Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Karel ende Elegast - onbekendNiveau 3

Karel ende Elegast

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1270 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst en Context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:Karelroman
Tags:bedrog, geloof, middeleeuwen, ridders
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De volledige tekst in Middelnederlands is beschikbaar via dbnl.org.
Aanbevolen editie: Karel en Elegast (red.Hubert Slings), Amsterdam, AUP (Tekst in context), 1997. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 28 september 2013.

 

Over de auteur

Het is niet bekend wie Karel ende Elegast heeft geschreven. Het verhaal gaat over Karel de Grote, die van 768 tot 814 koning van de Franken was en vanaf 800 keizer van het Romeinse rijk. Over hem werden nog eeuwen na zijn dood verhalen verteld. Een van die verhalen is Karel en Elegast. Een ander bekend verhaal is het Roelantslied.
Karel ende Elegast is voor het eerst in het Middelnederlands opgeschreven in het midden van de dertiende eeuw.  

Inhoud

Karel ligt rustig te slapen, als hij plotseling wakker wordt van een stem. Die stem zegt hem dat hij uit stelen moet gaan. Karel wil eerst geen gehoor geven aan deze opdracht, want een koning gaat nu eenmaal niet uit stelen. Als de stem hem voor de derde keer maant, beseft Karel dat het God is die hem deze opdracht geeft en kan hij niet anders dan doen wat God hem zegt - ook al begrijpt hij er niets van. Het paleis is in diepe rust verzonken als Karel op pad gaat. In het bos komt hij zijn verbannen vazal Elegast tegen, die Karel wel wil helpen. Samen gaan ze op weg naar het kasteel van Eggerik, de broer van Karel. Daar gebeuren allerlei wonderlijke dingen - er komt zelfs toverkracht aan te pas - en wordt ook duidelijk waarom Karel deze merkwaardige opdracht kreeg.

Leesaanwijzingen

De oorspronkelijke tekst in het Middelnederlands is niet makkelijk te lezen, al zul je er misschien meer van begrijpen als je de tekst hardop leest. De meeste uitgaven van Karel en Elegast zijn gelukkig tweetalig: links staat de oorspronkelijk tekst en rechts de tekst in modern Nederlands. De moderne tekst is niet moeilijk (al komen er wel hier en daar woorden in voor die je misschien niet kent ), het verhaal is verrassend en omdat het niet zo lang is, zul je het uit hebben voor je er erg in hebt.
Je zult meer plezier aan Karel en Elegast beleven, naarmate je meer weet over het feodale stelsel en middeleeuwse motieven en symbolen, maar ook zonder die kennis is het verhaal heel goed te lezen.

Om over na te denken

Wat betekent trouw voor jou? Dachten de middeleeuwers daar anders over? Het verhaal van Karel en Elegast is eeuwenlang doorverteld en sinds het voor het eerst werd opgeschreven talloze malen herdrukt. Waarom vinden we dit verhaal zo belangrijk?  Hoe is het verhaal ontstaan?  Kunnen koningen ook vrienden hebben en wat kenmerkt ware vriendschap?

Waardering

'Ik vond het een leuk verhaal, want het gaf een hele andere kijk op het leven van een koning. Ook de manier waarop er in het verhaal omgegaan wordt met trouw blijven aan God of koning was zeer verrassend. […] Al met al vond ik het een heel mooi boek.'
Anne, havo, op: www.scholieren.com

'Ik vond het eigenlijk niet zo'n heel erg boeiend onderwerp. Want ten eerste gaat mijn interesse niet echt uit naar de middeleeuwen en ten tweede hou ik niet echt van ridderverhalen. Maar toch heb ik erg veel geleerd over de tijd waarin ze toen leefden en hun leefgewoontes.'
Illiej, 5 vwo, op: www.scholieren.com

'Het verhaal leest lekker door en dat heeft volgens mij te maken met een zekere mate van spanning die er toch wel in verwerkt zit. Ondanks dat je vaak kan raden hoe het verder gaat, omdat het vrij simpel in elkaar zit, ben je eigenlijk toch wel steeds benieuwd wat er verder gaat gebeuren.'
Luuk Duijndam, 4 vwo, op: www.scholieren.com

Meer weten?

www.literatuurgeschiedenis.nl |over Karel ende Elegast
www.letterkundigmuseum.nl | over Karel ende Elegast 

Geschreven door:

Marlies Schouwstra

Suggesties


Karel ende Elegast - onbekendNiveau 3

Karel ende Elegast

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1270 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst en Context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:Karelroman
Tags:bedrog, geloof, middeleeuwen, ridders
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De volledige tekst in Middelnederlands is beschikbaar via dbnl.org.
Aanbevolen editie: Karel en Elegast (red.Hubert Slings), Amsterdam, AUP (Tekst in context), 1997. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 28 september 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Karel ende Elegast - onbekendNiveau 3

Karel ende Elegast

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1270 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst en Context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:Karelroman
Tags:bedrog, geloof, middeleeuwen, ridders
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De volledige tekst in Middelnederlands is beschikbaar via dbnl.org.
Aanbevolen editie: Karel en Elegast (red.Hubert Slings), Amsterdam, AUP (Tekst in context), 1997. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 28 september 2013.

