Nederlands - 15 t/m 19 jaar

De Kozakkentuin - Brokken, JanNiveau 5

De Kozakkentuin

Auteur:Brokken, Jan
Jaar uitgave:2015
Uitgeverij:Atlas Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:329
Genre:historische roman, literaire non-fictie
Tags:19e eeuw, historische gebeurtenissen, liefde, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 maart 2018.

 

Over de auteur

Jan Brokken (1949) is schrijver van romans, reisverhalen en literaire non-fictie. Hij studeerde politicologie en journalistiek en was vervolgens werkzaam voor Trouw en Haagse Post. Zijn reportages, interviews en portretten werden gebundeld in o.a. Het volle literaire leven (1979).
Hij wordt wel de uitvinder van een nieuw literair genre genoemd: de literaire non-fictie, oftewel 'faction' (combinatie van 'fact' en 'fiction'). Veelgeprezen boeken van Jan Brokken in dit genre zijn In het huis van de dichter, Baltische zielen en De vergelding. In Baltische zielen komt de Baltisch-Duitse familie Von Wrangel voor. Van een achter-achterkleindochter van Von Wrangel kreeg Brokken memoires, brieven en andere documenten over baron Alexander Jegorovitsj von Wrangel. Op basis daarvan schreef hij De Kozakkentuin.

Inhoud

Alexander von Wrangel is 21 jaar wanneer hij als officier van justitie standplaats Semipalatinsk in Siberië krijgt toegewezen. Daar ontmoet hij de twaalf jaar oudere schrijver Fjodor Michajlovitsj Dostojevski, die na vier jaar dwangarbeid vrijgelaten is, maar nog lang niet gerehabiliteerd en verplicht is om in het leger te dienen. Tussen hen ontstaat een hechte vriendschap. Alexander zet zich in voor het eerherstel van Dostojevski en stimuleert hem om over zijn ervaringen in het strafkamp te schrijven. Daarnaast speelt de liefde een belangrijke rol. Beiden zijn verliefd op een getrouwde vrouw. Als goede vrienden raden ze elkaar deze verliefdheid, vergeefs, af.

Leesaanwijzingen

Sommige leerlingen zeggen niet zo van Nederlandse cultuur te houden. Als jij een van hen bent, moet je zeker overwegen De Kozakkentuin te lezen: het leest als een Russische roman. Het is een pre als je geïnteresseerd bent in geschiedenis en (Russische) schrijvers. Dan is het niet moeilijk mee te leven met Alexander von Wrangel, die als ik-persoon herinneringen ophaalt aan zijn vriendschap met de schrijver Dostojevski. Je krijgt daarmee ook een interessant beeld van de politieke en maatschappelijke situatie in het Rusland van de negentiende eeuw.

Om over na te denken

Wanneer ben je een goede vriend(in)? Is vriendschap even belangrijk als liefde?
Hoe belangrijk is je mentale instelling om een strafkamp te kunnen overleven? Wat kun je doen als je met onrecht te maken krijgt?

Waardering

Er staan nog geen waarderingen van De Kozakkentuin op scholieren.com.

'De Kozakkentuin begint met een sterke openingszin. "De eerste keer dat ik hem zag, stond hij in een wit doodshemd voor het vuurpeloton." Een nogal ontregelend begin van een roman, waardoor de nieuwsgierigheid meteen is gewekt.'
Istvan Kops, op: hebban.nl

'In zijn nawoord beweert hij dat je het als een roman kunt lezen. Ik heb dat niet gedaan, omdat een echte plot en het grote drama ontbreken en ik bij het lezen steeds het gevoel had in de boeiende memoires van een Russische edelman te zijn beland. Zo goed weet Brokken de sfeer van het Rusland van toen te treffen, zo waarachtig zijn zijn personages.'
Michel Krielaars, in: NRC, 20 november 2015

