Nederlands - 15 t/m 19 jaar

De tranen der acacia's - Hermans, Willem FrederikNiveau 5

De tranen der acacia's

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1949
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:422
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:collaboratie, identiteit, verzet, WO 2, goed en kwaad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs, die hem werd toegekend voor zijn gehele oeuvre. In 1977 ontving hij Prijs der Nederlandse Letteren, eveneens voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 oktober 2017.

 

Over de auteur

Mag Harry Mulisch de bekendste schrijver van Nederland genoemd worden, Willem Frederik Hermans (1921-1995) is toch zeker de meest gevreesde schrijver geweest. Al snel na de Tweede Wereldoorlog vestigde Hermans zijn reputatie als 'kwelgeest van de Nederlandse letteren'. In diverse kritieken (polemische essays) beschimpte hij de Nederlandse politiek, zijn collega-auteurs en de Nederlandse literatuur, die in zijn ogen niets voorstelde.
Met dezelfde scherpe pen schreef Hermans in de jaren vijftig zijn eerste romans over de Tweede Wereldoorlog. Na Hermans' debuut Conserve (1947) reageerde de literaire kritiek geschokt op de roman De tranen der acacia's (1949). Zowel in deze roman als in Hermans' latere boeken over de oorlog, berust het onderscheid tussen goed en kwaad op willekeur, 'moedwil en misverstand'.
Hermans was er een meester in om zijn ogenschijnlijk realistische verhalen - over de oorlog, de wetenschap of de (politieke) actualiteit - te vermengen met bovennatuurlijke droomvertellingen. Hierdoor word je als lezer meegezogen in Hermans' wonderlijke, sadistische universum, waarin de mens er niet al te best vanaf komt. Toch bevatten Hermans' boeken ook de nodige humor en vitaliteit, zodat de lezer niet stikt in de zwartgalligheid.
Andere titels van W.F. Hermans op deze site zijn De donkere kamer van Damokles (N4), Het behouden huis (N4), Nooit meer slapen (N4) en Mandarijnen op zwavelzuur (N6).
Bron: literatuurgeschiedenis.nl

Inhoud

Arthur Muttah, de hoofdpersoon van deze roman, groeit op tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het bestaan doet zich uitzichtloos aan hem voor. De grimmige sfeer thuis, de conflicten met zijn ouders en zuster, de verraderlijk ongrijpbare wereld van oorlog en verzet: het brengt hem tot een uitzichtloze identiteitscrisis. Wrok, afkeer en duister cynisme doortrekt deze roman, die bij verschijnen voor groot tumult zorgde.
Het boek werd in 1948 afgewezen door De Bezige Bij - maar in 1949 uitgegeven door Geert van Oorschot - en riep stormen van protest op. Met name katholieken namen aanstoot aan het onfatsoenlijke karakter. Zo schreef Anton van Duinkerken: 'Er is welhaast geen onfatsoenlijk woord in de Nederlandse taal denkbaar of gij vindt het met evenveel letters afgedrukt in De tranen der acacia's. [...] Er is geen vorm van seksuele ontaarding, die hij niet uit behoefte om burgergevoelens te kwetsen, nauwkeurig beschrijft. [...] Moord en brand zijn kleinigheden in dit boek, waar "kotsen" en "kakken" tot psychisch geladen levensuitingen worden verheven en men elkaar bezoeken brengt met het prettige oogmerk, elkaar te gaan treiteren.'
Bron: vanoorschot.nl

Leesaanwijzingen

De tranen der acacia's is een grimmig en duister boek, dat zich niet gemakkelijk laat doorgronden. Hoewel het taalgebruik hier en daar een beetje verouderd aandoet, is het zeker niet moeilijk. De uitdaging is erin gelegen je op sleeptouw te laten nemen door personages met wie je je waarschijnlijk niet kunt identificeren. Ook is het soms lastig om te reconstrueren wat er nu precies gebeurt, omdat de personages gevangen zitten in hun eigen gedachtegang, die bovendien niet altijd even logisch is. Als het je desondanks lukt om door te lezen, doe je een leeservaring op die je niet licht zult vergeten.
 

Om over na te denken

In hoeverre kennen mensen elkaar en zichzelf echt?
Wat is in oorlogstijd het verschil tussen goed en fout als er een wisseling optreedt van de mensen die de macht hebben? 
Hoe gedraag je je in een oorlogssituatie? Kun je na een oorlog nog 'gewoon' verder leven? Hoe dan?
 