 

Opdrachten

Boekonbekend, Karel ende Elegast
NummerN2/1
Niveau2
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusinhoud
Je leert

reflecteren het begrip 'trouw' in de middeleeuwen en nu.

Opdracht

Karel is trouw aan God: hij geeft gehoor  aan Gods opdracht om uit stelen te gaan. Elegast is trouw aan Karel. Als Karel voorstelt om in zijn eigen kasteel in te breken zegt Elegast: 'Dat moge God me beletten. Er is niemand die me kan overhalen om de koning kwaad te berokkenen. Hoewel hij mij door valse raadgeving m'n land ontnomen en me verdreven heeft, zal ik voor hem heel mijn leven een betrouwbare vriend zijn zoveel ik kan.' In deze opdracht ga je dieper in op de vraag wat het betekent om trouw te zijn aan iemand.

A

In het woordenboek wordt 'trouw' omschreven als 'die blijft bij wie hij was of die dingen blijft doen voor degene voor wie hij ze deed, ook als de omstandigheden veranderen.'
Noteer drie voorbeelden van mensen die trouw zijn aan iemand anders. Dit kunnen mensen zijn die jij kent, maar je kunt ook denken aan mensen uit de actualiteit of personages uit boeken of films.

B

Wat betekent 'trouw' voor jou? Ben jij trouw aan je vrienden? Aan je familie? Aan je werkgever? Aan iemand anders?

  1. Noteer de namen van de mensen aan wie jij trouw bent.
  2. Noteer bij elke naam een voorbeeld waaruit die trouw blijkt. Het gaat dus niet om wat jij vindt dat je zou moeten doen, maar wat je in de praktijk hebt gedaan. Bijvoorbeeld: je beste vriend(in) heeft heel onaardig en onredelijk tegen je gedaan, maar jij hebt de vriendschap niet verbroken.
  3. Noteer nu je eigen definitie van 'trouw' door de volgende zin af te maken: Trouw is iemand die…

C

  1. Hoe trouw is Elegast aan Karel als je een cijfer tussen de 1 en 10 moet geven? Licht je antwoord toe aan de hand van drie voorbeelden.
  2. Hoe trouw ben jij als je jezelf een cijfer van 1 tot 10 moet geven? Licht weer je antwoord toe aan de hand van drie voorbeelden.

D

Reageer op de volgende uitspraken door bij elke uitspraak 'eens' of 'oneens' te noteren en uit te leggen waarom je het eens of oneens met de uitspraak bent. Maak gebruik van de antwoorden die je bij de opdrachten A, B en C hebt gegeven.

  1. In de middeleeuwen was trouw belangrijker dan nu.
  2. In de middeleeuwen betekende het iets anders dan nu om trouw te zijn.
  3. In de middeleeuwen was het eenvoudiger om trouw te zijn dan nu.
Gemaakt doorMarlies Schouwstra



Boekonbekend, Karel ende Elegast
NummerN2/2
Niveau2
Studielast2 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusinhoud
Je leert

reflecteren op het begrip 'heldendom' in de middeleeuwen en nu.

Opdracht

A

  1. Wat maakt iemand tot een held? Kies uit onderstaande karaktereigenschappen zo veel mogelijk eigenschappen die jij vindt passen bij een held.
    creatief - agressief - daadkrachtig - gepassioneerd - weifelachtig - onbuigzaam - trots - angstig - moedig - (on)eerlijk - origineel - (on)afhankelijk - liefdevol - trouw - geduldig - intelligent - leergierig - emotioneel - dromerig - vasthoudend - gevoelig - (on)handig - zorgzaam - kritisch - gul - bazig - (on)gelovig arrogant - avontuurlijk - heerszuchtig - alert - eigenwijs - rusteloos - (on)oprecht - charmant - (on)diplomatiek - ambitieus - jaloers - doortrapt - wilskrachtig - (on)verdraagzaam - optimistisch - somber - manipulatief - plichtsgetrouw - (on)zelfzuchtig - kil - negatief - (on)bescheiden - hardvochtig - zorgelijk - (on)vriendelijk - doortastend -  … 
  2. Noteer de namen van twee personen die beschikken over alle of veel van deze eigenschappen. Dit mogen mensen zijn die jij persoonlijk kent, maar ook mensen uit de actualiteit.
  3. Ken je ook mensen die jij als held beschouwt, maar die niet beschikken over alle karaktereigenschappen die jij bij vraag 1 hebt genoteerd? Kun je moeder Theresa ook al held beschouwen? En je oma? Zo ja, noteer de naam van deze persoon en zet alle karaktereigenschappen die jij bij deze persoon vindt passen erachter.
  4. Kijk nog eens naar je antwoorden op vraag 1 en 3. Maak een definitief lijstje van eigenschappen die jij bij een held vindt passen.

B

Je hebt nu nagedacht over de vraag wat iemand voor jou een held maakt. Lees het paragraafje 'Literatuurgeschiedenis' onder de opdracht. Je zou verwachten dat Karel de Grote in Karel ende Elegast ondubbelzinnig als held geportretteerd wordt. Toch is dat niet het geval: hij liegt feitelijk dat hij een ervaren inbreker is en is zo klunzig dat Elegast er algauw het zijne van denkt en de regie in handen neemt. Hoe kan dat? 