'Het verhaal van de twee gezworenen, altijd zoekend naar de waarheid, de schone schijn analyserend, maakt van dit boek een scherp gelijkend portret van de schrijver die wereldwijde faam geniet. [...] Een schitterend boek, om bedachtzaam te lezen.'
Marianne Janssen, op: leeskost.nl

Meer weten?

bol.com | inkijkexemplaar
janbrokken.nl | website van de auteur
npo.nl | Wim Brands in gesprek met Jan Brokken over De Kozakkentuin

Geschreven door:

Monique Metzemaekers

Suggesties


De Kozakkentuin - Brokken, JanNiveau 5

De Kozakkentuin

Auteur:Brokken, Jan
Jaar uitgave:2015
Uitgeverij:Atlas Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:329
Genre:historische roman, literaire non-fictie
Tags:19e eeuw, historische gebeurtenissen, liefde, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 maart 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De Kozakkentuin - Brokken, JanNiveau 5

De Kozakkentuin

Auteur:Brokken, Jan
Jaar uitgave:2015
Uitgeverij:Atlas Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:329
Genre:historische roman, literaire non-fictie
Tags:19e eeuw, historische gebeurtenissen, liefde, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 maart 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De Kozakkentuin - Brokken, JanNiveau 5

De Kozakkentuin

Auteur:Brokken, Jan
Jaar uitgave:2015
Uitgeverij:Atlas Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:329
Genre:historische roman, literaire non-fictie
Tags:19e eeuw, historische gebeurtenissen, liefde, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 maart 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De Kozakkentuin - Brokken, JanNiveau 5

De Kozakkentuin

Auteur:Brokken, Jan
Jaar uitgave:2015
Uitgeverij:Atlas Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:329
Genre:historische roman, literaire non-fictie
Tags:19e eeuw, historische gebeurtenissen, liefde, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 maart 2018.

 

Opdrachten

BoekBrokken, Jan, De Kozakkentuin
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusgenre
Je leert

reflecteren op het genre van een literair werk.

Opdracht

Het genre van De Kozakkentuin wordt wel journalistieke roman, faction of literaire non-fictie genoemd. Je verdiept je in de betekenis van dit genre. Zie bron 1 voor een omschrijving.

A

  1. Hoe heb je De Kozakkentuin gelezen? Kies en leg je antwoord uit:
    a. als een roman
    b. als een verslag
    c. anders, namelijk …
  2. Heb je de noten gelezen? Licht je antwoord toe.

B

In de Verantwoording van De Kozakkentuin (p. 334) schrijft Jan Brokken het volgende:
'Ik ben in de huid van Alexander Jegorovitsj von Wrangel gekropen om dichter bij de kern van dit waargebeurde verhaal te komen. Zijn gedachten kon ik voor veertig tot vijftig procent lezen in zijn herinneringen en brieven. Vaak zag Alexander zich genoodzaakt een half woord te gebruiken in plaats van een heel, of bepaalde gebeurtenissen slechts zijdelings aan te stippen, uit hoffelijkheid en discretie, een enkele keer vanwege zijn positie maar meestal vanwege de censuur. Alle vaagheden waarachter hij zich moest verschuilen heb ik weggewerkt, alle lacunes heb ik ingevuld. Toch heb ik Alexander, ook in mijn verbeelding, recht willen doen. Aan de feiten uit zijn leven heb ik niets veranderd, verfraaid of verdraaid. Hetzelfde geldt voor de andere hoofdpersonen uit dit boek, Fjodor Michajlovitsj Dostojevski, Maria Dimitrijevna Isajeva en Jekaterina Osipovna Gerngross, ofschoon ik hen alle drie door de bril van Alexander bezie.' 

