Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Een hart van steen - Dorrestein, RenateNiveau 3

Een hart van steen

Auteur:Dorrestein, Renate
Jaar uitgave:1998
Uitgeverij:Uitgeverij Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:240
Genre:psychologische roman, gothic novel
Tags:dood, gezin, moeder-dochterrelatie, ouderschap, psychische aandoeningen, vrouwenleven, zwangerschap, schuld, trauma
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. 
Een hart van steen
werd in 1998 genomineerd voor de NS publieksprijs en in 2002 voor de International IMPAC Dublin Literary Award.
In 1993 ontving Dorrestein de Annie Romein Prijs voor haar gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 4 december 2017.

 

Over de auteur

Renate Dorrestein werd geboren in Amsterdam (1954). Voordat ze fictie ging schrijven, was ze journalist bij Panorama. Later werd ze columnist bij De Tijd en Opzij.
De romans van Dorrestein vertonen veel kenmerken van het genre gothic novel. Kenmerken van dit (Engelse) genre zijn verdrongen herinneringen, familiegeheimen, geestverschijningen en bloedstollende gewelddadigheden (of de dreiging daarvan). Haar verhalen spelen zich vaak af op geïsoleerde plaatsen die veiligheid lijken te bieden, maar ook voor een verstikkende atmosfeer zorgen. Waan en werkelijkheid lopen soms naadloos in elkaar over.
Daarnaast laat Dorrestein als geen ander zien dat 'het kwaad' zich meestal dicht bij huis bevindt, ook in ogenschijnlijk doodgewone en vertrouwde omstandigheden. De machtsverhoudingen binnen het gezin en de wijze waarop kinderen zijn overgeleverd aan hun ouders, behoren tot haar favoriete thema's. Er zijn weinig auteurs die zich zo goed in kinderen kunnen verplaatsen en die er zo levensecht over schrijven als zij.
Een van haar meest uitgesproken stijlkenmerken is haar humor. Ze gaat absurditeiten niet uit de weg en gebruikt ironie. Opvallend in veel van haar boeken is ook het suggereren van gebeurtenissen. Deze worden niet expliciet genoemd, maar er worden voldoende aanwijzingen gegeven om de lezer zijn of haar eigen conclusies te laten trekken. Dat maakt Dorresteins werk bijzonder spannend.
Bron: renatedorrestein.nl

Inhoud

'We waren al met zijn vieren toen Ida werd geboren, in een ongewoon koude zomernacht. Dankzij de bijna volle maan was het zelfs om twee uur nog zo licht dat we de sproeten op elkaar neus konden tellen.'

Zo begint het verhaal van de twaalfjarige Ellen. Ze is de enige van vier kinderen uit het gezellige gezin Van Bemmel die de gezinsuitbreiding met grote ongerustheid tegemoet ziet. Waarom moet er nou zo nodig nog een kind bij? Zij bedenkt de naam Ida voor de nieuwe baby, omdat het de lelijkste naam is die ze kan bedenken. Daar krijgt ze spijt van. Heeft de naamgeving iets te maken met het hartverscheurende drama dat het gezin treft? De sfeer in huis wordt steeds dreigender.
Vijfentwintig jaar later keert Ellen terug naar haar ouderlijk huis. Zij is zwanger, ongepland, maar niet geheel toevallig. Angstig leeft ze alleen in de lege, kale kamers, waar ze steeds bezoek krijgt van schimmen. Ellen moet een manier vinden om in het reine te komen met haar verleden. Al was het alleen maar voor haar ongeboren dochtertje.
Bron: uitgeverijcontact.nl

Leesaanwijzingen

Het taalgebruik is niet moeilijk. In het boek wordt heen en weer geschakeld tussen heden en verleden. Door de flashbacks wordt gaandeweg duidelijk wat er vroeger is gebeurd, maar dit maakt het verhaal voor sommige lezers moeilijker te volgen. Tegelijkertijd wordt het verhaal spannend door de terugblikken, waardoor het niet moeilijk zal zijn om door te lezen. Beetje bij beetje wordt er iets meer onthuld en krijg je meer duidelijkheid. Ook ga je daardoor de inmiddels volwassen hoofdpersoon steeds beter begrijpen. Let op! Ellen heeft soms last van waanbeelden; ze hallucineert. Niet alles wat ze denkt hoeft waar te zijn.

Om over na te denken

Kun je een traumatische gebeurtenis die heeft plaatsgevonden in je jeugd ooit werkelijk te boven komen? Welke rol speelt familie in je leven? Wie is er verantwoordelijk of zijn gezinsdrama's niet te voorkomen? Ben je altijd verantwoordelijk voor je daden? Zijn er situaties denkbaar waarin dat niet het geval is? Waar baseer jij jouw oordeel over iemand of een situatie op?

