Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart - Wolff, Betje en Aagje DekenNiveau 5

Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart

Auteur:Wolff, Betje en Aagje Deken
Jaar uitgave:1782
Uitgeverij:Van Cleef
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:413
Genre:briefroman, ontwikkelingsroman
Tags:18e eeuw, adolescentie, huwelijk, liefde, opvoeding, vriendschap, vrouwenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De uitgave uit 1974 is ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Gratis te downloaden voor e-reader of iPad, via bibliotheek.nl.
Volledige tekst van de oorspronkelijke uitgave op: dbnl.org.
Editie uit 1979, met inleiding en aantekeningen op: dbnl.org
Naast de twintigste-eeuwse edities, waarin alleen de spelling is gemoderniseerd, is er ook een ingekorte versie in de reeks BulkBoek Literaire Klassieken (nr. 9).
In de uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting, in de serie Tekst in context (nr. 10), is de tekst ingekort en hertaald; de geselecteerde brieven vertellen de hoofdlijnen van het verhaal, en worden gepresenteerd met een toelichting op de thema's en cultuur-historische informatie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 mei 2018.

 

Over de auteur

Elisabeth Wolff (1738-1804) kwam uit een gereformeerd koopmansgezin en groeide op in Vlissingen. Toen Betje dertien was, overleed haar moeder; voor haar vader betekende opvoeden vooral verwennen. Een dag na haar zeventiende verjaardag liep ze weg van huis, om er met haar geliefde, een 24-jarige ex-officier, vandoor te gaan. Niet veel later keerde ze alleen terug naar huis, met een gebroken hart. Haar goede naam was ze kwijt, en het kostte haar jaren om over deze liefde heen te komen. Van mannen moest ze niets meer hebben; in plaats daarvan begon ze te schrijven. Op haar eenentwintigste maakte ze een nieuwe start, als echtgenote van dominee Wolff, die 31 jaar ouder was. Betje nam het geloof serieus, maar ze moest niets hebben van kerkelijke regels die haar vrijheid beperkten. Toen haar man veertien jaar later overleed, ging ze samen leven en werken met haar vriendin Agatha Deken (1741-1804).
Aagje Deken was een boerenmeisje uit Amstelveen; ze verloor haar ouders al jong en groeide op in een Amsterdams weeshuis. Ze ontmoette Betje, die zij als schrijfster bewonderde, in 1776, en een jaar later gingen ze samenwonen. In 1782 verscheen Sara Burgerhart, waarmee ze in één klap beroemd werden, zelfs over de landsgrenzen heen. Uit heel Nederland kwamen de mensen naar Beverwijk om de schrijfsters te zien. Als schrijfster waren de vrouwen uiterst productief; ze schreven los van elkaar én als duo. Met name in hun briefromans - na Sara Burgerhart volgden Willem Leevend en Cornelia Wildschut - toonden ze hun kracht; Wolff en Deken wisten het genre naar een hoog niveau te tillen. Uiteindelijk hebben ze door de politieke onrust en door financiële beslommeringen niet bepaald kunnen genieten van hun succes. In november 1804 stierf Betje, negen dagen later gevolgd door Aagje.

Inhoud

Sara Burgerhart, bijna 20 jaar, woont sinds de dood van haar ouders bij haar dweperige tante Hofland. Het is een levendig, mooi en intelligent meisje met een volstrekt eigen wil. Sara's voogd Abraham Blankaart kan haar niet coachen doordat hij in het buitenland zit. Tegen het advies van haar verstandige vriendin Anna Willis loopt Sara bij haar tante weg, om bij de weduwe Spilgoed-Buigzaam in te trekken. Daar slaat zij een beetje los, alsof het leven alleen maar uit uitgaan bestaat. Zo laat ze zich her en der mee uit nemen door Jacob Brunier, een leeghoofd en een ijdeltuit, broer van haar huisgenootje Aletta. Daar komen praatjes van, en hoewel Anna Willis haar herhaaldelijk waarschuwt, neemt Sara het allemaal niet zo serieus. Sara's hospita mist de kracht en de strengheid om Sara te temmen.
Maar Jacob is niet de enige man in Sara's leven. Daar is nog de brave Willem Willis, de broer van haar vriendin Anna, wiens moeder meent dat hij niet tegen Sara opgewassen is. En de goede Hendrik Edeling, die helemaal ondersteboven is van Sara. Na enige tijd vraagt hij haar ten huwelijk, maar Sara wijst hem af omdat ze er naar eigen zeggen nog niet aan toe is. En ten slotte is er de schurk R., een gladde prater die bij meisjes maar één doel heeft. Dat kon nog wel eens een gevaarlijke cocktail worden: de lichtzinnigheid van de jong-volwassen Sara en de geheime bedoelingen van R.

Leesaanwijzingen

Het zal er nogal van afhangen welke versie je leest: de originele uitgave in achttiende-eeuws Nederlands, met alle 175 brieven, óf de Bulkboek-editie, 'afgestoft' en ingekort tot een kleine honderd brieven, óf de uitgave in de reeks Tekst in Context, waarin je met behulp van dertig hertaalde brieven wordt ingewijd in verschillende aspecten van het leven en de literatuur in de achttiende eeuw.
De complete versie, die ook in moderne spelling en met een inleiding en aantekeningen verkrijgbaar is kost uiteraard de meeste inspanning. Maar dan héb je ook wat! Het boek is goed en geestig geschreven, in ongeveer net zo veel stijlen als er brievenschrijvers zijn (24!). Het kost soms moeite om de verschillende figuren uit elkaar te houden, ook al doordat er verschillende namen voor dezelfde persoon (bijvoorbeeld Brunier, Jacob, Coo, Coos, Cootje) gebruikt worden. Het verhaal is aan de ene kant vlot verteld en afwisselend, maar voor moderne lezers zal het soms ook te traag, te uitvoerig en langdradig zijn. Je zult regelmatig onbekende woorden en Franse uitdrukkingen tegenkomen; met de aantekeningen erbij kom je er wel uit, en het is voor een goed begrip ook niet nodig om elk detail te doorgronden.
De Bulkboek-uitgave (Literaire Klassieken nr. 9) is een stuk korter; ook in de overgebleven brieven zelf is nog geknipt, zodat je de grote lijn goed kunt volgen. De taal is nauwelijks aangepast; 'gij' is 'u' geworden en aan het begin van het boek is het lastigste oude Nederlands weggewerkt, maar dat is het dan wel. Bij elke brief worden moeilijke woorden verklaard. Handig is de lijst van personages voorin het Bulkboek.
Als je docent het goed vindt, kun je ook de uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting lezen (Tekst in context nr. 10, Amsterdam University Press, 2012). In de oorspronkelijke tekst is flink gesnoeid, en de tekst die is overgebleven, is hertaald in modern Nederlands. Je zult het hele boekje moeten doornemen: zowel de tekst van de brieven met de bijbehorende terzijdes als de context-hoofdstukken. Je gebruikt het boek van Wolff en Deken dan primair als een middel om een beeld te krijgen van de achttiende eeuw. Overleg vooraf met je docent of je opdrachten uit dat boekje moet uitvoeren of opdrachten van deze site, of misschien een combinatie.