  1. Noteer drie gegevens uit het verhaal waarbij Karel zich niet bepaald gedraagt als een held.
  2. Welke karaktereigenschappen toont Karel bij deze gelegenheden? Kies weer uit de opsomming in vraag 1 van opdracht A.
  3. Noteer nu drie gebeurtenissen waarin Karel zich wel degelijk als held gedraagt; dat wil zeggen waarin hij toont over karaktereigenschappen te beschikken die jij vindt passen bij een held. Welke karaktereigenschappen toont Karel?
  4. De middeleeuwers vonden Karel, ondanks zijn niet altijd even heldhaftige optreden in dit verhaal, toch een echte held. Dit kwam doordat zij één eigenschap veel belangrijker vonden dan andere. En die eigenschap is in dit verhaal nu juist heel dominant aanwezig. Welke eigenschap is dit?
  5. Denk jij dat de middeleeuwers andere opvattingen over heldendom hadden dan wij tegenwoordig hebben? Licht je antwoord toe.
Literatuurgeschiedenis

Er zijn verschillende soorten verhalen over Karel de Grote. Een daarvan is de zogenaamde koningscyclus, die bestaat uit verhalen waarin 'Karel de Grote wordt afgeschilderd als degene die, met Gods hulp, orde op aarde vestigt en handhaaft'. In de andere verhalen ligt de nadruk op de opstandige vazal die terecht in opstand komt tegen zijn onrechtvaardige leenheer.
In de koningscyclus wordt Karel de Grote meestal als held afgeschilderd. Zijn grote populariteit dankt hij aan de grote daden die hij verricht heeft. Hij was de machtigste vorst van zijn tijd en is vanwege zijn verdiensten op geestelijk gebied na zijn dood zelf heilig verklaard.
Bron: Hubert Slings (samenst.), Karel en Elegast. Amsterdam University Press, 1997

Gemaakt doorMarlies Schouwstra




Karel ende Elegast - onbekendNiveau 3

Karel ende Elegast

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1270 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst en Context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:Karelroman
Tags:bedrog, geloof, middeleeuwen, ridders
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De volledige tekst in Middelnederlands is beschikbaar via dbnl.org.
Aanbevolen editie: Karel en Elegast (red.Hubert Slings), Amsterdam, AUP (Tekst in context), 1997. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 28 september 2013.

 

Opdrachten

Boekonbekend, Karel ende Elegast
NummerN3/1
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormvijf-, zes- of zevental
Focusbetekenis
Je leert

reflecteren op de vraag waar het verhaal over gaat.

Opdracht

Deze opdracht maken jullie bij voorkeur in een zevental. Als jullie groep maar uit vijf of zes leerlingen bestaat, kiezen jullie vijf of zes van de onderstaande opdrachten uit. Ieder van jullie maakt een van de opdrachten 1 tot en met 7 onder A. Daarna maken jullie gezamenlijk opdracht B.

A

1 Karakters

Beschrijf het karakter van de onderstaande personages. Kies daarbij steeds drie of meer eigenschappen uit onderstaande lijst. Je mag er zelf nog karaktereigenschappen aan toevoegen. Geef bij elke karaktereigenschap die je toekent aan een personage ten minste twee voorbeelden uit het verhaal.

Personages
1 Karel de Grote | Adelbrecht
2 Elegast
3 Eggerik van Eggermonde
4 De vrouw van Eggerik

Karaktereigenschappen
creatief - agressief - daadkrachtig - gepassioneerd - weifelachtig - onbuigzaam - trots - angstig - moedig - (on)eerlijk - origineel - (on)afhankelijk - liefdevol - trouw - geduldig - intelligent - leergierig - emotioneel - dromerig - vasthoudend - gevoelig - (on)handig - zorgzaam - kritisch - gul - bazig - (on)gelovig arrogant - avontuurlijk - heerszuchtig - alert - eigenwijs - rusteloos - (on)oprecht - charmant - (on)diplomatiek - ambitieus - jaloers - doortrapt - wilskrachtig - (on)verdraagzaam - optimistisch - somber - manipulatief - plichtsgetrouw - (on)zelfzuchtig - kil - negatief - (on)bescheiden - hardvochtig - zorgelijk - (on)vriendelijk - doortastend -  … 

2 Inzichten

Afgezien van de aanwezigen bij de hofdag, spelen er in Karel en Elegast eigenlijk maar vier personages een rol van betekenis: Karel, Elegast, Eggerik en de vrouw van Eggerik.

  1. Enkele van deze personages ontwikkelen zich in de loop van het verhaal onder invloed van de gebeurtenissen; zij komen tot bepaalde (nieuwe) inzichten. Welke personages maken een dergelijke ontwikkeling door?
  2. Beschrijf voor elk van deze personages de gebeurtenissen waardoor zij veranderen.
  3. Je zou kunnen zeggen dat de personages die een ontwikkeling doormaken aan het einde van het verhaal tot min of meer dezelfde conclusie komen. Welke conclusie trekken zij?

3 Gedachten

In Karel en Elegast wordt vaak vrij uitgebreid weergegeven wat Karel en Elegast denken. Bijvoorbeeld: 'Karel luisterde hiernaar. Hij vond het nogal vreemd, […]' (p. 15) In andere gevallen praat Karel of Elegast hardop in zichzelf: 'Toen ging Karel weer in het zadel zitten, en hij sprak: "God, u kwam waarachtig naar de aarde […]"'(p. 19).