Waardering

'Ik vond het een erg indrukwekkend en dramatisch verhaal, af en toe ook een beetje absurd. Het is ook heel spannend, doordat je stukje bij beetje steeds meer te weten komt over wat er vroeger is gebeurd, door middel van flashbacks. Door de flashbacks maak je de hoofdpersoon ook mee als kind en daardoor voel je nog meer met haar mee. Ik vind de schrijfstijl erg goed, vooral hoe alle personages worden neergezet. Ik vind dit gewoon een erg goed boek. Ik ben erg benieuwd naar andere boeken van Renate Dorrestein.'
Renske, bovenbouw havo/vwo, op: scholieren.com

'Vanaf het begin was ik geïnteresseerd in het familiedrama, ik wilde weten wat er precies gebeurd was. Beetje bij beetje ging ik begrijpen wat zich precies die fatale dag had afgespeeld. Steeds werd er iets meer onthuld en kreeg je meer duidelijkheid.'
Yvette, bovenbouw havo/vwo, op: scholieren.com

'Ik vond het boek ingewikkeld, het boek bestaat voor het grootste gedeelte uit flashbacks, en soms zit je ineens weer in de tijd waarin het verhaal verteld wordt. Dan
moet je soms wel even nadenken van waar gaat het nou over.'
Janneke, 4 havo, op: scholieren.com

Meer weten?

renatedorrestein.nl | website van Renate Dorrestein
libelle.nl | deel van een interview met Renate Dorrestein over Een hart van steen
youtube.com | filmpje over Een hart van steen

Geschreven door:

Gea Veenstra

Suggesties


Een hart van steen - Dorrestein, RenateNiveau 3

Een hart van steen

Auteur:Dorrestein, Renate
Jaar uitgave:1998
Uitgeverij:Uitgeverij Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:240
Genre:psychologische roman, gothic novel
Tags:dood, gezin, moeder-dochterrelatie, ouderschap, psychische aandoeningen, vrouwenleven, zwangerschap, schuld, trauma
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. 
Een hart van steen
werd in 1998 genomineerd voor de NS publieksprijs en in 2002 voor de International IMPAC Dublin Literary Award.
In 1993 ontving Dorrestein de Annie Romein Prijs voor haar gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 4 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Een hart van steen - Dorrestein, RenateNiveau 3

Een hart van steen

Auteur:Dorrestein, Renate
Jaar uitgave:1998
Uitgeverij:Uitgeverij Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:240
Genre:psychologische roman, gothic novel
Tags:dood, gezin, moeder-dochterrelatie, ouderschap, psychische aandoeningen, vrouwenleven, zwangerschap, schuld, trauma
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. 
Een hart van steen
werd in 1998 genomineerd voor de NS publieksprijs en in 2002 voor de International IMPAC Dublin Literary Award.
In 1993 ontving Dorrestein de Annie Romein Prijs voor haar gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 4 december 2017.

 

Opdrachten

BoekDorrestein, Renate, Een hart van steen
NummerN2/1
Niveau2
Studielast2,5 slu
Werkvormindividueel
Focuseinde van het verhaal
Je leert

reflecteren op het einde van de roman.

Opdracht

A

Beantwoord allereerst de volgende vragen en leg bij alle vragen jouw antwoord uit.

  1. Hou je van verhalen met een open einde?
  2. Ben je blij dat je dit boek hebt gelezen, ook al weet je niet precies hoe het verhaal afloopt?
  3. Houd jij een dagboek bij? Zo ja, wat voor soort dingen schrijf je daarin op? En wat voor soort dingen schrijf je niet in je dagboek? Zo nee, is er een duidelijke reden voor dat je geen dagboek hebt?
  4. Heb je wel eens een roman in dagboekvorm (of een dagboek in romanvorm) gelezen?
  5. Vind jij dat er omstandigheden zijn waarin je het dagboek van een ander (of iemand anders jouw dagboek) zonder toestemming mag lezen? Zo ja, welke?
  6. Kan een dagboek eigenlijk wel een gesloten einde hebben?

B

Concentreer je nu op het open einde van het boek en beantwoord de volgende vragen om een goed beeld te krijgen van de situatie. Ellen is inmiddels volwassen en staat op het punt haar eerste kindje te krijgen. Leg je antwoord uit bij iedere vraag.

  1. Begrijpt Ellen, nu ze volwassen is en zelf moeder wordt, waarom niemand iets gedaan heeft?
  2. Begrijpt Ellen haar eigen handelen en manier van reageren?
  3. Heeft haar verleden haar verzwakt of is ze er als mens juist sterker door geworden?
  4. Waar hoopt Ellen op voor de toekomst als het gaat om:
    a. Bas
    b. Ida Sophie
    c. werk

C

Schrijf nu een gesloten einde van maximaal 500 woorden in dagboekvorm. Laat Ellen vertellen over hoe het verhaal afgelopen is. Je mag er zelf voor kiezen of haar kindje al geboren is of niet.