Waardering

'Het onderwerp is duidelijk en is erg interessant. Het onderwerp ligt niet buiten mijn belevingswereld. Het onderwerp heeft me wel aan het denken gezet en dan vooral hoe ik denk dat ik me zou gedragen in tijden van oorlog. Het onderwerp is behoorlijk diepgaand behandeld.'
Thijs, 5 vwo, op: collegenet.nl

'Ik heb het boek met plezier gelezen en ben ook blij dat ik het gedaan heb, maar ik denk niet dat ik het nog een keer kan lezen. Het is te langdradig en er spelen te veel dingen om een duidelijke verhaallijn te ontdekken.'
Anoniem, op: scholieren.com

'Ik vond het boek niet zo leuk, omdat het onderwerp mij gewoonweg niet interesseerde. Ik vond het moeilijk om het te lezen, door de woordkeuze, maar ik snapte het verhaal wel. Het is een triest en zielig verhaal, maar het heeft me wel aan het denken gezet, want het is een erg filosofisch boek, want Arthur stelt constant vragen aan zichzelf en werpt dan weer tegenargumenten op, waardoor je er zelf ook over gaat nadenken.
Het onderwerp in dit boek is jezelf vinden, daarmee bedoel ik dat je nadenkt over wat je bent, waarom je zo bent en of je er wat aan kunt veranderen of dat je altijd hetzelfde zal blijven. Ik vond het wel interessant om te lezen hoe de hoofdpersoon telkens discussies met zichzelf voert, en gedurende het boek steeds verder naar de krankzinnigheid gaat.'
Fleur, 4 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

bol.com | inkijkexemplaar
literatuurgeschiedenis.nl | over W.F. Hermans
willemfrederikhermans.nl | website over W.F. Hermans

Geschreven door:

Anita Dijkstra-Overzet

Suggesties


De tranen der acacia's - Hermans, Willem FrederikNiveau 5

De tranen der acacia's

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1949
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:422
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:collaboratie, identiteit, verzet, WO 2, goed en kwaad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs, die hem werd toegekend voor zijn gehele oeuvre. In 1977 ontving hij Prijs der Nederlandse Letteren, eveneens voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De tranen der acacia's - Hermans, Willem FrederikNiveau 5

De tranen der acacia's

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1949
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:422
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:collaboratie, identiteit, verzet, WO 2, goed en kwaad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs, die hem werd toegekend voor zijn gehele oeuvre. In 1977 ontving hij Prijs der Nederlandse Letteren, eveneens voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De tranen der acacia's - Hermans, Willem FrederikNiveau 5

De tranen der acacia's

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1949
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:422
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:collaboratie, identiteit, verzet, WO 2, goed en kwaad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs, die hem werd toegekend voor zijn gehele oeuvre. In 1977 ontving hij Prijs der Nederlandse Letteren, eveneens voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De tranen der acacia's - Hermans, Willem FrederikNiveau 5

De tranen der acacia's

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1949
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:422
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:collaboratie, identiteit, verzet, WO 2, goed en kwaad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs, die hem werd toegekend voor zijn gehele oeuvre. In 1977 ontving hij Prijs der Nederlandse Letteren, eveneens voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekHermans, Willem Frederik, De tranen der acacia's
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focushistorische context
Je leert

verbanden leggen met de historische context.

Opdracht
  1. [samen]
    Bestudeer bron 1 t/m 3 over drie historische gebeurtenissen in het verhaal:
    - de invasie in Normandië (6 juni 1944);
    - de aanslag op Hitler (20 juni 1944);
    - de schietpartij op de Dam (7 mei 1945).
    Maak aantekeningen. 
  2. [samen]
    Noteer passages uit het boek die refereren aan deze gebeurtenissen.
  3. [individueel]
    Ga voor elke gebeurtenis na of Hermans deze waarheidsgetrouw heeft weergegeven. Welke wel en welke niet? Benoem overeenkomsten en verschillen.
  4. [samen]
    Vergelijk jullie antwoorden. Bespreek de overeenkomsten en verschillen. Wat is de conclusie: heeft Hermans de historische gebeurtenissen waarheidsgetrouw weergegeven of niet?
    Verwerk de overeenkomsten/verschillen en conclusie in de tabel hieronder.
  5. [samen]
    Bereid een mondelinge uiteenzetting voor waarin je antwoord geeft op de vraag waarom Hermans ervoor gekozen heeft om deze historische gebeurtenissen te verwerken in het verhaal. Betrek hierbij de visie van Hermans op hoe mensen zich in oorlogssituaties gedragen.
Overeenkomsten               Verschillen                    

