Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Publieke werken - Rosenboom, ThomasNiveau 5

Publieke werken

Auteur:Rosenboom, Thomas
Jaar uitgave:1999
Uitgeverij:Uitgeverij Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:488
Genre:historische roman
Tags:19e eeuw, armoede, idealen, noodlot, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 2000 bekroond met de Libris Literatuur Prijs.
In 2015 verfilmd door Joram Lürsen; de film kreeg tien nominaties voor Gouden Kalveren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 december 2017.

 

Over de auteur

Thomas Rosenboom (Doetinchem, 1956) groeide op in Arnhem en ging in Nijmegen psychologie studeren. Na drie jaar brak hij die studie af om Nederlands te gaan studeren in Amsterdam. In 1983 debuteerde hij met de verhalenbundel De mensen thuis (1983); daarin staat ook het verhaal 'Bedenkingen', dat hij al het jaar daarvoor in De Revisor publiceerde. Al snel volgde de psychologische thriller Vriend van verdienste (1985), die direct na verschijnen in het Duits werd vertaald. Zijn grote doorbraak kwam met de imposante roman Gewassen vlees (1994), waarvoor hij de Libris Literatuur Prijs ontving. Hij had meer dan zeven jaar aan de roman gewerkt, en vijf werkjaren later publiceerde hij Publieke werken (1999) - en opnieuw won hij daar de Libris Literatuur Prijs mee. Het is een unicum, want tot op de dag van vandaag heeft geen enkele andere schrijver die prijs tweemaal ontvangen.
In 2003 verscheen zijn roman De nieuwe man, die genomineerd werd voor de AKO Literatuurprijs en de NS Publieksprijs. Na het Boekenweekgeschenk Spitzen, het pamflet Denkend aan Holland en de verhalenbundel Hoog aan de wind verscheen eind augustus 2009 zijn langverwachte nieuwe roman: Zoete mond. In 2012 volgde De rode loper, een meer eigentijdse roman.

Inhoud

Het is 1888. De Amsterdamse vioolbouwer Walter Vedder leest in de krant dat er op de plaats van zijn huis een groot hotel gebouwd gaat worden, en onmiddellijk begrijpt hij de kracht van zijn onderhandelingspositie tegenover de NV Victoria Hotel, die hem immers zal moeten uitkopen. In dezelfde tijd, maar dan in Hoogeveen, krijgt zijn neef, de oude apotheker Anijs, een nieuwe concurrent. Wanneer hij ontdekt dat die jongeman, anders dan hijzelf, een universitaire graad in de farmacie bezit, besluit hij zijn ambitie te verschuiven van het medische, waarin hij toch al overvleugeld is, naar het medemenselijke: het gebrek in een naburig turfstekersgehucht is groot; de mensen zouden eigenlijk moeten worden verplaatst, maar dat kost een vermogen, precies het vermogen dat Walter Vedder wel voor zijn huis meent te kunnen bedingen. Vanaf dat moment slaan beide verhaallijnen ineen tot één grote intrige, en houden de twee hoofdpersonen elkaar onbedoeld vast in een wederzijdse wurggreep, die ook de lezer zal benauwen, tot de bevrijdende finale aan toe: Amerika.
Publieke werken werd meteen als een meesterwerk herkend. Het schitterende verhaal werd geïnspireerd door de twee huisjes die nu nog te zien zijn in de gevel van het Amsterdamse Victoria Hotel en door de biografie van de Hoogeveense apotheker Radijs. 
Bron: querido.nl

Leesaanwijzingen

Het boek begint met een proloog, gevolgd door een hoofdstuk over de eerste verhaallijn. In hoofdstuk twee start de tweede verhaallijn. Hierdoor komt het verhaal wat langzaam op gang, maar als je er in zit, wil je niet meer stoppen met lezen. Het boek is 488 bladzijden dik maar je wilt heel graag weten hoe de twee hoofdpersonen zich steeds verder in de nesten werken. Eigenlijk wil je graag dat het goed met hen gaat en wil je hen waarschuwen maar mijn hemel, wat zijn ze eigenwijs. Rosenboom herontdekt oude woorden en bedenkt nieuwe. Daar moet je misschien even aan wennen maar je zult merken dat je al heel snel meegaat in zijn stijl.

Om over na te denken

Valt het jou wel eens op dat sommige mensen altijd op de hoogte zijn van de nieuwste trends en anderen er niets van snappen? Hoe gaan ouderen om met bijvoorbeeld internetbankieren? Tot hoever kun en mag je gaan om mee te blijven doen? 