D

Beantwoord de laatste vragen als je klaar bent met het dagboekfragment.

  1. Is Een hart van steen een goede titel voor een dagboek?
  2. Kun je zelf een titel bedenken die je geschikter vindt?
  3. Is je mening over het boek veranderd na het schrijven van het dagboekfragment? Leg je antwoord uit.
Gemaakt doorGea Veenstra



BoekDorrestein, Renate, Een hart van steen
NummerN2/2
Niveau2
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusverteltechniek
Je leert

reflecteren op moeilijke aspecten van de roman.

Opdracht

Jullie gaan een overzicht over maken van het  uiterlijk en de karakters van de personages tijdens hun leven én als hallucinatie in het hoofd van Ellen. Vervolgens bespreken jullie welke rol de personages in het verdere leven van Ellen spelen.

A

Bespreek de volgende stelling: Mensen die iets anders zien en horen dan anderen zijn gek. Zijn jullie het met elkaar eens? Waarin verschillen jullie eventueel van mening? Notere kort jullie overwegingen.

B

Vul samen het onderstaande schema in. Je mag voorbeelden uit het boek gebruiken. Je krijgt allereerst een voorbeeld.

 

Echte naam

Bijnaam

Omschrijving

vader Frits Gerardus Theodorus van Bommel Mr. Invisible Vader is nog steeds smoorverliefd op zijn vrouw, maar kan er niet mee omgaan dat zij hem afwijst. Hij trekt zich terug en bemoeit zich nergens meer mee.  Blz. 32: hij ritselde van ernst en droogte. Hij heeft een enorm minderwaardigheidscomplex en is zo blij met zijn kinderen, omdat zij naar hem opkijken.
moeder      
oudste kind       
tweede kind      
derde kind      
vierde kind      
vijfde kind      
 

C

Leg nu uit hoe de relatie was tussen Ellen en de andere gezinsleden. Jullie mogen voorbeelden uit het boek gebruiken. Vul hiervoor de onderstaande  tabel in. Bij 'Oudste kind' vinden jullie een voorbeeld.

Relatie van Ellen met:

Werkelijkheid

vader  
moeder  
oudste kind: Sybille Ellen is dol op haar mooie zusje die twee vriendjes heeft zonder dat die het van elkaar weten. Ze wil meer privacy en zit vaak voor de spiegel. Toch zorgt ze ook goed voor het gezin zoals op blz. 25 als ze Carlos troost wanneer hij heet water over zich heen gekregen heeft. Ellen noemt zichzelf Billy als ze op latere leeftijd de slet uithangt.
tweede kind  
derde kind  
vierde kind  
vijfde kind  

 

D

Billie en Kes komen na hun dood nog voor in het leven van Ellen. Ze zitten als hallucinaties in haar hoofd. Kies allebei een karakter en vul onderstaande tabel in wat de verschillen zijn tussen de 'levende' en de 'dode' personages.
Onder de tabel vind je aanwijzingen in het boek over de karakters van de hallucinaties. De laatste drie aanwijzingen gaan over Ellen en haar relatie met de hallucinaties. Deze aanwijzingen kunnen jullie helpen bij het plaatsen van de onderlinge verstandhouding.

 

Karakter Billie                       

Karakter Kes                    

Tijdens hun leven    
Na hun dood (in het hoofd van Ellen    

 

Aanwijzingen:

Blz. 81 en 179 slet Sybille
Blz. 96 ze leggen enorme druk op Ellen: zoals je ons hebt laten zitten
Blz. 97 hallucinaties geven Ellen de schuld
Blz. 98 dreiging Carlos te halen
Blz. 101 niemand zou Carlos bij me weghalen
Blz. 140 en 187 Ellen mag geen vrede met Lucia sluiten
Blz. 178 Ellen mag haar moeder niet vergeven
Blz. 181 en 182 de hallucinaties maken Ellens beroep (pathaloog-anatoom) belachelijk
Blz. 209 Ellen legt uit waarom zij zich verantwoordelijk voelt voor  de hallucinaties
Blz. 218 Ellen bladert door het oude fotoalbum omdat Ida-Sophie dat vraagt
Blz. 231 Ellen neemt afscheid van de hallucinaties

E

Kloppen je antwoorden bij C nog als je hierover nadenkt?

F

Beantwoord nu samen de vraag welke rol de hallucinaties gespeeld hebben in Ellens jeugd. Zal zij de hallucinaties missen? Leg in maximaal 300 woorden uit hoe jullie tot jullie antwoord gekomen zijn. 