   

 
Conclusie Reden

  

  

 

Bronnen
  1. nl.wikipedia.org | 'Operatie Overlord'
  2. nl.wikipedia.org | 'Complot van 20 juli 1944'
  3. nl.wikipedia.org | 'Schietpartij op de Dam van 7 mei 1945'
Gemaakt doorAnita Dijkstra-Overzet



BoekHermans, Willem Frederik, De tranen der acacia's
NummerN4/2
Niveau4
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focusauteur
Je leert

reflecteren op de betekenis van de auteur in de Nederlandse (literaire) cultuur.

Opdracht
  1. Bestudeer informatie uit verschillende bronnen over W.F. Hermans. Je kunt gebruikmaken van de bronnen hieronder, maar je mag ook zelf bronnen aandragen.
    Maak aantekeningen die betrekking hebben op het gegeven dat Hermans als 'kwelgeest van de Nederlandse letteren' wordt aangeduid.
  2. Geef antwoord op de vraag of het boek De tranen der acacia's in deze beeldvorming over Hermans wel of geen rol heeft gespeeld.
  3. Schrijf een betoog van 500 woorden over Willem Frederik Hermans en leg uit waarom het wel of niet terecht is dat hij de 'kwelgeest van de Nederlandse letteren' wordt genoemd en welke rol De tranen der acacia's hierin heeft gespeeld.
Bronnen
  1. literatuurgeschiedenis.nl | over W.F. Hermans
  2. M.A. Schenkeveld-van der Dussen e.a., Nederlandse literatuur, een geschiedenis (1993)
  3. willemfrederikhermans.nl | website over W.F. Hermans
Gemaakt doorAnita Dijkstra-Overzet




De tranen der acacia's - Hermans, Willem FrederikNiveau 5

De tranen der acacia's

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1949
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:422
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:collaboratie, identiteit, verzet, WO 2, goed en kwaad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs, die hem werd toegekend voor zijn gehele oeuvre. In 1977 ontving hij Prijs der Nederlandse Letteren, eveneens voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekHermans, Willem Frederik, De tranen der acacia's
NummerN5/1
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusreceptie
Je leert

reflecteren op de receptie van een werk.

Opdracht
  1. De voorpublicatie van De tranen der acacia's in 1946 en 1947 in het tijdschrift Criterium dat mede geredigeerd werd door Hermans, leverde nogal wat negatieve publiciteit op. Dit zorgde ervoor dat het erg moeilijk was een uitgever voor het boek te vinden. Pas in 1949 durfde G.A. van Oorschot het aan.
    a. Zoek informatie over de uitgave en ontvangst van De tranen der acacia's.
    b. Vind je het terecht dat er passages uit het boek zijn weggelaten in de voorpublicatie? Heeft de tijd waarin de voorpublicatie geschreven is invloed op jouw antwoord?
    c. Wat mag een uitgever wel/niet weglaten?
  2. Kruip in de huid van de uitgever en schrijf een brief van 300 - 350 woorden aan W.F. Hermans waarin je een duidelijk beargumenteerde verantwoording geeft van jouw keuzes. Wat heb je wel of niet weggelaten en waarom? Zorg dat je mening in het algemeen (wat mag een uitgever wel of niet weglaten?) goed overkomt op de lezer.
Gemaakt doorAnita Dijkstra-Overzet



BoekHermans, Willem Frederik, De tranen der acacia's
NummerN5/2
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focuspoëtica
Je leert

je te verdiepen in de poëtica van een auteur.

Opdracht

Onder 'poëtica' wordt verstaan: de visie en werkwijze van een kunstenaar. In het bijzonder geldt dit voor een schrijver of dichter. Het verwijst dus naar het geheel van opvattingen die een schrijver heeft over wat literatuur moet zijn. Dit kan blijken uit uitspraken die de schrijver binnen of buiten zijn werk doet. Interessant is het om te kijken of datgene wat een auteur bijvoorbeeld in interviews zegt,  klopt met zijn schrijfpraktijk. Ook kun je onderzoeken of de opvattingen van de schrijver over literatuur ook veranderen gedurende zijn leven.