Waardering

'Dit boek heeft mij aan het denken gezet, ik heb iets aan dit werk gehad. Publieke Werken spreekt mij aan omdat het over meer dan een eeuw geleden gaat. Het is helemaal gefantaseerd, maar komt toch erg realistisch over, alsof het in die tijd geschreven is. Verder is het ook erg meeslepend, ik had steeds het gevoel dat ik maar verder wilde lezen en ik heb dit boek dan ook snel uitgelezen.'
Anoniem, 6 vwo, op: scholieren.com

'Ik vond het boeiend hoe iedere keer de persoonlijkheid naar voren kwam van de twee mannen. Wanneer ze trots waren op de manier waarop ze iets aanpakten vond ik hun gedachtegang heel erg natuurgetrouw.
Een ander interessant punt: de maatschappelijke verhoudingen die duidelijk naar voren kwamen. Details als de macht van de dokter en de ondergeschikte houding van de mensen uit het veen, die waren heel subtiel en mooi uitgetekend.
De waargebeurde elementen waren ook heel erg leuk. Het Victoria-hotel is inderdaad door Henkenhaf gebouwd en twee eigenaren van huizen vroegen inderdaad een te hoge prijs en daarom is er omheen gebouwd. Ik vond alleen de zinnen te lang.'
Aime, 5 vwo, op: scholieren.com

'Ten eerste is Rosenbooms taalgebruik nogal typisch. Hij schrijft nogal bloemrijk, en dat is niet altijd even plezierig om te lezen, maar past op een of andere manier wel bij de tijd van het verhaal en de beide mannetjes uit het boek. Zij voelen zich immers een stuk verhevener dan de maatschappij hen beschouwt en gebruiken ook taal die hen gewichtig over moet doen komen. Rosenboom wekt met zijn geweldig gestileerde zinnen de indruk dat ieder woord pas op zijn plaats is gekomen nadat alle andere mogelijke woorden te zwak zijn bevonden. Hij beschrijft daardoor inderdaad heel sterk maar het spontane is er wel af.'
Tjibbe, 6 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

letterenfonds.nl | over schrijver en werk
maxpam.nl | recensie van Publieke werken
YouTube | trailer van de verfilming

Geschreven door:

Gea Veenstra

Suggesties


Publieke werken - Rosenboom, ThomasNiveau 5

Publieke werken

Auteur:Rosenboom, Thomas
Jaar uitgave:1999
Uitgeverij:Uitgeverij Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:488
Genre:historische roman
Tags:19e eeuw, armoede, idealen, noodlot, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 2000 bekroond met de Libris Literatuur Prijs.
In 2015 verfilmd door Joram Lürsen; de film kreeg tien nominaties voor Gouden Kalveren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Publieke werken - Rosenboom, ThomasNiveau 5

Publieke werken

Auteur:Rosenboom, Thomas
Jaar uitgave:1999
Uitgeverij:Uitgeverij Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:488
Genre:historische roman
Tags:19e eeuw, armoede, idealen, noodlot, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 2000 bekroond met de Libris Literatuur Prijs.
In 2015 verfilmd door Joram Lürsen; de film kreeg tien nominaties voor Gouden Kalveren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Publieke werken - Rosenboom, ThomasNiveau 5

Publieke werken

Auteur:Rosenboom, Thomas
Jaar uitgave:1999
Uitgeverij:Uitgeverij Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:488
Genre:historische roman
Tags:19e eeuw, armoede, idealen, noodlot, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 2000 bekroond met de Libris Literatuur Prijs.
In 2015 verfilmd door Joram Lürsen; de film kreeg tien nominaties voor Gouden Kalveren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Publieke werken - Rosenboom, ThomasNiveau 5

Publieke werken

Auteur:Rosenboom, Thomas
Jaar uitgave:1999
Uitgeverij:Uitgeverij Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:488
Genre:historische roman
Tags:19e eeuw, armoede, idealen, noodlot, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 2000 bekroond met de Libris Literatuur Prijs.
In 2015 verfilmd door Joram Lürsen; de film kreeg tien nominaties voor Gouden Kalveren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 december 2017.

 

Opdrachten

BoekRosenboom, Thomas, Publieke werken
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2,5 slu
Werkvormtweetal
Focusschrijverschap
Je leert

begrijpen hoe een schrijver zijn eigen ervaringen gebruikt bij het creëren van zijn personages.

Opdracht

A

Beantwoord de volgende vragen individueel:

  1. Ben jij altijd zeker van je zaak of twijfel je wel eens ergens aan?
  2. Geef een voorbeeld van een situatie waarin jij je heel zeker voelde. Leg ook uit hoe het kwam dat je zo zeker was. Zou je deze kennis kunnen gebruiken in situaties waarin je eigenlijk onzeker bent?
  3. Geef een voorbeeld van een situatie waarin je onzeker was. Hoe kwam dat? Hoe zou je kunnen voorkomen dat je ooit weer zo onzeker bent? Wat moet je daarvoor doen?
  4. Kun jij je identificeren met één van de personages in het boek? Leg uit waarom.
  5. Bespreek je antwoorden met elkaar. Wat maakt dat je je zeker of onzeker voelt?