Gemaakt doorGea Veenstra




Een hart van steen - Dorrestein, RenateNiveau 3

Een hart van steen

Auteur:Dorrestein, Renate
Jaar uitgave:1998
Uitgeverij:Uitgeverij Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:240
Genre:psychologische roman, gothic novel
Tags:dood, gezin, moeder-dochterrelatie, ouderschap, psychische aandoeningen, vrouwenleven, zwangerschap, schuld, trauma
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. 
Een hart van steen
werd in 1998 genomineerd voor de NS publieksprijs en in 2002 voor de International IMPAC Dublin Literary Award.
In 1993 ontving Dorrestein de Annie Romein Prijs voor haar gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 4 december 2017.

 

Opdrachten

BoekDorrestein, Renate, Een hart van steen
NummerN3/1
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief
Je leert

het perspectief analyseren en reflecteren op de werking van het perspectief.

Opdracht

Je gaat onderzoeken welke vertelperspectieven je kent en wat het effect van het wisselend perspectief is in Een hart van steen.

A

Lees de Literaire theorie en beantwoord de volgende vragen.

  1. Welke soorten perspectief bestaan er? 
  2. Heb jij een voorkeur voor een bepaald perspectief? Licht je antwoord toe.
  3. Heb je eerder een boek met een wisselend perspectief gelezen?
    - Zo ja, welk boek was dat en was jij je toen bewust van het perspectief?
    - Zo nee, vond je het boek moeilijker om te lezen omdat je nog geen ervaring had met deze vertelwijze?

B

Je gaat nu onderzoeken wat het effect van het wisselend perspectief is in Een hart van steen.

  1. Dorrestein heeft gekozen voor een wisselend vertelperspectief. Welke drie personages nemen de rol van verteller op zich?
  2. Leg uit welk effect het op het verhaal zou hebben als Dorrestein alleen Ellen aan het woord zou hebben gelaten?
  3. Op blz. 219 vraagt Ellen zich af of Ida Sophie het verhaal eigenlijk vertelt. Wat vind jij? Leg je antwoord uit.

C

Lees de krantenartikelen over de Hoofddorpse moord (bron 2 en 3), zodat je een beeld krijgt van welke gebeurtenis precies ten grondslag heeft gelegen aan Een hart van steen.

  1. Dorrestein heeft de gebeurtenissen in haar roman gemanipuleerd, onder andere door te kiezen voor een wisselend perspectief. Leg dit uit.
  2. Herlees je antwoord op vraag 1 van opdracht A. Ga je nu bij de keuze van je volgende boek ook letten op het vertelperspectief? Gebruik maximaal 150 woorden.
(Literaire)theorieJoke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, blz. 101-106
Bronnen
  1. krant.telegraaf.nl | 'Moordenaar van eigen kinderen pleegt zelfmoord'
  2. de Telegraaf | 'Moord uit onmacht' (pdf, via website Corine de Ruiter)
Gemaakt doorGea Veenstra



BoekDorrestein, Renate, Een hart van steen
NummerN3/2
Niveau3
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focuskwesties
Je leert

reflecteren op een belangrijke kwestie die door het boek wordt opgeworpen.

Opdracht

Jullie houden een debat, waaraan ook de klas meedoet. De stelling van het debat is: Het is de schuld van de samenleving dat gezinsdrama's van dit kaliber steeds vaker voorkomen.
Eerst gaan jullie je goed voorbereiden op het debat. Daartoe voeren jullie de opdrachten A, B en C uit.

A

Om je goed voor te bereiden op het forum en het debat moet je voor jezelf goed en duidelijk stelling nemen. Dit doe je door samen de onderstaande vragen te beantwoorden en voor- en tegenargumenten te bedenken.  

  1. Aleid Truyens schreef in haar bespreken van Een hart van steen in de Volkskrant: 'Soms is de werkelijkheid te gek voor woorden. Kinderen verkracht en vermoord in kelders van knusse woninkjes. Het hele gezin - kort ervoor nog gezellig samen op vakantiekiekjes - uitgemoord door de ouders. Zoet geurende baby''s, opengereten om de duivel uit hun prille lichaampje te drijven. Het gebeurt allemaal echt, de zieke breinen die zulke dingen bedenken zijn onder ons - kijk maar, het staat in de krant. Maak je er echter fictie van, een roman, of film, dan doet zulke gruwel zich voor als entertainment van de ergste soort: product van een oververhitte fantasie, goedkoop effectbejag met grove middelen. Fictie stelt zijn eigen wetten, en een ervan is dat je het als schrijver niet te dol mag maken, wil je geloofwaardig blijven.'
    Zijn jullie het hiermee eens? Waarom (niet)? 
  2. Waarom heeft Dorrestein juist dit thema gekozen? In bron 1 en 2 kun je hieromtrent meer informatie vinden.