A

  1. Lees de Literaire theorie. Welke van de vier genoemde poëticale opvattingen houdt Hermans eropna? 
  2. In hoeverre vind je die terug in De tranen der acacia's?
  3. Zoek zelf informatie over de poëtica van W.F. Hermans. Raadpleeg meerdere bronnen (interviews, recensies, literatuurgeschiedenissen, etc.).
    Welke soort poëtica past vooral bij Hermans?
  4. Hoe kun je de poëticale opvattingen van Hermans in verband brengen met de tijd waarin het boek geschreven is en/of met het existentialisme?

B

In een mondelinge beschouwing van 5 tot 7 minuten laat je aan het publiek zien wat de poëtica van Hermans inhoudt, hoe die in De tranen der acacia's terug te vinden is en/of hoe deze poëtica terug te voeren is op de tijd waarin het boek geschreven is.

(Literaire)theorie

'Poëtica', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen: Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 18-21.

Gemaakt doorAnita Dijkstra-Overzet




De tranen der acacia's - Hermans, Willem FrederikNiveau 5

De tranen der acacia's

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1949
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:422
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:collaboratie, identiteit, verzet, WO 2, goed en kwaad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs, die hem werd toegekend voor zijn gehele oeuvre. In 1977 ontving hij Prijs der Nederlandse Letteren, eveneens voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekHermans, Willem Frederik, De tranen der acacia's
NummerN6/1
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusde idee
Je leert

reflecteren op de idee van de roman.

Opdracht
  1. [evt. samen]
    Lees het bijbelboek Prediker (12 korte hoofdstukken); zie bron 1.
    a. Formuleer de idee van Prediker.
    b. Formuleer de idee van De tranen der acacia's.
    c. Welke ideeën uit Prediker komen overeen met de strekking van De tranen der acacia's? Leg uit om welk idee het gaat en hoe je de overeenkomst in de De tranen der acacia's ziet. Welk(e) personage(s) in De tranen der acacia's draagt/dragen deze idee uit?
    d. Welke ideeën uit Prediker en De tranen der acacia's komen beslist niet overeen?
  2. [individueel]
    Schrijf een beschouwing van 500 woorden over de overeenkomsten en verschillen tussen de idee in Prediker en de idee in De tranen der acacia's.
(Literaire)theorie

De idee - van een idee is sprake als een auteur zijn/haar opvattingen over het leven, de mensheid, de liefde etc. in het algemeen of over een bepaald verschijnsel in het bijzonder in zijn/haar werk vormgeeft. De idee wordt vrijwel nooit letterlijk verwoord. Je moet tussen de regels doorlezen om de idee te herkennen.

Bronnen
  1. bijbelencultuur.nl | bijbelboek Prediker
Gemaakt doorAnita Dijkstra-Overzet



BoekHermans, Willem Frederik, De tranen der acacia's
NummerN6/2
Niveau6
Studielast2 slu
Werkvormtweetal
Focusreceptie
Je leert

kritisch te reflecteren op de receptie van een werk.

Opdracht
  1. Bestudeer recensies en artikelen over (het verschijnen van) De tranen der acacia's. Je kunt gebruikmaken van de bronnen hieronder, maar ga daarnaast ook zelf opzoek naar relevante bronnen.
    a. Welke functie heeft dit boek gehad in de tijd waarin het geschreven is en hoe kun je dat verbinden met de verhoudingen tussen de personages in het boek?
    b. Bedenk hierbij ook hoe het boek werd ontvangen door het publiek en hoe de boodschap van het boek overkwam op literair kritisch Nederland.
    c. Zet de positieve en negatieve geluiden op papier.
  2. Wijs tien mensen uit je klas aan als jury.
    a. Houd een debat met zijn tweeën waarin één persoon zich verplaatst in iemand die (de boodschap van) het boek positief ontvangt (denk aan de reacties van het algemene publiek en die van literair Nederland); de andere persoon verplaatst zich in iemand die (de boodschap van) het boek negatief ontvangt (denk aan de reacties van het algemene publiek en die van literair Nederland).
    b. Geef in de eerste ronde één voor één goed beargumenteerd je mening weer. (3 minuten p.p.) Als beide partijen dat hebben gedaan, mag er in ronde twee begonnen worden met het aanvallen van de tegenstander. (3 min. p.p.) In de derde ronde wordt er van beide debaters een korte, krachtige uitsmijter verwacht (stelling + een zeer korte samenvatting van de argumenten en de belangrijkste weerleggingen van de argumenten van de tegenstander; 2 min. p.p.).
    c. De jury (het publiek) mag stemmen wie er als winnaar uit de strijd komt: de positieve of de negatieve ontvanger.
Bronnen
  1. willemfrederikhermans.nl | website over W.F. Hermans
  2. dbnl.org | secundaire literatuur in de dbnl over De tranen der acacia's
Gemaakt doorAnita Dijkstra-Overzet