B

Lees allbei onderstaand stukje uit een interview met Rosenboom:

'Ik begin doorgaans met iets of iemand waar ikzelf niets mee te maken heb. Een schip dat midden in de wei staat en het water niet in wil, apothekers en vioolbouwers, het ligt allemaal ver van me af. Al werkend worden de personages toch afdrukken van mijzelf. Eerlijk gezegd geef ik met meer schroom iemand Gewassen vlees in handen, dat nota bene in de achttiende eeuw speelt, dan dat ik beschroomd ben als ik iets over mijn privéleven vertel. Zo persoonlijk zijn die boeken voor mij. Nadien vertegenwoordigen de personages toch een aspect van mijzelf, doorgaans een beschamend effect. Een verhaal komt pas in beweging als een hoofdpersoon iets doet waarbij hij verblind is door een te groot fanatisme of een te sterke vooringenomenheid. Voor mij wordt schrijven pas spannend als ik me verlegen begin te voelen, mijn helden zich zo gedragen dat ik beschroomd raak.'

Bekijk allebei één van de filmpjes die je bij bronnen ziet staan. Maak daarbij aantekeningen zodat je aan elkaar kunt vertellen wat je geleerd hebt over de persoonlijkheid van de schrijver zelf.
Beantwoord daarna de volgende vragen:

  1. Hoe komt Rosenboom op je over? Kies uit Zeker van zijn zaak / onzeker / twijfelt aan alles wat hij doet.
  2. Lees jullie aantekeningen door. Welke karaktereigenschappen van de personages herken je in Rosenboom zelf? Geef hiervan voorbeelden uit het boek.
  3. Is Publieke werken voor jullie interessanter geworden nu jullie iets meer van de auteur weten? Leg je antwoord uit in maximaal 200 woorden.
Bronnen
  1. npo.nl | 'Benali boekt Thomas Rosenboom'
  2. YouTube | gesprek met Thomas Rosenboom 
Gemaakt doorGea Veenstra



BoekRosenboom, Thomas, Publieke werken
NummerN4/2
Niveau4
Studielast1,5 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonage
Je leert

het effect van de antiheld analyseren.

Opdracht

A

  1. In iedere groep zijn er leiders, losers, slimmeriken, middenmoters en nog meer.
    Als je aan de klas denkt waarin jij zit, welke groepen kun jij dan onderscheiden?
  2. Bij welke groep hoor jij en waar komt dat door?
  3. Bij welke groep wil jij absoluut niet horen en waarom niet?
  4. Wat maakt iemand populair, wat zijn hun kenmerken?
  5. Vind jij Anijs en Vedder losers? Waarom wel/niet?
  6. Als je kijkt naar jouw indeling van jouw klas (zie je antwoord op vraag 1). Tot welke groep zouden Anijs en Vedder behoren als ze in jouw klas zaten?
  7. Welke kenmerken van Anijs en Vedder komen overeen met de andere groepsleden?
  8. In de literatuur noemen we dit antihelden. Zoek een definitie van antiheld en vermeld de belangrijkste kenmerken. Lees ook bron 1 en 2.

B

Anijs en Vedder hebben regelmatig een heel verkeerd beeld van zichzelf. Ze hebben vaak niet door dat hun omgeving zich aan hen stoort.

  1. Zoek in het boek van ieder personage twee situaties waarin zij een heel verkeerd beeld van zichzelf hebben. Hoe kijken zij naar zichzelf en hoe ziet hun omgeving hen? Vul je bevindingen in in de tabel.
  2. Welk effect heeft het op jullie gehad dat Anijs en Vedder zo anders naar zichzelf keken dan hun omgeving?
  3. Hoe kan het gebeuren dat zij zo blind waren voor deze effecten?

tabel

Situatie   

Beeld dat het personage van zichzelf heeft

Beeld dat anderen van het personage hebben

Anijs    
1.    
2.    
Vedder    

1.

   
2.    

 

C

Rosenboom heeft het volgende over zijn personages gezegd: 'Het literaire personage moet een strevend personage zijn. De held dient een doel of zelfs een queeste te hebben.'