B

Jullie gaan nu in op naar de ontwikkeling van het drama in het gezin en hoe het kon gebeuren dat de situatie verborgen bleef voor de omgeving. Beantwoord de vragen weer gezamenlijk en probeer elkaar te overtuigen als jullie meningen niet overeenkomen. Vermeld beide antwoorden als jullie er niet uitkomen.

  1. Hoe is de sfeer binnen het gezin voordat Ida geboren wordt?
  2. Wanneer merk je als lezer dat er iets aan de hand is?
  3. Hoe reageert de huisart? Wat vinden jullie van zijn reactie?
  4. Ellen gaat naar haar docent Grieks, maar zij reageert anders dan Ellen verwacht. Welk advies geeft zij Ellen? Wat vinden jullie daarvan?
  5. Had dit drama volgens jullie voorkomen kunnen worden?
  6. Volgens haar vader was Ellen het cement van het gezin. Zij zou iedereen bij elkaar houden. Ellen vindt echter dat ze hier niet in is geslaagd. Vinden jullie Ellens schuldgevoel gerechtvaardigd?
  7. Kun je een verantwoordelijke voor het gezinsdrama aanwijzen? Licht jullie antwoord uitgebreid toe.

C

Jullie gaan nu de rol van de pers met betrekking tot het schrijven over gezinsdrama's bestuderen. Lees eerst bron 3 en 4. Beantwoord daarna de volgende vragen:

  1. Een beroemde uitspraak van de Russische schrijver Lev Tolstoj is luidt 'Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, ieder ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen manier.' Vinden jullie dat deze uitspraak ook van toepassing is op Een hart van steen
  2. Een hart van steen vertoont veel overeenkomsten met het drama in Hoofddorp waarover je gelezen hebt. Welke overeenkomsten heb je gevonden?
  3. Vind je het goed dat Dorrestein over dit drama geschreven heeft?
  4. Wat is het copycat effect als het gaat om het brengen van nieuws als gezinsdrama's? Brengt het nieuws anderen op ideeën? 
  5. Bedenk voor- en tegenargumenten bij de stelling 'Het is de schuld van de samenleving dat gezinsdrama's van dit kaliber steeds vaker voorkomen.'

D

Jullie houden een groepsdebat met de klas. Spreek met jullie docent af wanneer het debat plaatsvindteen hoe lang het debat zal duren. Vraag hem/haar ook of z/hij de rol van gespreksleider op zich wil nemen. Spreek met elkaar af wie de rol van voor- en tegenstander zal vervullen.

  1. De docent verdeelt de helft van de klas in voor- en tegenstanders. De andere helft van de klas is jury.
  2. Bij wijze van inleiding vat één van jullie het verhaal samen, zodat jullie klas weet Een hart van steen over gaat.
  3. De docent introduceert de stelling (zie opdracht C, vraag 5). De voorstanders mogen als eerste het woord nemen. Wie daarna het woord wil nemen, gaat staan om kenbaar te maken dat z/hij iets wil zeggen. Sprekers moeten wachten tot zij van de docent het woord krijgen.
  4. Na afloop van het debat bepaalt de jury welke partij het debat heeft gewonnen.
Bronnen
  1. libelle.nl | Margriet de Groot, 'Interview Renate Dorrestein'
  2. boekentaal.nl | 'Dorresteins thematiek'
  3. krant.telegraaf.nl | 'Moordenaar van eigen kinderen pleegt zelfmoord' 
  4. de Telegraaf | 'Moord uit onmacht', (pdf, via website Corine de Ruiter)
Gemaakt doorGea Veenstra




Een hart van steen - Dorrestein, RenateNiveau 3

Een hart van steen

Auteur:Dorrestein, Renate
Jaar uitgave:1998
Uitgeverij:Uitgeverij Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:240
Genre:psychologische roman, gothic novel
Tags:dood, gezin, moeder-dochterrelatie, ouderschap, psychische aandoeningen, vrouwenleven, zwangerschap, schuld, trauma
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. 
Een hart van steen
werd in 1998 genomineerd voor de NS publieksprijs en in 2002 voor de International IMPAC Dublin Literary Award.
In 1993 ontving Dorrestein de Annie Romein Prijs voor haar gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 4 december 2017.

 

Opdrachten

BoekDorrestein, Renate, Een hart van steen
NummerN4/1
Niveau4
Studielast1 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusmotto
Je leert

te reflecteren op de betekenis van het motto.

Opdracht

Het motto van Een hart van steen is afkomstig uit een gedicht van Neeltje Maria Min, 'Mijn moeder is mijn naam vergeten'. 