NB: Doordat er dus verschillende edities zijn, is een eenduidige paginaverwijzing onmogelijk. We zullen daarom steeds verwijzen met de nummers van de brieven. Het kan gebeuren dat een hierna genoemde brief of passage in de editie die jij hebt gebruikt, ontbreekt; in dat geval kun je de bedoelde tekst terugvinden op dbnl.org.

Om over na te denken

Wat zouden volgens jou voor een meisje van bijna twintig de grootste verschillen zijn tussen het leven in de achttiende eeuw en dat in de eenentwintigste?
Hoe belangrijk is opvoeding? Zal iemand die niet wordt opgevoed maar alles uit zichzelf moet halen per definitie ontsporen? Wat is opvoeding dan eigenlijk?
Is het een gemis dat er in onze tijd (bijna) geen brieven meer worden geschreven?

Waardering

'Ik vond dit boek uiteindelijk, over het hele boek gezien, wel een goed boek. Dat komt omdat ik de boodschap van het verhaal wel erg goed vind. Het boek geeft veel opvoedkundige adviezen mee, en in de brieven aan Sara wordt ze ook gewaarschuwd dat ze moet oppassen voor te veel vermaak.'
Rebecca, 5 vwo, op: scholieren.com

'Ik vond het een interessant, ontroerend en origineel boek. Ik vond het boek interessant, omdat ik nog nooit een boek uit die tijd had gelezen en omdat ik het best leuk vind om te ontdekken hoe de mensen in die tijd dachten. Verder vond ik het ontroerend, omdat Abraham Blankaart ervoor wilde zorgen dat iedereen het goed had en dat aan het einde ook bijna iedereen gelukkig was. Ook vond ik het origineel, omdat ik nog nooit een briefroman heb gelezen. Door het boek ben ik wel een beetje na gaan denken hoe het was om in de achttiende eeuw te leven. Voor een vrouw lijkt het mij heel erg moeilijk om in die tijd te leven, omdat mannen toch nog altijd belangrijker waren. In het boek wordt een duidelijke visie op het onderwerp gegeven. Ik verwachtte dat het taalgebruik in het boek heel moeilijk zou zijn, omdat het niet was hertaald, maar dat viel best mee.'
Loes, 5 vwo, op: scholieren.com

'Door het ouderwetse taalgebruik vond ik het een vrij lastig boek om te lezen. Ik vond het verhaal wel geloofwaardig, het had echt gebeurd kunnen zijn denk ik, maar ik ben door dit boek niet echt aan het denken gezet, hooguit over het feit dat ik vind dat in het boek min of meer wordt gesuggereerd dat liefde maakbaar is, en dat lijkt me sterk. Het onderwerp van het verhaal is volgens mij de keuze om je te binden of niet, Sara moet steeds weer afwegen of het de juiste tijd is om te trouwen. Het onderwerp spreekt me niet zo aan. Dit zou ook aan het tijdsverschil kunnen liggen, vroeger werden huwelijken veel meer gesloten vanuit het verstand, nu meer vanuit het gevoel: bij huwelijken van toen was liefde vaker een extra, nu een voorwaarde. Het onderwerp ligt niet in mijn belevingswereld, ik denk nooit na over trouwen, en ik zie eigenlijk ook niet in waarom ik dat zou moeten doen.'
Bente, 5 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

zoemer.nl | inleiding op de roman en deel van de tekst; let op: dit is waarschijnlijk een versie die je NIET mag lezen! Overleg met je docent. 

Geschreven door:

Pieter Waalewijn

Suggesties


Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart - Wolff, Betje en Aagje DekenNiveau 5

Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart

Auteur:Wolff, Betje en Aagje Deken
Jaar uitgave:1782
Uitgeverij:Van Cleef
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:413
Genre:briefroman, ontwikkelingsroman
Tags:18e eeuw, adolescentie, huwelijk, liefde, opvoeding, vriendschap, vrouwenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De uitgave uit 1974 is ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Gratis te downloaden voor e-reader of iPad, via bibliotheek.nl.
Volledige tekst van de oorspronkelijke uitgave op: dbnl.org.
Editie uit 1979, met inleiding en aantekeningen op: dbnl.org
Naast de twintigste-eeuwse edities, waarin alleen de spelling is gemoderniseerd, is er ook een ingekorte versie in de reeks BulkBoek Literaire Klassieken (nr. 9).
In de uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting, in de serie Tekst in context (nr. 10), is de tekst ingekort en hertaald; de geselecteerde brieven vertellen de hoofdlijnen van het verhaal, en worden gepresenteerd met een toelichting op de thema's en cultuur-historische informatie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 mei 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart - Wolff, Betje en Aagje DekenNiveau 5

Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart

Auteur:Wolff, Betje en Aagje Deken
Jaar uitgave:1782
Uitgeverij:Van Cleef
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:413
Genre:briefroman, ontwikkelingsroman
Tags:18e eeuw, adolescentie, huwelijk, liefde, opvoeding, vriendschap, vrouwenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De uitgave uit 1974 is ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Gratis te downloaden voor e-reader of iPad, via bibliotheek.nl.
Volledige tekst van de oorspronkelijke uitgave op: dbnl.org.
Editie uit 1979, met inleiding en aantekeningen op: dbnl.org
Naast de twintigste-eeuwse edities, waarin alleen de spelling is gemoderniseerd, is er ook een ingekorte versie in de reeks BulkBoek Literaire Klassieken (nr. 9).
In de uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting, in de serie Tekst in context (nr. 10), is de tekst ingekort en hertaald; de geselecteerde brieven vertellen de hoofdlijnen van het verhaal, en worden gepresenteerd met een toelichting op de thema's en cultuur-historische informatie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 mei 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart - Wolff, Betje en Aagje DekenNiveau 5

Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart

Auteur:Wolff, Betje en Aagje Deken
Jaar uitgave:1782
Uitgeverij:Van Cleef
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:413
Genre:briefroman, ontwikkelingsroman
Tags:18e eeuw, adolescentie, huwelijk, liefde, opvoeding, vriendschap, vrouwenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De uitgave uit 1974 is ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Gratis te downloaden voor e-reader of iPad, via bibliotheek.nl.
Volledige tekst van de oorspronkelijke uitgave op: dbnl.org.
Editie uit 1979, met inleiding en aantekeningen op: dbnl.org
Naast de twintigste-eeuwse edities, waarin alleen de spelling is gemoderniseerd, is er ook een ingekorte versie in de reeks BulkBoek Literaire Klassieken (nr. 9).
In de uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting, in de serie Tekst in context (nr. 10), is de tekst ingekort en hertaald; de geselecteerde brieven vertellen de hoofdlijnen van het verhaal, en worden gepresenteerd met een toelichting op de thema's en cultuur-historische informatie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 mei 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart - Wolff, Betje en Aagje DekenNiveau 5

Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart

Auteur:Wolff, Betje en Aagje Deken
Jaar uitgave:1782
Uitgeverij:Van Cleef
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:413
Genre:briefroman, ontwikkelingsroman
Tags:18e eeuw, adolescentie, huwelijk, liefde, opvoeding, vriendschap, vrouwenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De uitgave uit 1974 is ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Gratis te downloaden voor e-reader of iPad, via bibliotheek.nl.
Volledige tekst van de oorspronkelijke uitgave op: dbnl.org.
Editie uit 1979, met inleiding en aantekeningen op: dbnl.org
Naast de twintigste-eeuwse edities, waarin alleen de spelling is gemoderniseerd, is er ook een ingekorte versie in de reeks BulkBoek Literaire Klassieken (nr. 9).
In de uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting, in de serie Tekst in context (nr. 10), is de tekst ingekort en hertaald; de geselecteerde brieven vertellen de hoofdlijnen van het verhaal, en worden gepresenteerd met een toelichting op de thema's en cultuur-historische informatie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 mei 2018.

 

Opdrachten

BoekWolff, Betje en Aagje Deken, Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusthematiek
Je leert

het thema van de roman kritisch te bekijken, en te verbinden met deze tijd en met je eigen opvattingen.

Opdracht

Sara Burgerhart krijgt al vroeg in het boek commentaar op de manier waarop ze zich gedraagt. We gaan ons daar in een paar stappen mee bezighouden. We vergelijken de achttiende-eeuwse opvattingen op dit punt ook met die van nu. De onderdelen van deze opdracht leveren met elkaar het materiaal op voor de slotopdracht: het schrijven van - hoe kan het ook anders - een brief, aan Sara.

  1. De eerste serieuze kritiek op haar gedrag die Sara moet incasseren, komt van haar hartsvriendin Anna Willis, in brief 12, 16, 23 en 36. Anna verpakt haar kritiek natuurlijk ook in de vorm van 'goede raad'. Inventariseer de punten van kritiek en de argumenten van Anna.
  2. Natuurlijk verdedigt Sara zich tegen deze kritiek. Daar begint ze eigenlijk al mee nog voordat ze een brief van Anna ontvangen heeft: zie brief 4, waarop Anna antwoordt in brief 12. Zie verder Sara's brieven 13, 14, 22, 26, 34 en 37. Inventariseer de argumenten waarmee Sara haar manier van leven verdedigt.
  3. a. Wat vind jij van Anna's commentaar? Heeft ze een punt in haar kritiek en adviezen? Is haar bezorgdheid reëel of overdreven?
    b. Wat vind jij van Sara's reactie? Komt ze terecht voor zichzelf op of houdt ze zichzelf voor de gek? Is Sara misschien te naïef, zoals Anna's moeder in brief 15 schrijft?
  4. a. Wat de schrijfsters Wolff en Deken van Sara's gedrag vinden, hebben zij met zoveel woorden laten weten in de 'Voorrede bij de eerste druk'. Ook de gebeurtenissen later in de roman - zie Sara's verhaal in brief 139 - verraden hun visie. Lees de genoemde passages nog eens, en noteer de opvattingen die de schrijfsters naar voren brengen.
    b. De genoemde Voorrede is gericht aan 'Nederlandsche Juffers' van een jaar of 18, 19 - dus nét iets jonger dan Sara. Welke les zouden die juffers uit dit boek moeten trekken?
    c. Zit er voor jongens ook een boodschap in dit boek? Is er, volgens Sara Burgerhart, een verschil tussen hoe meisjes en hoe jongens zich behoren te gedragen?
  5. Sara zou in onze tijd misschien een uitgaanstype of een feestbeest worden genoemd.
    a. Zijn de waarschuwingen en adviezen die je bij vraag 1 en 4 bent tegengekomen, nog van toepassing op het uitgaan nu, of is het allemaal maar ouderwets gezeur?
    b. Is er in onze tijd nog verschil tussen hoe meisjes en hoe jongens zich moeten gedragen?
    c. Het lijkt wel eens alsof er in onze tijd een dubbele moraal heerst: een meisje dat erop los leeft, wordt al gauw een sletje genoemd, terwijl een jongen met hetzelfde gedrag stoer wordt gevonden. Of zoals een artikel in het tijdschrift Jan van mei 2013 (p. 96-100) in de titel zegt: 'Overspelige mannen zijn boefjes, vrouwen eigenlijk een beetje sneu.' Vind jij dat er voor jongens en voor meisjes verschillende regels gelden? Hoe normaal is het dat we met twee maten meten?
  6. Schrijf een brief van ten minste 500 woorden aan Sara Burgerhart over de kwestie hoe jongens en meisjes zich horen te gedragen. Reageer daarbij ook nadrukkelijk op uitspraken die door Anna of door haarzelf gedaan worden. Maak gebruik van je antwoorden op vraag 1 t/m 5. Je mengt je hiermee in de discussie die in de roman gevoerd wordt. Geef bij jouw brief aan waar je hem in de roman zou willen invoegen: tussen nummer … en … Uiteraard schrijf jij vanuit de eenentwintigste eeuw, en gewoon in modern Nederlands.
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekWolff, Betje en Aagje Deken, Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
NummerN4/2
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages/thematiek
Je leert

de samenhang tussen personages, hun naam en hun rol te doorzien, en het verband met de bedoeling van het boek.