De tranen der acacia's - Hermans, Willem FrederikNiveau 5

De tranen der acacia's

Auteur:Hermans, Willem Frederik
Jaar uitgave:1949
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:422
Genre:ideeënroman, psychologische roman
Tags:collaboratie, identiteit, verzet, WO 2, goed en kwaad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.
In 1971 weigerde W.F. Hermans de P.C. Hooftprijs, die hem werd toegekend voor zijn gehele oeuvre. In 1977 ontving hij Prijs der Nederlandse Letteren, eveneens voor zijn gehele oeuvre.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 oktober 2017.

 

Introductie

Mag Harry Mulisch de bekendste schrijver van Nederland genoemd worden, Willem Frederik Hermans (1921-1995) is toch zeker de meest gevreesde schrijver geweest. Al snel na de Tweede Wereldoorlog vestigde Hermans zijn reputatie als 'kwelgeest van de Nederlandse letteren'. In diverse kritieken (polemische essays) beschimpte hij de Nederlandse politiek, zijn collega-auteurs en de Nederlandse literatuur, die in zijn ogen niets voorstelde.
Met dezelfde scherpe pen schreef Hermans in de jaren vijftig zijn eerste romans over de Tweede Wereldoorlog. Na Hermans' debuur Conserve (1947) reageerde de literaire kritiek geschokt op de roman De tranen der acacia's (1949). Zowel in deze roman als in Hermans' latere boeken over de oorlog, berust het onderscheid tussen goed en kwaad op willekeur, 'moedwil en misverstand'.
Hermans was er een meester in om zijn ogenschijnlijk realistische verhalen - over de oorlog, de wetenschap of de (politieke) actualiteit - te vermengen met bovennatuurlijke droomvertellingen. Hierdoor word je als lezer meegezogen in Hermans' wonderlijke, sadistische universum, waarin de mens er niet al te best vanaf komt. Toch bevatten Hermans' boeken ook de nodige humor en vitaliteit, zodat de lezer niet stikt in de zwartgalligheid.
Bron: literatuurgeschiedenis.nl 

Inhoud

Arthur Muttah, de hoofdpersoon van deze roman, groeit op tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het bestaan doet zich uitzichtloos aan hem voor. De grimmige sfeer thuis, de conflicten met zijn ouders en zuster, de ongrijpbaar verraderlijke wereld van oorlog en verzet: het brengt hem tot een uitzichtloze identiteitscrisis. Wrok, afkeer en duister cynisme doortrekt deze roman, die bij verschijnen voor groot tumult zorgde.
Het boek werd in 1948 afgewezen door De Bezige Bij - maar in 1949 uitgegeven door Geert van Oorschot - en riep stormen van protest op. Met name katholieken namen aanstoot aan het onfatsoenlijke karakter. Zo schreef Anton van Duinkerken: 'Er is welhaast geen onfatsoenlijk woord in de Nederlandse taal denkbaar of gij vindt het met evenveel letters afgedrukt in De tranen der acacia's. [...] Er is geen vorm van seksuele ontaarding, die hij niet uit behoefte om burgergevoelens te kwetsen, nauwkeurig beschrijft. [...] Moord en brand zijn kleinigheden in dit boek, waar "kotsen" en "kakken" tot psychisch geladen levensuitingen worden verheven en men elkaar bezoeken brengt met het prettige oogmerk, elkaar te gaan treiteren.'
Bron: vanoorschot.nl 

