Hitler uit elkaar te houden. Wanneer die ontbreekt, moet de lezer wat harder werken (of hier informatie over opzoeken).

 

Ontwikkeling van de karakters

Herter is het personage dat door zijn ontdekking tot nieuwe inzichten komt. Die inzichten zijn echter moeilijk te volgen voor N3- en N4-lezers. Ook voor N5-lezers zal dit nog een flinke uitdaging zijn. Leerlingen met interesse voor filosofie zijn misschien gemotiveerd om te herlezen en indien nodig achtergrondinformatie te zoeken om de gedachtegang van Herter te kunnen volgen.

  

Geschreven door:

Jannet Oosterhuis