Opdracht

'Mejuffrouw Buigzaam heb ik reeds beschreven, en nu ik haar nader leer kennen, vind ik dat zij die vrouw is, welke ik u beschreef.' (Sara Burgerhart aan Anna Willis, in brief 26)

  1. Wat een wonderlijke uitspraak van Saartje! En wat een merkwaardige manier om het karakter van een personage te tekenen! Probeer eens uit te leggen wat Sara hier bedoelt.
  2. In Sara Burgerhart treffen we drie soorten namen aan: reële namen (zoals Hofland), irreële namen (zoals R.) en 'speaking names' (zoals Spilgoed-Buigzaam).
    Lees de Literaire theorie over naamgeving in Basisboek literatuur. Vul de tabel in met de namen van de personages in Sara Burgerhart en plaats een kruisje in de juiste kolom. Laat in het geval van een 'speaking name' zien in hoeverre die naam typerend is voor het personage.
  3. Die weduwe Buigzaam is een interessant personage. In brief 29 komen wij al iets over haar leven te weten, maar in brief 44 doet Saartje uitvoerig verslag van het levensverhaal dat de weduwe haar verteld heeft.
    a. Met welk doel vertelt de weduwe haar levensverhaal? Ze verklapt het zelf, voordat ze haar eigenlijke verhaal begint. Noteer wat haar 'oogmerk' is.
    b. Welke les zit er voor meisjes zoals Sara in het levensverhaal van deze vrouw?
    c. Je zou kunnen zeggen dat het verhaal van mevrouw Maria Spilgoed-Buigzaam ook bedoeld is als een soort spiegelbeeld van 'de historie van Mejuffrouw Sara Burgerhart': als Sara de waarschuwing tot zich laat doordringen, kan ze het noodlot afwenden. Leg uit in hoeverre de ervaringen van de weduwe inderdaad als een tegenvoorbeeld voor Sara kunnen worden opgevat.
    d. Leg uit dat de naam 'Burgerhart' dus werkelijk bedoeld is als speaking name: de naam geeft het ideaal aan dat Sara aan het eind van het boek mag bereiken.
  4. In de 'Voorrede bij de eerste druk' leggen de schrijfsters uit wat zij met dit boek willen bereiken. Lees die Voorrede en noteer de volgende zaken:
    a. Voor wie hebben de schrijfsters dit boek vooral bedoeld? Wees zo precies mogelijk.
    b. Wat is volgens de schrijfsters de 'hoofdbedoeling' van dit boek?
    c. Wat zeggen zij in dit verband over vrouwen met levenservaring?

Tabel

Naam

Reële naam

Irreële naam

Speaking name

Uitleg speaking name

Hofland x      
R.   x    
Spilgoed-Buigzaam     x

Buigzaam: omdat ze te toegeeflijk is;
Spilgoed: haar man had grote schulden gemaakt.

...        
...        
etc.        

  

(Literaire)theorie

'Naamgeving van het personage en "speaking names"', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur, Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 108

Gemaakt doorPieter Waalewijn




Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart - Wolff, Betje en Aagje DekenNiveau 5

Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart

Auteur:Wolff, Betje en Aagje Deken
Jaar uitgave:1782
Uitgeverij:Van Cleef
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:413
Genre:briefroman, ontwikkelingsroman
Tags:18e eeuw, adolescentie, huwelijk, liefde, opvoeding, vriendschap, vrouwenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De uitgave uit 1974 is ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Gratis te downloaden voor e-reader of iPad, via bibliotheek.nl.
Volledige tekst van de oorspronkelijke uitgave op: dbnl.org.
Editie uit 1979, met inleiding en aantekeningen op: dbnl.org
Naast de twintigste-eeuwse edities, waarin alleen de spelling is gemoderniseerd, is er ook een ingekorte versie in de reeks BulkBoek Literaire Klassieken (nr. 9).
In de uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting, in de serie Tekst in context (nr. 10), is de tekst ingekort en hertaald; de geselecteerde brieven vertellen de hoofdlijnen van het verhaal, en worden gepresenteerd met een toelichting op de thema's en cultuur-historische informatie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 mei 2018.

 

Opdrachten

BoekWolff, Betje en Aagje Deken, Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
NummerN5/1
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusintertekstualiteit
Je leert

te ontdekken hoe de bijbel heeft gefunctioneerd in oude Nederlandse literatuur.

Opdracht

Wie literatuur uit vroeger eeuwen leest, moet wel over enige (soms veel!) kennis van de bijbel beschikken. Dat geldt ook voor boeken uit de achttiende eeuw, zoals Sara Burgerhart. Al is de houding tegenover geloof en kerk in de tijd van de verlichting kritischer dan ooit, de bijbel wordt niet overboord gezet. We gaan ons in deze opdracht bezighouden met een van de bijbelverwijzingen in Sara Burgerhart.