  1. Maak een tabel met drie kolommen. Noteer in de eerste kolom de regelnummers van de passages waarin de gedachten van een personages worden beschreven. Noteer in de tweede kolom de naam van het personage dat deze gedachten heeft. Vat in de derde kolom deze gedachten kort samen.
  2. Waar zijn de meeste gedachten van Karel aan gewijd? En die van Elegast?

4 Moraal

Karel, Elegast en Eggerik doen alle drie dingen die moreel verwerpelijk zijn, maar zijn ze ook alle drie echt slecht?

  1. Maak een tabel met drie kolommen. Noteer in de eerste kolom de namen Karel, Eggerik en Elegast en in de tweede kolom noteer je de 'slechte' dingen die zij doen. In de derde kolom noteer je eventuele verzachtende omstandigheden.
  2. Wie van deze drie personages vind je het slechtst? Waarom?
  3. Vind je de andere twee personages slecht, goed of een beetje van allebei? Leg je antwoord uit.

5 Symbolen

In Karel en Elegast komt een aantal symbolen voor. De middeleeuwse luisteraar zal geen moeite gehad hebben deze symbolen te herkennen, maar de hedendaagse lezer zal daar misschien meer moeite mee hebben.

  1. Bestudeer bron 1 tot en  met 3. Noteer de symbolen die worden genoemd en leg uit waar in het verhaal ze voorkomen en waar ze op duiden. Gebruik hiervoor de tabel.
  2. Probeer, uitgaande van de symbolische betekenis van het woud, een verband te leggen tussen Elegasts verbanning naar het woud en het feit dat hij het duel met Eggerik wint. Vraag, als je deze vraag te moeilijk vindt, hulp aan degene die opdracht 6 maakt.
Bron Symbool Versnummers Betekenis
1      
2      
3      

 

6 Godsgericht

Het verhaal van Karel en Elegast eindigt met een duel tussen Elegast en Eggerik.

  1. Wat doet Elegast voorafgaand aan het duel? Geef een uitvoerig antwoord.
  2. Wat doet Eggerik voorafgaand aan het duel?
  3. Bestudeer bron 4 en 5. Wat is een godsoordeel?
  4. Waarom wint Elegast het gevecht?
  5. Waarom wordt Eggerik na het gevecht opgehangen?

7 Karelepiek

  1. Bestudeer bron 6 en leg uit hoe de Karelepiek zich verhoudt tot de termen 'verhaalfamilie', 'chanson de geste', 'genre', 'koningscyclus'.
  2. Noteer drie genrekenmerken van de koningscyclus.
  3. Een van deze kenmerken is niet aanwezig in Karel en Elegast. Welk kenmerk is dit?
  4. Twee van deze kenmerken zijn wel duidelijk herkenbaar in Karel en Elegast. Laat dit zien aan de hand van voorbeelden uit het verhaal.

B

Jullie gaan samen een groepspresentatie van tien minuten voorbereiden voor de andere leerlingen uit jullie klas. Daarbij maken jullie gebruik van de uitkomsten van de A-opdrachten. Jullie ondersteunen jullie presentatie met powerpoint of Prezi. Bovendien maken jullie een hand-out waarop de belangrijkste dingen staan die jullie in de presentatie vertellen. De vraag die in jullie presentatie centraal staat is: Waarover gaat Karel ende Elegast nu eigenlijk?

Bespreek de volgende mogelijkheden:
a. het geloof | God
b. Karel de Grote
c. trouw

Voor al deze drie mogelijkheden is wat te zeggen. Leg dat uit en maak daarbij gebruik van de uitkomsten van de A-opdrachten.

Bronnen
  1. 'Symboliek in de Middeleeuwen', in: Hubert Slings (samenst.), Karel en Elegast. Amsterdam University Press (Tekst in context), 1997, p. 17
  2. 'Dat Karel in gedachten…,' ibid., p. 29
  3. 'Het middeleeuwse publiek…', ibid., p. 32
  4. 'Het gerechtelijk tweegevecht als godsoordeel', ibid., p. 75
  5. 'De middeleeuwse strafmaat', ibid., p. 79
  6. 'Een vorst uit het verleden', ibid., p. 22-24 (tot 'De historische betekenis van Karel de Grote')
Gemaakt doorMarlies Schouwstra



Boekonbekend, Karel ende Elegast
NummerN3/2
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusrealisme
Je leert

reflecteren op de vraag in hoeverre de tekst als realistisch bestempeld kan worden.

Opdracht

Het verhaal begint met een opmerking van de verteller dat hij 'een betrouwbaar en volstrekt waar verhaal [kan] vertellen.'
'Ja ja,' denk je dan als je het verhaal uit hebt, 'maar hoe zit dat dan met bijvoorbeeld die toverkracht van Elegast?'
Toch was het verhaal voor de middeleeuwse mensen volkomen waar. In deze opdracht gaan jullie dieper in op de vraag hoe dat kan.

Een van jullie maakt opdracht A, de ander B. Vervolgens maken jullie opdracht C samen. 

A

Om de relatie tussen Karel en Elegast te begrijpen, is het noodzakelijk om iets meer te weten over de middeleeuwse maatschappij.