  1. Lees de Literaire theorie. Noteer in je eigen woorden wat (het doel van) een motto is.
  2. Lees het gedicht (bron 1). Noteer drie beoordelingswoorden om je mening over het gedicht te verwoorden. Leg je antwoorden uit.
  3. Waarom bedenkt Ellen de naam Ida voor haar ongeboren zusje?Wat betekent het begrip naamgeving voor Ellen?
  4. Ellen voelt zich schuldig als ze merkt dat het niet goed gaat met Ida. Waarom is dat?
  5. Hoe probeert ze het tij te keren?
  6. Ook vader benoemt alles: 'Eerst benoemen zei mijn vader tegen de werkstudenten. Alleen wat benoemd is kun je later weer terugvinden.' Waarom bespreekt Ellen niet met hem dat zij de naamgeving wil veranderen?
  7. Aan het eind van het verhaal komt Ellen tot een verpletterend inzicht dat tegelijkertijd haar bevrijdt van haar schuldgevoel. Welk inzicht is dat?
  8. Wat denk je dat Renate Dorrestein met dit motto duidelijk heeft willen maken?
  9. Ben je het eens met haar keuze? Waarom (niet)?
  10. Bas mag uiteindelijk het ongeboren dochtertje van Ellen een naam geven. Welke naam zou jij hebben bedacht en waarom?
  11. Welk motto zou je op het geboortekaartje van het kindje van Ellen zetten?
  12. Waarom heeft Dorrestein niet het hele gedicht overgenomen maar heeft ze gekozen voor twee regels?
(Literaire)theorie'Motto', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, blz. 100
Bronnen
  1. klassiekegedichten.nl | Neeltje Maria Min, 'Mijn moeder is mijn naam vergeten'
Gemaakt doorGea Veenstra



BoekDorrestein, Renate, Een hart van steen
NummerN4/2
Niveau4
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusgenre
Je leert

de kenmerken van een genre analyseren.

Opdracht

Van Renate Dorrestein wordt vaak gezegd dat zij 'gothic novels' schrijft.

  1. Zoek (individueel) op internet naar informtie over de gothic novel en noteer vier kenmerken van dit genre.
  2. Bespreek jullie antwoorden op vraag 1. Welke kenmerken hebben jullie allebei genoteerd?
  3. Kies hiervan ieder twee kenmerken (in totaal dus vier) die je in Een hart van steen duidelijk terug ziet. Noteer bij ieder kenmerk een voorbeeld uit de roman.
  4. Een gothic novel is niet hetzelfde als een thriller. Bestudeer de Literaire theorie. Noteer samen vier verschillen.
  5. Herschrijf (individueel) het gedeelte uit de roman waarin Ellen en Carlos gevonden worden in de kelder. Herschrijf dit stuk zodat het een echte thriller wordt. Gebruik niet meer dan 300 woorden.
  6. Wissel jullie teksten uit. Welke tekst vinden jullie het meest thrillerachtig? Licht jullie antwoord toe.
  7. Bespreek samen de vraag of Een hart van steen volgens jullie een beter of een slechter boek zou zijn geweest als het meer aspecten van een thriller in zich zou hebben. Licht jullie antwoord toe.
(Literaire)theorieJoke van Balen, e.a., Basisboek literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 49
Gemaakt doorGea Veenstra




Een hart van steen - Dorrestein, RenateNiveau 3

Een hart van steen

Auteur:Dorrestein, Renate
Jaar uitgave:1998
Uitgeverij:Uitgeverij Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:240
Genre:psychologische roman, gothic novel
Tags:dood, gezin, moeder-dochterrelatie, ouderschap, psychische aandoeningen, vrouwenleven, zwangerschap, schuld, trauma
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. 
Een hart van steen
werd in 1998 genomineerd voor de NS publieksprijs en in 2002 voor de International IMPAC Dublin Literary Award.
In 1993 ontving Dorrestein de Annie Romein Prijs voor haar gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 4 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Een hart van steen - Dorrestein, RenateNiveau 3

Een hart van steen

Auteur:Dorrestein, Renate
Jaar uitgave:1998
Uitgeverij:Uitgeverij Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:240
Genre:psychologische roman, gothic novel
Tags:dood, gezin, moeder-dochterrelatie, ouderschap, psychische aandoeningen, vrouwenleven, zwangerschap, schuld, trauma
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. 
Een hart van steen
werd in 1998 genomineerd voor de NS publieksprijs en in 2002 voor de International IMPAC Dublin Literary Award.
In 1993 ontving Dorrestein de Annie Romein Prijs voor haar gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 4 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Een hart van steen - Dorrestein, RenateNiveau 3

Een hart van steen

Auteur:Dorrestein, Renate
Jaar uitgave:1998
Uitgeverij:Uitgeverij Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:240
Genre:psychologische roman, gothic novel
Tags:dood, gezin, moeder-dochterrelatie, ouderschap, psychische aandoeningen, vrouwenleven, zwangerschap, schuld, trauma
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkrijgbaar als e-book, als luisterboek en op Daisy-rom. 
Een hart van steen
werd in 1998 genomineerd voor de NS publieksprijs en in 2002 voor de International IMPAC Dublin Literary Award.
In 1993 ontving Dorrestein de Annie Romein Prijs voor haar gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 4 december 2017.