  1. Ben je dit mee hem eens? Waarom wel/niet?
  2. In Publieke Werken zijn de twee hoofdpersonages nogal betweterige mannetjes. Wat vind jij eigenlijk van hen? Vind je hen sympathiek of juist niet? Waar komt dat door?
  3. Vedder en Anijs willen graag meedoen met de Nieuwe tijd maar reiken daarbij boven hun macht; ze begeven zich op terreinen waar ze niet voor opgeleid zijn. Toch vinden de meeste lezers hen niet irritant. Sterker nog, de lezer zou hen graag behoeden voor hun ondergang. Wat zou hier de reden voor kunnen zijn? Wat maakt Anijs en Vedder dan toch sympathiek?
  4. Welk doel hebben Anijs en Vedder zich gesteld?
  5. Waarom eindigen ze uiteindelijk toch als antiheld?

D

Beide personages zijn typerend voor de karakters van Rosenboom; ze leven in een schijnwereld die botst met de werkelijkheid. Beantwoord nu de volgende vragen over zowel Vedder als Anijs:

  1. Waarin botsen Anijs en Verder met de werkelijkheid?
  2. Kijk nog eens naar je antwoord op vraag A5. Ben je het nog steeds met dit antwoord eens? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom ben je veranderd van mening?
  3. Zou je van mensen in je klas eventueel wel/ook van mening kunnen veranderen? Wat zou daar dan voor moeten gebeuren?
Bronnen
  1. dbnl.org | 'Antiheld'
  2. cambiumned.nl | over literaire begrippen
Gemaakt doorGea Veenstra




Publieke werken - Rosenboom, ThomasNiveau 5

Publieke werken

Auteur:Rosenboom, Thomas
Jaar uitgave:1999
Uitgeverij:Uitgeverij Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:488
Genre:historische roman
Tags:19e eeuw, armoede, idealen, noodlot, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 2000 bekroond met de Libris Literatuur Prijs.
In 2015 verfilmd door Joram Lürsen; de film kreeg tien nominaties voor Gouden Kalveren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 december 2017.

 

Opdrachten

BoekRosenboom, Thomas, Publieke werken
NummerN5/1
Niveau5
Studielast2 à 3 slu
Werkvormindividueel
Focusstijl
Je leert

de stijl van Rosenboom beschrijven en analyseren.

Opdracht

A

  1. Bekijk het filmpje in bron 1 over nieuwe woorden. Ken jij de 'nieuwe' woorden die genoemd worden in dit filmpje?
  2. Welke woorden van nu gebruik jij die typerend zijn voor jou?
  3. Vraag aan een ouder iemand (bijvoorbeeld je opa of oma) of hij/zij deze woorden kent.
  4. Zoek uit of je vier woorden kunt vinden die door de jaren heen van betekenis veranderd zijn.
  5. Bedenk vier woorden die het afgelopen jaar ontstaan zijn in de Nederlandse taal.
  6. Bedenk twee woorden die je vier jaar geleden nog regelmatig gebruikte maar die je nu niet meer hoort.
  7. Kun je verklaren hoe het komt dat woorden ontstaan, van betekenis veranderen of helemaal verdwijnen?

B

Lees bron 3. De Nederlandse taal is een levende taal. Dat wil zeggen dat er regelmatig iets verandert aan de spelling en het woordgebruik. Rosenboom maakt graag gebruik van archaïsche taal. In een interview zegt hij hierover: 'Ik ken de verwijten over de archaïsche woorden en zinsconstructies, maar ik vind woorden en begrippen als guizig en heumig, ruzelende bomen en volkomen gemoedereerd nu eenmaal prachtig. Bovendien: als ik ze niet gebruik en een ander ook niet worden ze helemaal obsoleet. Voor mij zijn het natuurlijk ook vreemde woorden, maar ik gebruik ze graag omdat ze autoriteit aan het proza geven. Binnen de constructie van een boek dient de schrijver gezag te hebben.'

  1. Lees de volgende fragmenten opnieuw:
    - Proloog Elim: 'Niemand ging naar het veen .. wist ik ook in welke richting wij zouden uittrekken.'
    - Hoofdstuk III Nieuwe voeten: 'Verbroosd, op brieke benen .. hol en honend in hem na.'
  2. Welke woorden zijn volgens jou archaïsmen? Kies er tien uit die je mooi vindt.
  3. Hoe zou je deze woorden vertalen naar het hedendaagse Nederlands?
  4. Heb je een voorkeur voor bepaalde woorden? Leg uit waarom wel/niet.

C

Bekijk bron 2. Noteer een metafoor die bij dit verhaaltje past. Als je niet meer weet wat een metafoor is, lees dan bron 4.
Rosenboom maakt veel gebruik van metaforen. Bijvoorbeeld: 'Ongemerkt was de eenzaamheid over hem neergedaald, had die hem omwikkeld, als een strak, nat rekverband.'