Moeilijkheid

De tranen der acacia's is voor de N5-lezer een uitdagend boek, omdat de inhoud ver van hem af staat. Voor deze lezer is het interessant om niet alleen tekstinterne, maar ook tekstexterne verbanden te leggen. De N4-lezer zou moeite kunnen hebben met het vreemde en onvoorspelbare gedrag van Arthur Muttah. Anderzijds kan hij het ook als een uitdaging ervaren om dit gedrag te duiden in de context van de roman. Hij zal daar echter inspanning voor moeten leveren en over een flinke dosis doorzettingsvermogen moeten beschikken. 
Ook voor de N6-lezer biedt het boek genoeg stof tot nadenken. Te denken valt bijvoorbeeld aan het analyseren van de poëtica van Hermans zoals die in De tranen der acacia's vorm heeft gekregen. De N6-lezer zal meer oog hebben voor, en geïnteresseerd zijn in intertekstuele verbanden.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid
Ook van de gemotiveerde N5-lezers vraagt deze roman een tamelijk grote bereidheid om redenen die hierboven geschetst zijn. De N4-lezer zou de moed kunnen opgeven door de omvang en complexiteit van het boek. Bovendien zou hij meer actie kunnen verwachten dan de roman biedt. De meeste spanning wordt niet zozeer door de gebeurtenissen opgeroepen als wel door de gedachten van de personages daarover. De gemiddelde N6-lezer zal dit boek met plezier en zonder al te veel moeite lezen.
  Interesses
De tranen der acacia's zal lezers aanspreken die de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en de tijd vlak daarna interessant vinden. Lezers die geïnteresseerd zijn in psychologie en filosofie komen ook zeker aan hun trekken. De tranen der acacia's zal zowel vrouwelijike als mannelijke lezers aanspreken, hoewel de meeste belangrijke personen wel mannen zijn. Ook het zoeken naar de eigen identiteit in combinatie met de tijd waarin het verhaal speelt en het lezen over mensen die niet volgens de 'normale' normen leven, zal interesse opwekken.
  Algemene kennis
Voor zowel N4-, N5- als N6-lezers is het onontbeerlijk kennis te hebben van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog (verzet en collaboratie). Ook het hebben van enig psychologisch inzicht is van belang.
  Specifieke literaire en culturele kennis
De lezer moet om kunnen gaan met wisselingen in perspectief en moet de wereld van de roman kunnen koppelen aan de realiteit daarbuiten. Ook de stijl vraagt ruime leeservaring. Kennis van existentialisme en absurdisme helpt om een adequate betekenis aan het verhaal toe te kennen.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire  
Geen probleem. Er komen hier en daar weliswaar verouderde woorden in het boek voor,  maar de enigszins ervaren N4-lezer zou de betekenis daarvan uit de context moeten kunnen halen.
  Zinsconstructies
Complexe(re) zinsconstructies komen voor in de vorm van samengestelde zinnen. Geen probleem voor de N5-lezer. De N4-lezer zal zich hier en daar meer moeten inspannen.
  Stijl
Het taalgebruik is over het algemeen tamelijk direct en weinig problematisch. De beeldspraak waarvan Hermans zich daarnaast  bedient, is evenmin een probleem. 'Mijn gedachten zitten in mij als sardines in een blik. Een blik waarop een verkeerd etiket is geplakt zodat niemand de inhoud kan raden.' Niets wat een N4-lezer niet aan zou kunnen. Het enige probleem wat betreft stijl dat de N4-lezer tegen zou kunnen komen is het frequente gebruik van de monologue intérieur. De minder ervaren N4-lezer moet daar goed op letten.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters
Arthur en Oskar zijn de meest uitgewerkte personages. De lezer moet er moeite voor doen de karakterstructuur van deze personen te doorgronden. De meeste moeite zal dit kosten voor de N4-lezer. Hij zal het gedrag van de personages vaak als 'vreemd' typeren, er een oordeel over vellen en te weinig houvast in de tekst vinden om dit gedrag vanuit de context van het verhaal te begrijpen. De N5- en N6-lezer zullen juist geprikkeld worden door de complexiteit van de karakters.
  Aantal karakters
Er komt een redelijk groot aantal personages voor in De tranen der acacia's, maar dit vormt geen probleem. Naast de karakters Arthur en Oskar is er sprake van de bijpersonen Lydie, Carola, de grootmoeder, Ernst, Andrea, Proost, Speeman, Arthurs vader, Lory, Lucien, Alice, Gaby en Maritza.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters
De lezer moet in staat zijn om de identiteit van de hoofdpersonen te koppelen aan de thematiek. Arthur en Oskar zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, via de een leer je de ander kennen. Dit vergt van de N4-lezer nog het nodige, omdat je als lezer lang in het ongewisse blijft over wat nu waar is en wat niet. De N5- en N6-lezers zullen zich gemakkelijker door de hoofdpersonen mee laten voeren in het verhaal. De N4-lezer zou op enig moment kunnen afhaken.