  1. In brief 146 schrijft Abraham Blankaart aan de weduwe Willis in een tussenzin: 'Paulus is mijn man, weetje, en Salomon die van Saartje.' Paulus is een centrale figuur uit het Nieuwe Testament; hij is de motor achter de wereldwijde verspreiding van het christelijk geloof. Maar wie is die Salomo(n)?
    a. Lees voor een kennismaking met koning Salomo hoofdstuk 3 van het bijbelboek 1 Koningen. (In de rest van deze opdracht maken wij gebruik van bijbelencultuur.nl, waar ook de volledige tekst van de bijbel te vinden is; zie bron 1.)
    b. Op bijbelencultuur.nl kun je ook wat beknopte informatie vinden over Salomo; lees bron 2 (ook onder Downloads).
    c. Vat de belangrijkste informatie van 1a en b samen in een tekstje van maximaal 200 woorden.
  2. 'Paulus is mijn man, weetje, en Salomon die van Saartje.' Wat heeft Saartje met Salomo? Om daar achter te komen moeten we in haar brieven op zoek naar uitspraken over hem. (Je hebt hiervoor de volledige uitgave van het boek nodig, bijv. op dbnl.org.)
    a. De eerste keer dat Sara Salomo noemt is in brief 4. Noteer wat zij over hem opmerkt, en zoek de bijbeltekst op die zij citeert (in Spreuken 21). Betrek hierbij ook het antwoord dat Anna Willis hierop geeft (in brief 12).
    b. Doe hetzelfde bij brief 10; Sara verwijst hier naar Prediker 3:12-13. 
    c. In brief 37 haalt Sara Salomo's beroemdste uitspraak aan: 'Alles is ijdelheid.' Dat is een refreinregel in het bijbelboek Prediker; in de Nieuwe Bijbelvertaling van 2004 wordt hier gewerkt met de zinsnede 'lucht en leegte'. Lees Prediker 1-3 helemaal. Citeert Sara de bijbeltekst in de geest van Salomo, of geeft zij er een heel eigen draai aan? Leg uit, en betrek ook de reactie van Anna Willis (in brief 46) hierbij.
    d. Natuurlijk kent Sara's gekke tante Salomo ook. Zoek haar verwijzingen in brief 7 en brief 33 op en trek de citaten na (Prediker 1:2 en 4:9).
  3. Op bijbelencultuur.nl vind je ook een literair terzijde over een idiote tekst uit de vijftiende eeuw, waarin Salomo's wijsheden in een lachspiegel worden getoond: Dat dyalogus of twisprake tusschen den wisen coninck Salomon ende Marcolphus. Lees bron 3 (ook onder Downloads: Lof der Zotheid-bijlage).  
  4. Op bijbelencultuur.nl vind je ten slotte ook een literair terzijde over … Sara Burgerhart! Lees bron 4 (ook onder Downloads). Schrijf ter afronding een korte tekst (250 woorden) over de manier waarop Wolff en Deken in Sara Burgerhart met de bijbel zijn omgesprongen. (Als je beschikt over de uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting is het goed p. 29-30 nog even te lezen.)
    Mail je tekst naar de redactie van bijbelencultuur.nl (bijbel@aup.nl).
Bronnen
  1. bijbelencultuur.nl | Bijbelboek 1 Koningen
  2. bijbelencultuur.nl | 'Salomo'
  3. bijbelencultuur.nl | 'Salomon ende Marcolphus'
  4. bijbelencultuur.nl | 'Wolff & Deken - Sara Burgerhart
Gemaakt doorPieter Waalewijn
Downloads



BoekWolff, Betje en Aagje Deken, Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
NummerN5/2
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusthematiek/literatuurgeschiedenis
Je leert

het thema te beschouwen in historisch perspectief.

Opdracht

Ken je het tv-programma 'Dames in de dop'? Het programma, een kopie van het Engelse 'Ladette to Lady', werd in Nederland in 2007 voor het eerst uitgezonden op RTL5. In 2011 werd de serie voortgezet onder de titel 'Dames en heren in de dop'. Het doel van deze reality-shows was, volgens RTL, een aantal losgeslagen meisjes (en jongens) te veranderen in nette mensen.

  1. Eerst maar eens kennismaken? Via tvblik.nl (bron 1) kun je een flink aantal afleveringen terugzien. Pik er één of twee uit, en kijk er in elk geval een kwartier naar. Noteer na afloop je mening in een aantal steekwoorden.
  2. De titel '… in de dop' suggereert dat die dame of heer er ten diepste al in zat; zij/hij moest alleen nog naar boven gehaald worden. Denk jij dat het in principe mogelijk is om een onbeschaafd iemand om te vormen tot een net mens? Oftewel: zit in ieder mens een dame of een heer? Licht je antwoorden toe.
  3. De filmklassieker My fair lady (1964) en de gelijknamige musical, beide gebaseerd op het toneelstuk Pygmalion van G.B. Shaw, hebben een vergelijkbaar thema. Zoek op internet naar informatie en formuleer het thema van My fair lady.
  4. In hoeverre is Sara Burgerhart een 'dame in de dop'? In brief 5 beschrijft Sara haar voorgeschiedenis. Heeft zij genoeg meegekregen om zich te kunnen ontwikkelen tot een volwassen, zelfstandige vrouw?
  5. In de 'Voorrede bij de eerste druk' formuleren Wolff en Deken wat zij zien als de hoofdbedoeling van hun roman. Welk antwoord zouden zij zelf, volgens die Voorrede, geven op vraag 4?
  6. De grote vraag is natuurlijk, welk belang je toekent aan opvoeding. Hoe ze daar in de achttiende eeuw over dachten, kun je o.a. lezen op literatuurgeschiedenis.nl (bron 2). Vat de kern samen in maximaal 50 woorden.
  7. Schrijf een kort betoog (300-400 woorden) waarin je je eigen ideeën over de betekenis van een (goede) opvoeding verdedigt, zo mogelijk gebaseerd op je eigen ervaringen. Leg hierbij ook een verbinding met de ideeën van Wolff en Deken.
Bronnen
  1. tvblik.nl | overzicht van afleveringen van 'Dames en heren in de dop'
  2. literatuurgeschiedenis.nl | 'De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
Gemaakt doorPieter Waalewijn




Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart - Wolff, Betje en Aagje DekenNiveau 5

Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart

Auteur:Wolff, Betje en Aagje Deken
Jaar uitgave:1782
Uitgeverij:Van Cleef
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:413
Genre:briefroman, ontwikkelingsroman
Tags:18e eeuw, adolescentie, huwelijk, liefde, opvoeding, vriendschap, vrouwenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De uitgave uit 1974 is ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Gratis te downloaden voor e-reader of iPad, via bibliotheek.nl.
Volledige tekst van de oorspronkelijke uitgave op: dbnl.org.
Editie uit 1979, met inleiding en aantekeningen op: dbnl.org
Naast de twintigste-eeuwse edities, waarin alleen de spelling is gemoderniseerd, is er ook een ingekorte versie in de reeks BulkBoek Literaire Klassieken (nr. 9).
In de uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting, in de serie Tekst in context (nr. 10), is de tekst ingekort en hertaald; de geselecteerde brieven vertellen de hoofdlijnen van het verhaal, en worden gepresenteerd met een toelichting op de thema's en cultuur-historische informatie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 mei 2018.