  1. Bestudeer bron 1, 2 en 3 en leg in een tekst van ongeveer 300 woorden uit hoe het feodale stelsel functioneerde. Gebruik daarbij in ieder geval de volgende begrippen:
    koning - leenheer - leenman - vazal - trouw - ridder - hofdag
  2. Gebruik nu de bovenstaande begrippen om uit te leggen:
    a. hoe de relatie tussen Karel en Elegast in elkaar zit;
    b. hoe de relatie tussen Karel en Eggerik in elkaar zit.

B

  1. Bestudeer bron 4 tot en met 7. Maak vervolgens een tijdbalk van het leven van Karel de Grote, waarop je de belangrijkste gebeurtenissen uit zijn leven weergeeft.
  2. Voeg een kaart toe aan je document waarop je de omvang van het rijk van Karel de Grote weergeeft.
  3. Zoek vervolgens drie citaten uit Karel en Elegast die overeenstemmen met de gegevens die jij hebt gevonden.
  4. Noteer ten slotte drie citaten die beslist niet overeenstemmen met de gegevens die jij hebt gevonden.

C

  1. Bespreek de uitkomsten van de opdrachten A en B. Geef het werkelijkheidsgehalte van het verhaal een cijfer op een schaal van 1 tot 10. Noteer vervolgens argumenten voor dit cijfer: waarom is het cijfer niet hoger? En waarom niet lager?
  2. Ondanks het feit dat het verhaal over Karel en Elegast voor de middeleeuwer waar was, blijft er toch een aantal gebeurtenissen over waarvan je maar moeilijk kunt geloven dat het allemaal werkelijk zo gebeurd is. Noteer drie van die gebeurtenissen. Maak gebruik van jullie antwoorden op de vragen van opdracht A en B.
  3. Hieronder staan drie verklaringen voor het gegeven dat de middeleeuwse mensen het verhaal van Karel en Elegast grotendeels voor waar aannamen. Welke verklaring is volgens jullie de beste? Licht je antwoord toe.
    a. In de middeleeuwen wisten de mensen niet beter; ze geloofden veel meer dan wij nu doen.
    b. De schrijver heeft dingen aan het verhaal toegevoegd om het verhaal spannender te maken.
    c. De middeleeuwers wilden dit verhaal graag geloven, omdat ze Karel de Grote een held vonden.
Bronnen
  1. 'Wat gebeurde er op een hofdag?', in Hubert Slings (samenst.), Karel en Elegast. Amsterdam University Press (Tekst in context), 1997, p. 12;
  2. 'De feodale pyramide', ibid., p.  13
  3. www.ridders.net
  4. 'De historische betekenis van Karel de Grote', in Hubert Slings (samenst.), Karel en Elegast. Amsterdam University Press (Tekst in context), 1997, p. 24
  5. 'Karels populariteit', ibid., p. 26
  6. 'De historische feiten over het leven van Karel de Grote', ibid., p. 65
  7. 'Karel de Grote', op: nl.wikipedia.org


Gemaakt doorMarlies Schouwstra




Karel ende Elegast - onbekendNiveau 3

Karel ende Elegast

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1270 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst en Context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:Karelroman
Tags:bedrog, geloof, middeleeuwen, ridders
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De volledige tekst in Middelnederlands is beschikbaar via dbnl.org.
Aanbevolen editie: Karel en Elegast (red.Hubert Slings), Amsterdam, AUP (Tekst in context), 1997. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 28 september 2013.

 

Opdrachten

Boekonbekend, Karel ende Elegast
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2 slu (exclusief leestijd)
Werkvormindividueel of tweetal
Focusbetekenis
Je leert

reflecteren op de betekenis van het verhaal.

Opdracht

LET OP: bij deze opdracht moet je aantekeningen maken tijdens het lezen. 

Karel en Elegast gaat natuurlijk in de eerste plaats over Karel de Grote, maar het verhaal gaat ook over God. Uit het verhaal kun je veel leren over de geloofsopvatting van de middeleeuwers.

  1. Let tijdens het lezen op de passages waarin Karel de Grote spreekt tot God of gedachten over God heeft. Vul de tabel in. In kolom 1 noteer je de versregels van de betreffende passages. In kolom twee vat je kort samen wat er in die passages gebeurt. 
  2. Typeer nu wat er tussen Karel en God gebeurt. Noteer je bevindingen in kolom 3 van de tabel.
  3. Met welke familierelatie zou je de relatie tussen Karel de Grote en God kunnen vergelijken?
  4. De relatie tussen Karel en Elegast is een afspiegeling van de relatie tussen God en Karel de Grote. Leg dit uit.
  5. In het verhaal zit een boodschap (of wijze les) die de middeleeuwse luisteraars meteen herkenden. Deze boodschap heeft betrekking op zowel Karel de Grote én God. Welke boodschap of wijze les is dit?
  6. Was Karel en God misschien een betere titel geweest dan Karel en Elegast? Licht je antwoord toe.

Tabel

Versregels

Samenvatting

Typering

55-84 Karel vraagt aan God waarom hij uit stelen zou moeten gaan. Hij vraagt zich af of God hem dit bevel geeft, maar kan dat nauwelijks geloven. Karel stelt een vraag aan God.
89-119 Als de engel Karel voor de derde keer maant, weet Karel dat de opdracht door God wordt gegeven. Karel geeft gehoor aan de opdracht, maar moppert wel dat hij liever een andere opdracht gekregen zou hebben. Als hij opstaat uit zijn bed, vraagt hij God om kracht. Karel doet wat God hem opdraagt.
Karel vraagt God om kracht.
     