 

Introductie

De romans van Renate Dorrestein vertonen veel kenmerken van het genre gothic novel. Kenmerken van dit (Engelse) genre zijn verdrongen herinneringen, familiegeheimen, geestverschijningen en bloedstollende gewelddadigheden (of de dreiging daarvan). Haar verhalen spelen zich vaak af op geïsoleerde plaatsen die veiligheid lijken te bieden, maar ook voor een verstikkende atmosfeer zorgen. Dorrestein is één van de weinige Nederlandse auteurs die dit genre beoefenen. Waan en werkelijkheid lopen soms naadloos in elkaar over. Daarnaast schrijft Dorrestein graag over 'het kwaad' dat zich meestal dicht bij huis bevindt, ook in ogenschijnlijk doodgewone en vertrouwde omstandigheden. Bij haar verhalen heb je vaak het gevoel dat je al eerder iets over het verhaal gelezen hebt in de media. De machtsverhoudingen binnen het gezin en de wijze waarop kinderen zijn overgeleverd aan hun ouders, behoren tot haar favoriete thema's. Er zijn weinig auteurs die zich zo goed in kinderen kunnen verplaatsen als zij en die er zo levensecht over schrijven. Een van haar meest uitgesproken stijlkenmerken is haar humor. Ze gaat absurditeiten niet uit de weg en gebruikt ironie. Opvallend in veel van haar boeken is ook het suggereren van gebeurtenissen. Je weet als lezer niet meteen of iets waar is of waan. Er worden echter voldoende aanwijzingen gegeven om de lezer zijn of haar eigen conclusies te laten trekken. Dat maakt Dorresteins werk bijzonder spannend.
Bron: renatedorrestein.nl

Inhoud

'We waren al met zijn vieren toen Ida werd geboren, in een ongewoon koude zomernacht. Dankzij de bijna volle maan was het zelfs om twee uur nog zo licht dat we de sproeten op elkaar neus konden tellen.'
De twaalfjarige Ellen is de enige van vier kinderen uit het saamhorige gezin Van Bemmel die de gezinsuitbreiding met grote ongerustheid tegemoet ziet. Zij bedenkt de naam Ida voor de nieuwe baby omdat het de lelijkste naam is die ze kan bedenken. Daar krijgt ze spijt van. Heeft de naamgeving iets te maken met de rampen die het gezin beheersen?
Vijfentwintig jaar later keert Ellen terug naar haar ouderlijk huis. Zij is zwanger, ongepland, maar niet geheel toevallig. Ze wil opnieuw beleven wat ze in haar jeugd meegemaakt heeft om zo haar nieuwe leven als moeder aan te kunnen. Vol angst bivakkeert ze in de lege, kale kamers, die bevolkt worden door schimmen. Ellen moet een manier vinden om in het reine te komen met haar verleden. Al was het alleen maar voor haar ongeboren dochtertje.
Bron: uitgeverijcontact.nl 

Moeilijkheid

Voor N2-leerlingen kunnen de flashbacks lastig zijn, maar er worden wel voldoende aanwijzingen gegeven waardoor zij het verhaal goed kunnen volgen. Voor hen (en ook voor sommige N3-lezers) zal het lastig zijn om de waanbeelden te herkennen. Het open einde zal de N2-lezer minder kunnen waarderen. Voor de N3-lezer is het verhaal enerzijds herkenbaar vanwege bijvoorbeeld de voornamelijk jonge personages en de actualiteit van het verhaal en anderzijds uitdagend vanwege de perspectiefwisselingen en de hallucinaties.
N4-leerlingen kunnen hun hart ophalen aan de suggestieve stijl en de vraag die voortdurend boven het verhaal hangt: wat is er gebeurd waardoor de personages in deze toestand verkeren?

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid De actuele insteek van Een hart van steen zal de vrouwelijke lezer zeker aanspreken. Regelmatig verschijnen in de pers berichten over gezinsdrama's en stille tochten waardoor ook de N2-lezer het thema herkent en nieuwsgierig zal zijn naar de afloop. Voor beginnende N2-lezers zullen het open einde en de hallucinaties van de hoofdsperoon misschien een nieuwe ervaring zijn. N3-lezers zullen de personages en hun ontwikkeling graag willen uitpluizen. De N4-lezers zullen zich bezighouden met de stijl van Dorrestein en de kritieken die Dorrestein gekregen heeft. Het motto van Neeltje Maria Min is een uitgangspunt voor een verdere analyse.
  Interesses Leerlingen met een interesse voor actuele drama's zullen Een hart van steen erg kunnen waarderen. Voor N2- en N3-lezers kan het verhaal een nieuwe visie opleveren op de relatie met de eigen ouders en vrienden. De bijzondere stijl van Dorrestein en de uitgesproken reacties in de pers bij het verschijnen van het boek zal de N4- lezer zeker aan het denken zetten.
   Algemene kennis Er is geen specifieke algemene kennis vereist. Gegeven is dat het boek deels gebaseerd is op de Hoofddorpse moord in 2007.
  Specifieke literaire en culturele kennis