Vertrouwdheid met literaire procédés

Spanning
De gebeurtenissen volgen elkaar in redelijk hoog tempo op, maar niet alle gebeurtenissen zijn even spannend. De spanning wordt veroorzaakt door wisselingen in perspectief en het ongrijpbare: waar gaat het verhaal heen? Spreken de hoofdpersonen de waarheid of niet? Ook de verhoudingen tussen de personages dragen bij aan de spanning in het verhaal. Voor de onervaren lezer kan het lastig zijn te onderscheiden wat waar is en wat niet, men zou er snel overheen kunnen lezen.
   Chronologie
Het verhaal wordt in grote lijnen chronologisch verteld; van maart 1944 tot december 1945, maar wel versneden met flashbacks. Geen probleem voor de N4-lezer.
  Verhaallijn(en)
Er lopen in het begin twee verhaallijnen door elkaar: die van Oskar en die van Arthur. Verderop in het verhaal (na hoofdstuk 8) draait het eigenlijk alleen nog om het verhaal van Arthur en wordt er alleen nog zijdelings aan Oskar gerefereerd. Geen probleem, al zullen de meeste lezers zich wel op enig moment afvragen waar Oskar is gebleven.
  Perspectief
Het perspectief ligt afwisselend bij Arthur en Oskar. Soms even bij Carola of Ernst en aan het einde van het verhaal bij de hoer Maritza. Ook is er af en toe sprake van een auctoriaal perspectief. Voor de N4-lezer kan het soms zeer geleidelijk overgaan van het perspectief van Oskar naar Arthur moeilijk zijn. Zelfs voor de N5-lezer is het opletten geblazen. Voor de N6-lezer kan het interessant zijn de betekenis van deze complexe vertelsituatie te duiden.
  Betekenis
De tranen der acacia's is een moeilijk boek. Er is sprake van een diepere thematische laag die ondersteund wordt door de wisselingen in perspectief en de inbedding van het verhaal in de historische realiteit. Ten eerste wordt er een ontluisterende visie op het vaderlandse verleden gegeven. Als de regels van de beschaving niet langer van kracht zijn, worden mensen geregeerd door hun driften. Wat is het verschil tussen een held en een lafaard als er een wisseling van de wacht optreedt? Daarnaast bezit de hoofdpersoon Arthur Muttah geen identiteit, hij kent zichzelf evenmin als de werkelijkheid. Zijn achtergrond en daden vergroten deze identiteitscrisis. Hij ziet zichzelf als een gedoemde, wiens daden zijn voorbestemd. Hij maakt deel uit van een generatie waarvan de morele maatstaven zijn verwoest door de ervaringen tijdens de bezettingsjaren.
Daar de thematiek verder afstaat van de jonge lezer, zal met name de N4-lezer hier een hele kluif aan hebben. De uitdaging kan voor de N4-lezer zijn om het gedrag en het karakter van Arthur en de andere personen proberen te doorgronden. Ook voor een N5-lezer is het nog niet zo eenvoudig het boek echt te begrijpen. Het niet hebben en kunnen vinden van een eigen identiteit ten tijde van oorlog en vrede in combinatie met het feit dat Hermans een ontluisterende visie op het verleden geeft, vraagt ook nader onderzoek van de N6-lezer. Tegelijkertijd biedt dit de N6-lezer veel mogelijkheden om zijn/haar literaire kennis te verbreden en te verdiepen.  

Relevante bronnen voor docenten

 

G.F.H. Raat, 'Willem Frederik Hermans, De tranen der acacia's', in: Kritisch Literatuur Lexicon, november 1992

 

Geschreven door:

Anita Dijkstra-Overzet