     
     

 

Gemaakt doorMarlies Schouwstra



Boekonbekend, Karel ende Elegast
NummerN4/2
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormdrietal
Focusontstaansgeschiedenis
Je leert

onderzoeken hoe het verhaal is ontstaan.

Opdracht

Het ontstaan van het verhaal van Karel en Elegast vertoont wel overeenkomsten met het verhaal van Sinterklaas: de Heilige Nicolaas was in de vierde eeuw na Christus bisschop van Myra. Rond zijn leven ontstonden opzienbarende verhalen. Tegenwoordig is er van deze verhalen niet veel meer over dan een aantal merkwaardige tradities (schoen zetten) en 'verhaalflarden' die je vooral in Sinterklaasliedjes nog terug kunt horen ('Wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe.'). Meer over het ontstaan van de verhalen rondom Sinterklaas kun je lezen in bron 9.

In deze opdracht gaan jullie samen onderzoeken hoe het verhaal van Karel en Elegast is ontstaan. Eerst maken jullie alle drie één A-opdracht. Vervolgens maken jullie samen de B- en C-opdracht.

A

1 Orale traditie

Bestudeer bron 1 tot en met 3 en beantwoord de volgende vragen.

  1. Leg uit hoe middeleeuwse verhalen vóór de ontdekking van de boekdrukkunst werden overgedragen: waar, voor wie, door wie, waarom, hoe?
  2. Leg uit onder invloed van welke factoren de verhalen in de vroegste periode veranderden.

2 Ontstaansgeschiedenis

In de literatuurwetenschap wordt de term 'ontstaansgeschiedenis' gebruikt voor een beschrijving van het ontstaan van een literair werk. Hierin wordt beschreven wat er allemaal vooraf is gegaan aan de 'definitieve' versie van de tekst. In deze opdracht beschouwen we de handschriften uit de dertiende eeuw als 'definitief'.

Bestudeer bron 4 tot en met 7. Beschrijf de ontstaansgeschiedenis van Karel en Elegast. Begin bij het leven van Karel de Grote en eindig met de dertiende-eeuwse handschriften. Besteed daarbij aandacht aan:

  1. De (eventuele) historische kern van het verhaal;
  2. De wijze waarop het verhaal werd overgedragen;
  3. Eventuele opvallende veranderingen in het verhaal.

3 Volksverhaalmotieven

In de bronnen 6 tot en met 8 wordt een aantal volksverhaalmotieven genoemd, elementen die in veel verhalen uit de middeleeuwen steeds weer terug komen. Bestudeer de bronnen en noteer deze motieven.
Noteer bij elk motief of het al dan niet voorkomt in Karel en Elegast. Licht elk motief dat voorkomt in Karel en Elegast toe aan de hand van de tekst.

B

Maak samen een tijdbalk waarop jullie het ontstaan van het verhaal van Karel en Elegast weergeven. Begin bij het leven van Karel de Grote en eindig bij de Nederlandse tekst van ongeveer 1270. Maak gebruik van de uitkomsten van de A-opdrachten. Het is verstandig om een aantal voorbeelden van tijdbalken te bekijken (via Google, zoeken op 'tijdbalk' en afbeeldingen) en dan samen een keuze te maken voor de vorm die jullie het meest geschikt vinden.

C

  1. Formuleer een verklaring voor het feit dat Karel en Elegast al zo lang de tand des tijds weerstaat.
  2. Doe hetzelfde voor Sinterklaas.
  3. Stemmen beide verklaringen overeen? Of zien jullie (ook) belangrijke verschillen? Probeer eventuele verschillen te verklaren.
Bronnen
  1. 'Een koning op dievenpad', in: Hubert Slings (samenst.),Karel en Elegast. Amsterdam Univesity Press (Tekst in context), 1997, p. 10-11
  2. 'Mondelinge verhaalcultuur', ibid., p. 22-23
  3. 'Lezen is luisteren', ibid., p. 46-49
  4. 'Karel en Elegastin Middeleeuws handschrift', ibid., p. 20
  5. 'Wat weten we over Karel en Elegast?', ibid., p. 49
  6. 'De historische feiten over het leven van Karel de Grote', ibid., p. 65
  7. 'Over een V die een F werd', ibid., p. 80-85
  8. 'Originaliteit toen en nu', ibid., p. 48
  9. 'Nicolaas van Myra', op: nl.wikipedia.org

 

Gemaakt doorMarlies Schouwstra



Boekonbekend, Karel ende Elegast
NummerN4/3
Niveau4
Studielast2,5 slu (afhankelijk van de groepsgrootte)
Werkvormtwee- ,drie-, vier- of vijftal
Focusvergelijken
Je leert

middeleewse verhalen met elkaar vergelijken, vooral wat betreft de rol die geloof daarin speelt

Opdracht

Voor wie?
Deze opdracht is voor jou geschikt als je het leuk vindt om je samen met een of meer andere leerlingen te verdiepen in de rol die het geloof speelde in de middeleeuwen. Je kunt samenwerken met iemand die  De reis van Sint Brandaan (ca. 1150), Beatrijs (ca. 1374),   Elckerlijc (1495) en/of Mariken van Nieumeghen (ca. 1515) heeft gelezen.