 

Opdrachten

BoekWolff, Betje en Aagje Deken, Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
NummerN6/1
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusthematiek/literatuurgeschiedenis
Je leert

standpunten en argumenten te analyseren en het debat te plaatsen in zijn tijd.

Opdracht

'Exclamatiën zijn geen syllogismen.' Aldus juffrouw Cornelia Hartog aan het eind van een tweede debat met Hendrik Edeling, de weduwe Buigzaam, Sara Burgerhart en Lotje Rien du Tout (brief 94).

  1. Door zo te spreken kwalificeert juffrouw Hartog de uitspraken van haar tegenstander als drogredenen.
    a. Analyseer het debat waarvan zij verslag doet in deze brief. Wat voor argumenten worden er gebruikt? Welke drogredenen heb je herkend? Waar ligt de clash van dit debat?
    b. Natuurlijk realiseer je je dat dit debat is opgetekend door een van de hoofdrolspelers - echt objectief zal het verslag dus niet zijn. Welke aanwijzingen heb je dat dit verslag gekleurd is?
    c. Is er een winnaar aan te wijzen?
    d. Bij wiens standpunten en argumenten voel je je het meest thuis?
  2. Dit debat werd voorafgegaan door een ander debat, over de deugd, waarvan Sara verslag doet in brief 72.
    a. Doe hetzelfde bij dit debat als in vraag 1a.
    b. Kun je uit deze debatten opmaken welke mening Wolff en Deken zelf hadden over deze kwesties? Geef argumenten.
    c. De thema's waarover gedebatteerd wordt, zijn van alle tijden. De argumentatie is misschien wel tijdgebonden. Ga na in hoeverre deze debatten passen in de filosofische en religieuze discussies uit de tijd van de verlichting. Lees hierbij het hoofdstuk 'Verlichting' op literatuurgeschiedenis.nl (bron 1).
  3. a. Als je het hele boek overziet, is het duidelijk dat de schrijfsters afstand nemen van juffrouw Hartog - zie ook de slotalinea's van de Narede. Betekent dit dat zij zich keren tegen geleerde vrouwen en misschien zelfs tegen bepaalde ideeën uit de verlichting? Welke conclusies kun jij hierover trekken? Lees voor het beantwoorden van deze vragen eerst het hoofdstuk 'Ook voor vrouwen, de Verlichting?' op literatuurgeschiedenis.nl (bron 2).
    b. Interessant in dit verband is het artikel van Maaike Meijer, die al tientallen jaren actief is op het terrein van Vrouwenstudies en Nederlandse literatuur in genderperspectief. Lees bron 3, en vul je antwoord bij 3a aan met het antwoord dat Meijer op die vraag zou geven - afgaande op wat zij in dit artikel naar voren brengt.
Bronnen
  1. literatuurgeschiedenis.nl | 'Verlichting'
  2. literatuurgeschiedenis.nl | 'Ook voor vrouwen, de Verlichting?'
  3. dbnl.org | Maaike Meijer, 'Vrome en geleerde hartsvriendinnen in de achttiende eeuw in Nederland'
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekWolff, Betje en Aagje Deken, Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
NummerN6/2
Niveau6
Studielast2,5 slu
Werkvormindividueel
Focusideeëngeschiedenis
Je leert

reflecteren op het al dan niet tijdgebonden zijn van een kernwaarde.

Opdracht

Kijk, daar loopt een vrouw over straat!

Deze uitroep op de omslag van Letter & Geest van Trouw (16 mei 2013) verwijst naar een artikel over flanerende vrouwen in de literatuur. Als je het artikel leest, word je je ervan bewust hoezeer het beeld van vrouwen in de literatuur bepaald wordt door de tijd, en hoe dat kan verschillen met nu.

  1. Lees het genoemde artikel (bron 1) en geef de kern weer in maximaal 50 woorden.
  2. Wolff en Deken schetsen in Sara Burgerhart een beeld van een meisje rond de twintig in de tweede helft van de achttiende eeuw. Uit het verhaalverloop blijkt welk ideaalbeeld hun voor ogen staat. En voor wie dat gemist heeft: in de 'Voorrede bij de eerste druk' maken ze expliciet duidelijk welke conclusies de jonge lezeressen moeten trekken. Probeer eens onder woorden te brengen hoe de ideale jonge vrouw er volgens Wolff en Deken uitziet; gebruik hiervoor maximaal 150 woorden.
  3. De uitgave van Sara Burgerhart van 1979 werd voorafgegaan door een inleiding van Hannemieke Postma-Stamperius. Deze mevrouw Postma is beter bekend onder haar schrijversnaam Hannes Meinkema; haar romans en verhalen werden steevast als feministisch bestempeld (vergelijk de Literaire theorie uit Basisboek literatuur). Dát is interessant: hoe zou zo'n feministe uit de jaren '70 kijken naar het vrouwbeeld en de man-vrouwverhouding in de achttiende eeuw?
    a. Lees deze inleiding op Sara Burgerhart (bron 2).
    b. Noteer alles wat in deze inleiding betrekking heeft op de manier waarop vrouwen in deze roman worden neergezet.
    c. Geef bij je antwoord op vraag 3b aan welke van de genoemde elementen typerend zijn voor de achttiende  eeuw.
    d. Geef vervolgens bij je antwoord op vraag 3b aan welke van de genoemde elementen typerend zijn voor het feministische denken uit de jaren '70.
  4. Hoewel je het misschien niet zou zeggen, worden ook jouw vrouwbeeld en jouw ideeën over de man-vrouwverhouding bepaald door de tijd waarin je leeft.
    a. Kun je een paar dingen op dit gebied noemen waarin jij heel anders denkt dan Wolff en Deken (vergelijk vraag 3c)?
    b. Kun je ook iets noemen waarin jij van mening verschilt met mevrouw Postma (vergelijk vraag 3d)?
    c. Denk je dat jij over pakweg 25 jaar over dit onderwerp nog net zo denkt? Waarom wel/niet?
(Literaire)theorie