  1. Zoek vier metaforen op in Publieke Werken die jij mooi vindt.
  2. Zijn er ook metaforen die je niet begrijpt of slecht vindt? Als dat zo is, schrijf er dan twee op.
  3. Herschrijf twee metaforen in 'normale' taal.
  4. Wordt het daar beter of slechter van? Leg je antwoord uit.
  5. Vergelijk jouw hertaling met het werk van Rosenboom. Heb je een voorkeur? Leg uit waarom wel/niet.
  6. Bedenk hoe Rosenboom het verhaaltje van de hond (bron 2) zou schrijven. Gebruik niet meer dan 100 woorden.

D

Lees bron 5 over alliteratie. Publieke Werken is doorspekt met alliteratie. Geef hier vier voorbeelden van. Vind je dat het gebruik van alliteratie bijdraagt aan jouw leesplezier? Leg je antwoord uit.

E

Lees bron 6 over ironie. Rosenboom maakt ook graag gebruik van ironie. Geef hier een voorbeeld van en leg uit waarom je dit stuk ironisch vindt.

F

Je hebt nu goed gekeken naar een aantal stijlfiguren die Rosenboom hanteert. Kun je zijn stijl waarderen of niet? Leg je antwoord uit in maximaal 150 woorden.

Bronnen
  1. YouTube | 'Nieuwe woorden'
  2. YouTube | 'Surf Dog Ricochet'
  3. 'Archaïsmen', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 128
  4. 'Metaforen', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 169-171
  5. 'Alliteratie', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 155
  6. 'Ironie', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 128
Gemaakt doorGea Veenstra



BoekRosenboom, Thomas, Publieke werken
NummerN5/2
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormtweetal
Focusmotieven
Je leert

de functie van motieven in de context van het verhaal analyseren.

Opdracht

A

Bestudeer bron 1.

  1. Bedenk allebei twee motieven die voorkomen voor in jullie eigen levensverhaal.
  2. Leg aan elkaar uit waarom je deze twee motieven hebt uitgekozen en wat ze voorstellen in jullie leven.

B

Verdeel de zes motieven uit Publieke werken zodat je allebei drie motieven onderzoekt. Het gaat om de volgende:

  1. Onvruchtbaarheid
  2. Landverhuizing
  3. Verkeersfactor
  4. Verdrukking
  5. Geld
  6. Pseudoniem

C

  1. Leg aan elkaar uit waar jouw motieven voorkomen in het verhaal.
  2. Waarom zijn deze motieven opgenomen? Hoe zetten ze je op het spoor waar het in het verhaal over gaat, het thema?

D

  1. Welk motief zouden jullie zelf willen toevoegen aan het verhaal dat er nu nog niet in staat?
  2. Herschrijf samen een gedeelte van het verhaal waarin jullie dat motief verwerken. Gebruik niet meer dan 300 woorden.
  3. Welk deel van het verhaal zou zo duidelijker worden voor de lezer? Gebruik niet meer dan 200 woorden.
Bronnen
  1. 'Motieven', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 113-126
Gemaakt doorGea Veenstra




Publieke werken - Rosenboom, ThomasNiveau 5

Publieke werken

Auteur:Rosenboom, Thomas
Jaar uitgave:1999
Uitgeverij:Uitgeverij Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:488
Genre:historische roman
Tags:19e eeuw, armoede, idealen, noodlot, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 2000 bekroond met de Libris Literatuur Prijs.
In 2015 verfilmd door Joram Lürsen; de film kreeg tien nominaties voor Gouden Kalveren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 december 2017.

 

Opdrachten

BoekRosenboom, Thomas, Publieke werken
NummerN6/1
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusintertekstualiteit
Je leert

verwijzingen naar onder andere de Bijbel duiden en in de context plaatsen.

Opdracht

A

  1. Denk aan een volk waarvan de mensen heel graag willen ontsnappen uit hun omstandigheden maar dat nauwelijks voor elkaar krijgen. Zoek uit hoe ze in deze situatie zijn beland en schrijf dit op in maximaal 50 woorden.
  2. Als jij de adviseur was van deze bevolkingsgroep, wat zou je hun dan adviseren?

B

Lees bron 1. Herlees nu de proloog 'Elim' en de epiloog 'Amerika'. Anijs wordt ook wel vergeleken met Mozes en de bewoners van het Veld met het Joodse volk. De volksverhuizing zal tijdens Pasen plaatsvinden. Leg uit waar de overeenkomsten liggen en geef minimaal twee voorbeelden uit het boek.

C

Het Joodse volk heeft het nog steeds moeilijk. Leg uit hoe dat komt in maximaal 200 woorden. Probeer ook een oplossing te bedenken voor de Joden. Wat kunnen zij het beste doen om hun omstandigheden te verbeteren?