A [Individueel]

Je hebt Karel ende Elegast gelezen en je maatje(s) heeft/hebben één van de andere, bovenbenoemde boeken gelezen. Maak bij het boek dat je hebt gelezen een korte presentatie van ca. 5 min., waarin je antwoord geeft op de volgende vragen:

  1. Hoe geeft de hoofdpersoon invulling aan zijn of haar geloof in het dagelijks leven? In hoeverre volgt hij of zij de voorschriften van het geloof na?
  2. Wat voor een rol spelen de religieuze begrippen deugdzondeinkeer en  berouw, en biecht in het verhaal? Zoek zo nodig de betekenis van deze termen op in het woordenboek of op internet.
  3. Wordt het geloof van de hoofdpersoon op de proef gesteld? Zo ja, hoe dan?
  4. Stel dat je het geloof geheel achterwege laat, wat blijft er dan over van het middeleeuwse verhaal?
  5. Wat betekent het (christelijke) geloof voor de hoofdpersoon van het verhaal?

Maak, wanneer je dat prettig of nodig vindt, gebruik van ondersteunde middelen, zoals PowerPoint, Prezi, een poster of een hand-out.

B [Samen]

Presenteer de bevindingen die je hebt opgedaan bij vraag A aan elkaar. Houd er rekening mee dat je groepsgenoten jouw boek (waarschijnlijk) niet hebben gelezen, maar je verhaal wel moeten kunnen volgen.

C [Samen]

Nu jullie elkaar hebben laten zien welke rol het geloof speelt in de door jullie gelezen boeken, gaan jullie gezamenlijk overeenkomsten en verschillen bedenken. Schrijf de overeenkomsten en verschillen op en beantwoord aan de hand daarvan onderstaande vragen:

  1. Wat voor rol speelde het (christelijke) geloof in de middeleeuwen als je deze middeleeuwse verhalen als uitgangspunt neemt?
  2. Wat voor rol speelt het (christelijke) geloof in het hedendaagse leven van de mens? Van jullie dus!
  3. Denken jullie dat wij in staat zijn om door het 'geloofsfilter' van de middeleeuwers te kijken? Waarom (niet)?
Gemaakt doorJanneke Blok




Karel ende Elegast - onbekendNiveau 3

Karel ende Elegast

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1270 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst en Context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:Karelroman
Tags:bedrog, geloof, middeleeuwen, ridders
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De volledige tekst in Middelnederlands is beschikbaar via dbnl.org.
Aanbevolen editie: Karel en Elegast (red.Hubert Slings), Amsterdam, AUP (Tekst in context), 1997. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 28 september 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Karel ende Elegast - onbekendNiveau 3

Karel ende Elegast

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1270 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst en Context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:Karelroman
Tags:bedrog, geloof, middeleeuwen, ridders
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De volledige tekst in Middelnederlands is beschikbaar via dbnl.org.
Aanbevolen editie: Karel en Elegast (red.Hubert Slings), Amsterdam, AUP (Tekst in context), 1997. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 28 september 2013.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Karel ende Elegast - onbekendNiveau 3

Karel ende Elegast

Auteur:onbekend
Jaar uitgave:1270 (ca.)
Uitgeverij:Amsterdam University Press (Tekst en Context)
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:96
Genre:Karelroman
Tags:bedrog, geloof, middeleeuwen, ridders
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De volledige tekst in Middelnederlands is beschikbaar via dbnl.org.
Aanbevolen editie: Karel en Elegast (red.Hubert Slings), Amsterdam, AUP (Tekst in context), 1997. 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 28 september 2013.

 

Introductie

Karel ende Elegast maakt deel uit van de koningscyslus van de Karelepiek. In de koningscyslus speelt Karel de Grote een centrale rol en wordt hij doorgaans als held afgeschilderd. Dat is ook zo in Karel ende Elegast, zij het dat de lezer over enige kennis van de middeleeuwen moet beschikken om te zien waarin dat heldendom is gelegen. In dit geval is dat Karels trouw aan God en zijn houding ten aanzien van Elegast. Karels geblunder met het ploegijzer (om Elegast de indruk te geven dat hij heus een ervaren inbreker is), zijn gebluf over zijn staat van dienst als inbreker en zijn angst voor het donker maken het beeld enigszins gecompliceerd.

Inhoud

Karel ligt rustig te slapen, als hij door God gemaand wordt uit stelen te gaan. Hoewel Karel niets van deze opdracht begrijpt, gaat hij toch op pad. In het bos komt hij zijn verbannen vazal Elegast tegen. Samen gaan ze op weg naar het kasteel van Karels broer Eggerik. Eenmaal binnen, komt Elegast erachter dat Eggerik een aanslag op Karel beraamt. Nu Karel weet wat Eggerik van plan is, smeedt hij een plan om Eggerik in de val te lokken. Zo gauw Eggerik is gearriveerd om zijn snode plan ten uitvoer te brengen, laat Karel alle poorten van het kasteel sluiten en roept hij Eggerik ter verantwoording. Daarbij treedt Elegast op als getuige. Hij daagt Eggerik uit tot een duel op leven en dood. In dit Godsgericht moet Eggerik het afleggen. Elegast wordt in ere hersteld. 