'Feministische roman', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur, Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 37

Bronnen
  1. trouw.nl | Julie Phillips, 'Een vrouw op straat', in: Trouw, 11 mei 2013, bijlage Letter & Geest, p. 16-19
  2. dbnl.org | Hannemieke Postma-Stamperius, 'Inleiding' op Sara Burgerhart (editie 1979, p. 11-25)
Gemaakt doorPieter Waalewijn




Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart - Wolff, Betje en Aagje DekenNiveau 5

Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart

Auteur:Wolff, Betje en Aagje Deken
Jaar uitgave:1782
Uitgeverij:Van Cleef
Plaats:'s-Gravenhage
Aantal pagina's:413
Genre:briefroman, ontwikkelingsroman
Tags:18e eeuw, adolescentie, huwelijk, liefde, opvoeding, vriendschap, vrouwenleven
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

De uitgave uit 1974 is ook verkrijgbaar op Daisy-rom.
Gratis te downloaden voor e-reader of iPad, via bibliotheek.nl.
Volledige tekst van de oorspronkelijke uitgave op: dbnl.org.
Editie uit 1979, met inleiding en aantekeningen op: dbnl.org
Naast de twintigste-eeuwse edities, waarin alleen de spelling is gemoderniseerd, is er ook een ingekorte versie in de reeks BulkBoek Literaire Klassieken (nr. 9).
In de uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting, in de serie Tekst in context (nr. 10), is de tekst ingekort en hertaald; de geselecteerde brieven vertellen de hoofdlijnen van het verhaal, en worden gepresenteerd met een toelichting op de thema's en cultuur-historische informatie.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 2 mei 2018.

 

Introductie

Sara Burgerhart was niet alleen bij verschijning (1782) en in de decennia daarna een succes. In 1905 ging de Wereldbibliotheek van start met een heruitgave van juist dit boek, waarna 'Saartje' gedurende de hele twintigste eeuw weer ongekend populair werd. En nu? Natuurlijk, het is een oud boek, maar niet van elke klassieker kan gezegd worden dat het nog altijd fris, pittig en geestig is.
In zijn soort is het ook nog eens een bijzonder knap boek. De Engelse auteur Samuel Richardson, die in de jaren '40 van de achttiende eeuw de briefroman met veel succes introduceerde in de Europese literatuur, beperkte zich tot overzichtelijke één-op-één-correspondenties. Maar Wolff en Deken ontwierpen in hun briefromans een zeer complexe structuur, zonder dat de roman daardoor maar één moment ingewikkeld aandoet.
Sara Burgerhart is voor de lezer van nu ook zeer geschikt om kennis te maken met de verlichting. De debatten die in het boek gevoerd worden, de meningsverschillen over godsdienst en moraal, de ideeën over maatschappelijke positie en verantwoordelijkheid - ze zijn onmiskenbaar achttiende-eeuws, maar dwingen ook de moderne lezer nog tot bezinning. Met hun scherpzinnige analyses op het gebied van liefde en opvoeding, van lot en bestemming van de mens, overstijgen Wolff en Deken de grenzen van hun tijd.

Inhoud

Sara Burgerhart, bijna 20 jaar, woont sinds de dood van haar ouders bij haar dweperige tante Hofland. Het is een levendig, mooi en intelligent meisje met een volstrekt eigen wil. Sara's voogd Abraham Blankaart kan haar niet coachen doordat hij in het buitenland zit. Tegen het advies van haar verstandige vriendin Anna Willis loopt Sara bij haar tante weg, om bij de weduwe Spilgoed-Buigzaam in te trekken. Daar slaat zij een beetje los, alsof het leven alleen maar uit uitgaan bestaat. Zo laat ze zich her en der mee uit nemen door Jacob Brunier, een leeghoofd en een ijdeltuit, broer van haar huisgenootje Aletta. Daar komen praatjes van, en hoewel Anna Willis haar herhaaldelijk waarschuwt, neemt Sara het allemaal niet zo serieus. Sara's hospita mist de kracht en de strengheid om Sara te temmen.
Maar Jacob is niet de enige man in Sara's leven. Daar is nog de brave Willem Willis, de broer van haar vriendin Anna, wiens moeder meent dat hij niet tegen Sara opgewassen is. En de goede Hendrik Edeling, die helemaal ondersteboven is van Sara. Na enige tijd vraagt hij haar ten huwelijk, maar Sara wijst hem af omdat ze er naar eigen zeggen nog niet aan toe is. En ten slotte is er de aristocratische R., een 'lichtmis' en een gladde prater die bij de meisjes maar één doel heeft.
Sara loopt met open ogen in de val die R. voor haar opzet, en weet ternauwernood te ontkomen. Deze ervaring zet haar flink op haar plaats. Nu kan zij, aan de zijde van haar Edeling, op verantwoorde wijze inhoud gaan geven aan haar positie in de maatschappij. 

Moeilijkheid

Onder 'Leesaanwijzingen' voor de leerlingen worden drie verschillende edities genoemd. De keuze is erg bepalend voor de te verwachten moeilijkheden bij het lezen. Men zou die keus ook moeten laten afhangen van de mate van leeservaring van de leerling.

De uitgave Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting  (Tekst in context nr. 10, Amsterdam University Press, 2012) is zeer toegankelijk. Gelet op de opzet van de uitgave ('tekst in context') adviseren wij het hele boekje te laten doornemen: zowel de tekst van de brieven met de bijbehorende terzijdes als de context-hoofdstukken. De lezer van deze uitgave zal natuurlijk veel minder de klassieke - zowel de gunstige als de ongunstige - leeservaring bij Sara Burgerhart opdoen, maar hij zal een beter beeld van de achttiende eeuw krijgen.