D

Dominee Festenhout is niet gecharmeerd van de goede bedoelingen van Anijs. Herlees hoofdstuk XI, 'Cabaret du Champ' en bron 2. Waarom verwijst de dominee naar dit Bijbelgedeelte?

E

Lees bron 3. Anijs citeert ook regelmatig uit Goethes Faust. Waarom doet hij dat? Gebruik niet meer dan 50 woorden.

F

Welke tekst zou jij Anijs aanreiken als troost of om hem inzicht te geven in zijn eigen situatie? Je mag kiezen uit oude teksten of uit actuele teksten. Leg uit waarom je voor deze tekst hebt gekozen. Wat biedt jouw tekst Anijs?

Bronnen
  1. geloofik.nl | 'De uittocht'
  2. bijbelencultuur.nl | 'De komst van de heilige Geest' (Handelingen 2)
  3. digischool.nl | 'Faust'
Gemaakt doorGea Veenstra



BoekRosenboom, Thomas, Publieke werken
NummerN6/2
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusfictie en werkelijkheid
Je leert

reflecteren op de scheidslijn tussen fictie en werkelijkheid.

Opdracht

A

Iedereen vertelt wel eens een leugentje om bestwil. Let er maar eens op hoe vaak je niet de (volledige) waarheid vertelt. (Als je het wél zou doen, zou je al snel slaande ruzie krijgen met een groot aantal mensen om je heen!)

  1. Houd voor jezelf het volgende een paar dagen bij: hoe vaak zou je ruzie krijgen met de in het schema genoemde mensen, en waarom? (Gebruik het schema voor je antwoord.)
  2. Bepaal voor jezelf per situatie:
    - is het erg dat ik niet helemaal eerlijk ben geweest?
    - zou de persoon waartegen ik 'gelogen' heb liever willen dat ik de volledige waarheid had gesproken?
  3. Vind je dat mensen altijd de waarheid moeten spreken tegen jou? Zijn er situaties denkbaar dat je het prettiger vindt dat zij hun boodschap met de mantel der liefde bedekken?
  4. Schrijvers schrijven vaak verhalen die op de werkelijkheid gebaseerd zijn. Vind je dat zij duidelijk moeten maken wat wél en wat niet ook echt zo gebeurd is? Wat zou dat voor effect hebben op de literatuur? Leg je antwoord uit en gebruik maximaal 100 woorden.

schema

Persoon      

Situatie      

Docenten  
Ouders  
Broer/zus  
Vriend(in)  
...   

 

B

Rosenboom schrijft veel over gebeurtenissen in het verleden en hij doet daar gedegen onderzoek naar. Zo is het Victoriahotel inderdaad om twee huisjes heen gebouwd en heeft buurman Carstens echt bestaan. Elim ligt achter Hoogeveen en er ligt ook een Elim bij de Dode Zee. De turfstekers waren erg arm en woonden vaak afgelegen en in armoede. Een paar personages hebben werkelijk bestaan, maar Rosenboom laat in het midden of de gebeurtenissen in Publieke werken daadwerkelijk plaats gevonden hebben. Wat denk jij? Gebruik de volgende vragen om je mening te vormen. Betrek ook de onderdelen die bij C genoemd worden bij de vorming van je mening.

  • Het fenomeen venstervrijen bestond daadwerkelijk op het platteland. Wat hield dat in?
  • Zoek nog vijf andere zaken die beschreven worden in het boek en historisch gezien kloppen.
  • Bij welke zaken twijfel je of de feiten kloppen?

C

Maak in een betoog van ongeveer 300 woorden duidelijk of je vindt dat Publieke Werken gezien kan worden als een boek dat de lezer feitelijk inzicht geeft in de negentiende eeuw. Maak gebruik van de bronnen. Neem daar de volgende onderdelen in op:

  • Oude tijd versus Nieuwe tijd
  • De stadsvernieuwing van Amsterdam
  • De massale emigratie naar Amerika
  • Eventueel eigen onderwerp(en).

Sluit je betoog af met een antwoord op de vraag of je het belangrijk vindt dat er een duidelijke scheidslijn aangegeven wordt tussen fictie en werkelijkheid.

Bronnen
  1. literatuurgeschiedenis.nl | 'Publieke werken'
  2. amsterdamhistorie.nl | 'Kaart van Amsterdam, 1883' (even bladeren tot je de juiste kaart gevonden hebt)
Gemaakt doorGea Veenstra




Publieke werken - Rosenboom, ThomasNiveau 5

Publieke werken

Auteur:Rosenboom, Thomas
Jaar uitgave:1999
Uitgeverij:Uitgeverij Querido
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:488
Genre:historische roman
Tags:19e eeuw, armoede, idealen, noodlot, Amsterdam
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 2000 bekroond met de Libris Literatuur Prijs.
In 2015 verfilmd door Joram Lürsen; de film kreeg tien nominaties voor Gouden Kalveren.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 13 december 2017.