Moeilijkheid

De meeste leerlingen zullen Karel ende Elegast in de moderne hertaling zonder veel moeite kunnen lezen. Een N2-lezer leest het als een spannend ridderverhaal. Voor een dieper begrip zal het de meeste leerlingen, ook de N3- en N4-lezers, ontbreken aan voldoende voorkennis. Enige kennis van de middeleeuwen is noodzakelijk. De aanbevolen editie uit de reeks Tekst en context biedt deze informatie. 

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Descriptoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid Karel ende Elegast vraagt (in een hertaling) geen grote bereidheid van de lezer: het verhaal is kort, spannend en verrassend en de vechtpartijen worden beeldend beschreven. Daardoor is dit boek ook voor de N2-lezer geschikt.
  Interesses Over het algemeen waarderen jongens dit ridderverhaal meer dan meisjes. Op niveau 4 en 5 valt dit verschil weg, omdat Karel ende Elegast veel meer is dan een ridderverhaal en uitnodigt tot verdere bestudering. Leerlingen die geïnteresseerd zijn in de middeleeuwen zullen dit boek met belangstelling lezen. 
  Algemene kennis Er wordt weinig algemene kennis verondersteld. 
  Specifieke literaireen culturele kennis Hoewel Karel ende Elegast op N2 te lezen is als een spannend ridderverhaal, is voor een dieper begrip van de tekst enige kennis over de middeleeuwen en met name het feodale systeem en de middeleeuwse geloofsopvatting noodzakelijk. De aanbevolen uitgave van Tekst in context biedt deze achtergrondinformatie. 

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire De meeste leerlingen zullen de Middelnederlandse tekst vrijwel onleesbaar vinden. Het vocabulaire van de hertaling kan een probleem zijn voor N2- en N3-lezers doordat er woorden worden gebruikt als 'billijkheid', 'lof zeggen', 'brandschatten', 'goedertierenheid' etc.  Voor een oppervlakkig begrip van de tekst kan over deze woorden heen worden gelezen.  Sommige N4-lezers zullen juist plezier beleven aan dergelijk plechtstatig woordgebruik. 
  Zinsconstructies De hertaling is niet zoals het origineel op rijm, maar wel geschreven in korte versregels. De meeste leerlingen zullen daar even aan moeten wennen. De meeste zinnen zijn betrekkelijk kort en daardoor goed leesbaar, ook voor de N2-lezer.
  Stijl Veel  leerlingen worden in positieve zin verrast door de combinatie van de hoogdravendheid van het taalgebruik en de eenvoud van de gedachten van de middeleeuwer. N2-lezers zal dat misschien niet opvallen, N3-lezers zullen dat misschien vooral vermakelijk vinden en N4-lezers kunnen daardoor worden geprikkeld tot reflectie op de 'geest van de middeleeuwer'.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Er komt veel actie voor in Karel ende Elegast. Dat maakt het voor de N2- en minder ervaren N3-lezer makkelijk om door te lezen. Een N4-lezer zal ook genieten van de manier waarop de actie beschreven wordt. 
  Chronologie Het verhaal is chronologisch.
  Verhaallijn(en) Er is sprake van één verhaallijn.
  Perspectief Het verhaal begint met 'Ik kan u een betrouwbaar en volstrekt waar verhaal vertellen.' Deze 'ik' komt pas aan het eind van het verhaal weer aan het woord. In de rest van het verhaal is overwegend sprake van een personaal perspectief vanuit Karel. Soms worden ook de gedachten van Elegast verwoord. 
  Betekenis Karel ende Elegast leent zich tot betekenistoekenning op meerdere niveaus. De N2-lezer zal het verhaal lezen als een spannende ridderroman. Voor een dieper begrip is kennis van de middeleeuwen noodzakelijk. Leerlingen zullen gestimuleerd moeten worden die kennis te vergaren. Dan zullen de leerlingen met een hoger niveau uitspraken kunnen doen over bijvoorbeeld de 'boodschap' die middeleeuwers in dit verhaal hoorden, de verwerking van volksverhaalmotieven, de wijze waarop de feodaliteit in dit verhaal weerspiegeld wordt en in hoeverre Karel de Grote waarheidsgetrouw wordt weergegeven. Voor N4 en hoger is het bovendien interessant omzich te verdiepen in de vraag waarom juist dit verhaal al eeuwen tot de verbeelding spreekt.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters In Karel ende Elegast is geen sprake van uitgewerkte karakters zoals we die in de hedendaagse literatuur tegenkomen. We leren de personages vooral kennen door hun uitspraken en handelen. Alleen van Karel worden ook zijn gedachten beschreven. Hij is niet eenduidig: zijn gevoelens zijn vaak niet in overeenstemming met zijn positie. Interessant voor N3 en hoger.
  Aantal karakters Overzichtelijk.
  Ontwikkeling van de karakters Karel de Grote komt tot bepaalde inzichten waardoor hij uiteindelijk Elegast in ere herstelt. De vraag is of het bereiken van dit inzicht als een werkelijke ontwikkeling beschouwd moet worden. Het verhaal beoogt in ieder geval niet Karels ontwikkeling centraal te stellen, maar wil hem laten zien als lichtend voorbeeld der 'natie'. 

 

Geschreven door:

Marlies Schouwstra