Het andere uiterste is de volledige editie (met inleiding en aantekeningen). Wie hieraan begint, moet wel de nodige leeservaring hebben. De lezer zal moeten wennen aan het taalgebruik. Hij moet zich niet laten afschrikken door woorden en zaken die hem onbekend zijn; vaak kan hij gewoon doorlezen zonder dat hij de draad kwijtraakt. Wie even doorzet, kan zomaar gepakt worden door de opzet van het boek, de stijl en de humor. Het boek heeft een kracht en een levendigheid die ervoor zorgen dat het na ruim twee eeuwen nog steeds te genieten is.

Het zal duidelijk zijn dat de Bulkboek-uitgave een tussenpositie inneemt. Een groot voordeel van deze editie is dat elke brief wordt voorafgegaan door een beknopte samenvatting of typering.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid De lezer moet bereid zijn een tamelijk omvangrijk boek ter hand te nemen en zich te laten meevoeren naar een verre verleden tijd, gepresenteerd in oude taal en een onbekende vorm. Daarvoor moet de lezer al wel tamelijk ervaren zijn. Ook moet hij moet geduld kunnen opbrengen: het verhaal heeft soms weinig vaart. Moderne edities kunnen de drempel aanzienlijk verlagen.
  Interesses Wie geïnteresseerd is in wat er allemaal kan omgaan in en tussen jonge mensen, en helemaal hoe dat 250 jaar geleden was, krijgt hier voldoende aangeboden. Zowel het universele als het tijdgebondene kunnen de moderne lezer boeien. Hoewel de schrijfsters zich in hun Voorrede tot de 'Nederlandsche Juffers' richten, is het boek niet alleen voor meisjes te genieten.
  Algemene kennis Het leven in de tweede helft van de achttiende eeuw zal veel lezers niet bekend zijn. Dit boek biedt dan een goede introductie. Veel details - denk aan begrippen die verwijzen naar inmiddels onbekende voorwerpen of gebruiken - zullen de meesten ontgaan, maar dat hoeft geen probleem te zijn.
  Specifieke literaire en culturele kennis Als de lezer iets afweet van de verlichting, zal hij dit boek beter kunnen plaatsen. De veelvuldige verwijzingen naar de bijbel en contemporaine literatuur zullen door de meeste moderne lezers nauwelijks worden verstaan. Ook de verschillen tussen religieuze stromingen zullen niet meer herkend worden, maar de stellingname van de auteurs in dezen is niet te missen. De editie die de 'tekst in context' presenteert, geeft de lezer veel houvast.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Het Nederlands van de achttiende eeuw stelt lezers uit de eenentwinitigste eeuw af en toe voor problemen; sommige woorden en uitdrukkingen zijn onbekend geworden. Doordat het verhaal vlot verteld wordt, zullen lezers vanaf N5 hier toch relatief weinig moeite mee hebben. Edities met voetnoten zijn hierin behulpzaam; de hertaling lost alle problemen op dit vlak op.
  Zinsconstructies Ook de zinsbouw is verouderd. Zeker langere zinnen kunnen ingewikkeld aandoen. Na gewenning zal de lezer er wel raad mee weten. (In de hertaling is er geen enkel probleem.)
  Stijl Het boek is knap geschreven. Het feit dat het allemaal brieven zijn, heeft toch niet tot gevolg dat de vertelling stijf of formeel wordt. Er zijn zo veel stijlen als er brievenschrijvers zijn. Het potsierlijke taalgebruik van Sara's tante en haar geestverwanten, de levendige stijl van Sara zelf en de kenmerkende stijlen van andere hoofdpersonen - de (ervaren) lezer kan hier plezier aan beleven. Ook het feit dat in sommige brieven complete gesprekken worden naverteld, houdt de zaak levendig. De humor en de geestige verteltrant maken het lezen van dit boek nog steeds tot een avontuur.
Het zal duidelijk zijn dat de ingekorte en hertaalde uitgaven het op dit punt moeten afleggen tegen het origineel.

Vertrouwdheid met literaire personages 

Karakters De personages zijn helder en overtuigend getekend.
  Aantal karakters In de oorspronkelijke uitgave zijn er tientallen personages. Het kost soms moeite om de verschillende figuren uit elkaar te houden, ook al doordat er verschillende namen voor dezelfde persoon gebruikt worden. In de Bulkboek-uitgave is het aantal personages beperkt; bovendien is er een handige lijst voorin afgedrukt met de belangrijkste personages.
  Ontwikkeling van de karakters Door het gekozen perspectief leren we elk personage van binnen en van buiten kennen. De ontwikkeling van de hoofdpersoon is uitstekend te volgen.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Van actie lijkt bij een bundel brieven geen sprake te kunnen zijn. Dat valt nog reuze mee. De auteurs hebben allerhande middelen om spanning te creëren benut. Toch zal voor sommigen, vooral op N4, het verhaal te traag gaan. De moderne lezer zal ook de afhechting van de verschillende lijntjes aan het eind als overbodig kunnen ervaren. (De Bulkboek-uitgave schrapt de laatste twintig brieven en het nawoord dan ook.)
  Chronologie Het verhaal wordt min of meer chronologisch verteld, al gaat het door de opzet - in verschillende brieven wordt over hetzelfde gebeuren verteld; de reactie op een brief is per definitie vertraagd - ook heen en weer. Dit levert niet echt problemen op.
  Verhaallijn(en) De hoofdlijn rond Sara is helder. Daaromheen vinden we nog wat ondergeschikte lijntjes, die thematisch verbonden zijn met de hoofdlijn.
  Perspectief Er is een veelvoud aan ik-vertellers. Zij typeren zichzelf door hun eigen brieven en leveren commentaar op elkaar. De auteurs geven vooral in voor- en nawoord richting.
  Betekenis In de Voorrede geven de schrijfsters expliciet aan hoe de 'Nederlandsche Juffers' dit boek hebben te lezen. Toch ligt de moraal er niet al te dik bovenop; de lezer moet/mag zijn eigen oordeel vormen. Moderne lezers zullen niet zo gewend zijn aan volwassenenboeken met een les.

 

Geschreven door:

Pieter Waalewijn