 

Introductie

Rosenboom heeft als enige schrijver twee maal de Libris Literatuur Prijs ontvangen en is in meerdere talen vertaald. Bovendien heeft hij de C.W. van de Hoogtprijs voor De mensen thuis en de Dirk Martensprijs voor Gewassen vlees gewonnen. In 2012 is de muziektheatervoorstelling De nieuwe man in première gegaan.
Voor Publieke werken heeft Rosenboom veel onderzoek gedaan naar de stadsvernieuwing van Amsterdam en de turfstekers bij Hoogeveen. Zo bestaan de twee huisjes die ingebouwd staan door het Victoria-hotel in Amsterdam echt en heeft ook buurman Carstens echt geleefd.

Inhoud

Het is 1888. De Amsterdamse vioolbouwer Walter Vedder leest in de krant dat er op de plaats van zijn huis een groot hotel gebouwd gaat worden, en onmiddellijk begrijpt hij de kracht van zijn onderhandelingspositie tegenover de NV Victoria Hotel, die hem immers zal moeten uitkopen. In dezelfde tijd, maar dan in Hoogeveen, krijgt zijn neef, de oude apotheker Anijs, een nieuwe concurrent. Wanneer hij ontdekt dat die jongeman, anders dan hijzelf, een universitaire graad in de farmacie bezit, besluit hij zijn ambitie te verschuiven van het medische, waarin hij toch al overvleugeld is, naar het medemenselijke: het gebrek in een naburig turfstekersgehucht is groot; de mensen zouden eigenlijk moeten worden verplaatst, maar dat kost een vermogen, precies het vermogen dat Walter Vedder wel voor zijn huis meent te kunnen bedingen. Vanaf dat moment slaan beide verhaallijnen ineen tot één grote intrige, en houden de twee hoofdpersonen elkaar onbedoeld vast in een wederzijdse wurggreep, die ook de lezer zal benauwen, tot de bevrijdende finale aan toe: Amerika.
Publieke werken werd meteen als een meesterwerk herkend. Het schitterende verhaal werd geïnspireerd door de twee huisjes die nu nog te zien zijn in de gevel van het Amsterdamse Victoria Hotel en door de biografie van de Hoogeveense apotheker Radijs.
Bron: querido.nl