Niet noodzakelijk. Voor de N4-lezer kan het interessant zijn zich te verdiepen in de gothic novel en deze roman vanuit dat perspectief te lezen. 

Vertrouwdheid met literaire stijl 

Vocabulaire Het taalgebruik is niet moeilijk. Er komen nauwelijks moeilijke woorden of begrippen in voor.
  Zinsconstructies De zinnen zijn niet erg complex en zullen ook voor de N2-lezer geen problemen opleveren.
  Stijl Dorrestein maakt gebruik van levendige dialogen. Daarnaast hanteert ze nogal vaak de stijlfiguur ironie (en soms zelfs sarcasme). Het is de vraag of N2-lezers die ironie altijd direct zullen begrijpen.

Vertrouwheid met literaire personages

Karakter De karakters zijn allemaal heel duidelijk neergezet. Hun eigenaardigheden zijn heel specifiek waardoor een duidelijk beeld ontstaat van de verschillende personages.
  Aantal karakters Het aantal karakters is beperkt.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters Vrijwel alle gezinsleden maken een belangrijke ontwikkeling door. Dit zal door de N2-lezer niet altijd opgemerkt worden. Voor de N3- en N4-lezer zal het geen probleem opleveren. Sterker nog, de ontwikkelingen maken het boek juist erg interessant voor hen.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Er is sprake van weinig actie. De gezinsituatie wordt uitgebreid besproken en ook de onderlinge relaties tussen de kinderen en de ouders worden breed uitgemeten. Voor N2- en N3-lezers ligt het tempo wellicht te laag, maar de behoefte om te weten wat er gebeurd is zal hen stimuleren om verder te lezen. N4-lezers zullen ook de hints en het drama achter het verhaal herkennen, waardoor het geheel spannend genoeg blijft op een ander niveau.
  Chronologie Ellen bladert in het fotoboek en vertelt het verhaal vanuit het heden. De flashbacks maken duidelijk wat er gebeurd is en vullen juist de open plekken duidelijk in. Voor de N2-lezer is dit pittig. Doordat Dorrestein bewust gaten laat vallen, is het voor de geoefende N3-lezer een goede uitdaging de relatie tussen oorzaak en gevolg te ontdekken. De N4-lezer zal geen moeite hebben met de flashbacks.
  Verhaallijn(en) De belangrijkste verhaallijn is die van het gezin en het drama dat zich daar heeft afgespeeld. Ook Ellens leven als volwassen vrouw en de verwerking van het trauma speelt een belangrijke rol. Voor de N2-lezer is het een fikse uitdaging om greep te krijgen op de verschillende verhaallijnen. Een minder opvallende verhaallijn (maar niet minder belangrijk) is die van Ellens relatie met Bas en Lucia. De N4-lezer zal de verhaallijnen herkennen en willen analyseren.
  Perspectief Het wisselend vertelperspectief is een uitdaging maar doordat vrij duidelijk is wie aan het woord is, krijgen leerlingen een goed beeld van de gebeurtenissen. Dochter Ellen is het meest aan het woord als ik-verteller. Ook Frits (vader), moeder (Margje) komen aan het woord.
  Betekenis Het realistische thema zal bij veel leerlingen de vraag oproepen wat zij zelf zouden doen in een dergelijke situatie. Maatschappelijke kwesties zoals sociaal isolement zijn goed herkenbaar, al zal de N2-lezer het boek vooral lezen als een dramatisch verhaal. De dieper liggende thematische lijn en de motieven zullen voor hen een uitdaging zijn. Het is een goede aanzet naar N3. De N3-lezer zal vooral ook geïnteresseerd zijn in de schuldvraag. Hij zal vragen stellen bij de handelingen van de personages en daarover graag willen discussiëren. N4-lezers kunnen hun hart ophalen aan de diepere betekenislagen zoals het verwerken van traumatische gebeurtenissen en het nemen van verantwoordelijkheid. Ook kunnen zij nadenken over of toeval je leven bepaalt of dat je daar zelf grip op hebt.

Relevate bronnen voor docenten

 

renatedorrestein.nl | website van de auteur
podium.nl | de uitgeverij over Renate Dorrestein

 

Geschreven door:

Gea Veenstra