Moeilijkheid

Het verhaal komt langzaam op gang en de verhaallijnen komen pas verderop in het boek bij elkaar. Dit kan voor verwarring zorgen bij N4-lezers, omdat zij niet altijd doorhebben wat de verhalen met elkaar te maken hebben. In eerste instantie is het vocabulaire (briek, broos, steenbreek) voor de N4-lezer vreemd, maar niet onoverkomelijk. Het boek wordt chronologisch verteld op de proloog en epiloog na. Het is interessant voor hen om te onderzoeken hoe personages ontstaan en hoe zij zich ontwikkelen gedurende het verhaal. Wat doet de schrijver om hen sympathiek te maken terwijl het eigenlijk heel irritante mannetjes zijn? De N5-lezer kan vooral aan de slag met de stijl van Rosenboom. De archaïsche woorden, de metaforen, de alliteraties, er valt genoeg te ontdekken. De zinsconstructies en bloemrijke woorden maken Rosenboom niet voor iedereen toegankelijk. Als de N5-lezer zich in de schrijver verdiept, zal hij zeker waardering voor hem kunnen opbrengen. Ook het duiden van de vele motieven in het verhaal zal helpen bij het begrip van Publieke Werken. De tijdgeest en tekstverwijzingen zullen de N6-lezers uitdagen. Zij zullen het interessant vinden zich te verdiepen in het verband met Bijbelteksten en Goethes Faust. De geschiedenis van de arme arbeiders van uitstervende ambachten, de trek naar Amerika, de verwetenschappelijking in heel korte tijd zal een onbekende oude wereld openbaren.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid Het aantal bladzijden is in eerste instantie onaantrekkelijk voor de N4-lezer. Het verhaal zelf komt langzaam op gang dus moet de lezer bereid zijn even vol te houden totdat hij in het verhaal komt. 
  Interesses Lezers die meer willen weten over de tijdgeest in de negentiende eeuw in ons land zullen genieten. Als ze geïnteresseerd zijn in de psychologische oorlogsvoering tussen de personages en hun omgeving dan vinden zij dit boek prachtig. 
  Algemene kennis Als de lezer de Bijbel niet kent zal een en ander hem ontgaan. Verder is het voor het begrip van het verhaal handig als de lezer al kennis heeft van de Industriële Revolutie.
  Specifieke en literaire kennis Deze is niet nodig om het verhaal te kunnen volgen.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Rosenboom gebruikt veel ouderwetse woorden die hij nieuwe allure geeft. Aan de bloemrijke taal moet vooral de N4-lezer wel even wennen. 
  Zinsconstructies Veel zinnen zijn langgerekt maar bijna noodzakelijk om een scherp beeld te scheppen van het leven in de negentiende eeuw. De lange zinnen kunnen een probleem opleveren voor de N4-lezer maar de N5- en N6-lezer zal juist van deze zinnen kunnen genieten: 'Met de terugkeer van zijn denkvermogen viel niet alleen de zwaarte van daarnet van hem af, maar zelfs ook die welke hem tot vanochtend toe stikkens had beklemd, de angst voor een faillissement en de openbare verkoping van zijn huis, want ook al zou Ebert zo dadelijk de Sydeviool komen opeisen, zo flitste het in zijn verlichting razendsnel door hem heen, en bij ontstentenis daarvan de drieduizend gulden van het reçu, dan hoefde hij aangaande de betaling toch helemaal niet in gebreke te blijven, al had hij een dergelijke som niet in baar geld beschikbaar, dan kon hij toch eenvoudig dat bedrag met een hypotheek opnemen?'
  Stijl De schrijfstijl van Rosenboom is opvallend en kenmerkend voor hem. Het is een soort laat-negentiende eeuws Nederlands met veel beeldspraak hetgeen lastig is voor de N4-lezer. Ook maakt hij graag gebruik van ironie waardoor een evenwicht ontstaat tussen de taal en de soms potsierlijke taferelen. Niet iedere N5-lezer zal de ironie herkennen maar de N6-lezer zal ervan genieten.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters Het ene hoofdpersonage is Walter Vedder, van origine kastenmaker en autodidact vioolbouwer. Het andere personage is Chris Anijs, apotheker die onbevoegd medicijnen voorschrijft en zelfs kleine operaties uitvoert.
  Aantal karakters Het aantal karakters blijft beperkt en zal geen belemmering vormen.
   Ontwikkeling van de karakters Naarmate het verhaal vordert, worden de hoofdpersonages steeds minder voorspelbaar. Zij wringen zich in allerlei bochten om er maar bij te blijven horen. 

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Van actie moet Publieke Werken het niet hebben. De spanning zit meer in de vraag of het nog goed komt met de hoofdpersonages.
  Chronologie Met uitzondering van de proloog en epiloog wordt het verhaal chronologisch verteld.
  Verhaallijn(en) De belangrijkste twee verhaallijnen zijn die van Vedder en Anijs. Het verhaal over de Veldelingen die uiteindelijk naar Amerika vertrekken is eigenlijk ook een verhaallijn op zich, maar speelt zich af op de achtergrond. Het duurt wel even voordat voor de lezer duidelijk wordt wat het verband is tussen de twee verhaallijnen. De N4-lezer zal zich moeten inspannen om door te lezen. De N5- en N6-lezer begrijpt waarschijnlijk wel dat het verband later in het verhaal duidelijk zal worden.
  Perspectief In de proloog en de epiloog vertelt Pet Bennemin. In de hoofdstukken over Vedder en Anijs is sprake van een personale vertelling omdat alleen de gevoelens en gedachten van het hoofdpersonage duidelijk worden.
  Betekenis De N4-lezer ziet in Publieke Werken een mooi verhaal waarin actie en reactie goed duidelijk worden. Als de hoofdpersonages zich in allerlei bochten wringen om mee te blijven doen in de nieuwe tijd, raken ze steeds verder verwijderd van hun doel. De N5-lezer kan zich richten op de stijl van de auteur en zich verdiepen in de motieven. Hij ziet welke invloed de schrijfstijl heeft op het verhaal en ondervindt of deze stijl hem aanspreekt. Verder bekijkt hij hoe en waarom motieven worden ingezet om het verhaal te ondersteunen. Hij ontdekt het nut van motieven in het verhaal. De N6-lezer zal met behulp van de nodige bronnen de intertekstuele verbanden kunnen leggen en interpreteren. De N6-lezer onderzoekt de verwijzingen naar de bijbel en Goethes Faust om zo de diepere lagen van het verhaal te ontrafelen.

Geraadpleegde literatuur

  literatuurgeschiedenis.nl | 'Publieke werken'
npo.nl | 'Benali boekt Thomas Rosenboom'

 

Geschreven door:

Gea Veenstra