  1. Als je dit citaat uit de Verantwoording leest, in hoeverre is De Kozakkentuin dan fictie en in hoeverre non-fictie? Leg in eigen woorden uit. Geef voorbeelden uit het boek.
  2. Lees de hele Verantwoording. Michel Krielaars schrijft in zijn recensie van De Kozakkentuin (bron 2): 'In zijn nawoord beweert hij dat je het als een roman kunt lezen. Ik heb dat niet gedaan, omdat een echte plot en het grote drama ontbreken en ik bij het lezen steeds het gevoel had in de boeiende memoires van een Russische edelman te zijn beland.' Had jij een vergelijkbare leeservaring? Leg je antwoord uit.

C

Schrijf een informatief artikel (500 woorden) over het genre van De Kozakkentuin. Besteed aandacht aan de definitie van het genre, de Verantwoording van Jan Brokken, de recensie van Michel Krielaars en jouw eigen leeservaring. In hoeverre is De Kozakkentuin fictie en in hoeverre non-fictie? Tot slot bespreek je je waardering van het genre. Wil je meer literaire non-fictie lezen?
Je kunt eventueel extra informatie uit bron 3 gebruiken.

Bronnen
  1. 'Romangenre op het snijvlak van documentaire en literatuur', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Uitgeverij kleine Uil, Groningen, 2009, p. 40
  2. nrc.nl | Michel Krielaars, 'De beste vriend van de grote schrijver'
  3. scholieren.com | over de schrijver
Gemaakt doorMonique Metzemaekers



BoekBrokken, Jan, De Kozakkentuin
NummerN4/2
Niveau4
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages
Je leert

reflecteren op de relatie van personages in een literair werk.

Opdracht

De motto’s van De Kozakkentuin zijn citaten uit brieven van Dostojevski waaruit de vriendschap van Dostojevski voor Alexander von Wrangel blijkt.
Je verdiept je in hun relatie. 

A

  1. Wanneer vind jij iemand een goede vriend/vriendin?
  2. Bekijk bron 1. Jan Brokken zegt in het interview met Wim Brands: 'Vriendschap is het mooiste in het leven.' Ben jij dat met hem eens? Leg je antwoord uit.

B

Vanaf de eerste ontmoeting in Semipalatinsk is de vriendschap tussen Alexander von Wrangel en Fjodor Dostojevski een feit.

  1. Schrijf een karakterschets van Alexander (100 woorden) en daarna van Dostojevski (100 woorden).  Wat is kenmerkend voor hun karakter? Je ondersteunt elk portret met drie citaten uit De Kozakkentuin.
  2. Vind je dat Alexander en Fjodor Dostojevski erg van elkaar verschillen of lijken ze juist op elkaar? Leg je antwoord uit.
  3. Met wie leefde je het meeste mee, met Alexander of Dostojevski? Licht je antwoord toe.
  4. In de vriendschap spelen een aantal kwesties een belangrijke rol, zoals de liefde, de literatuur en het werk van Alexander. Noem nog drie kwesties. Leg uit waarom je die belangrijk vindt.

C

Schrijf een informerend artikel (600 woorden) over het belang van de vriendschap tussen Alexander von Wrangel en Fjodor Dostojevski voor hen beiden. Betrek daarin je antwoorden van opdracht A en B. Ga in op de vraag in hoeverre de vriendschap gelijkwaardig is. Bespreek ook in hoeverre de kwesties waarover Alexander en Dostojevski van gedachten wisselen, de vriendschap beïnvloeden.

Bronnen
  1. npo.nl | Wim Brands in gesprek met Jan Brokken over De Kozakkentuin
Gemaakt doorMonique Metzemaekers




De Kozakkentuin - Brokken, JanNiveau 5

De Kozakkentuin

Auteur:Brokken, Jan
Jaar uitgave:2015
Uitgeverij:Atlas Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:329
Genre:historische roman, literaire non-fictie
Tags:19e eeuw, historische gebeurtenissen, liefde, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 maart 2018.

 

Opdrachten

BoekBrokken, Jan, De Kozakkentuin
NummerN5/1
Niveau5
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focuskwesties
Je leert

reflecteren op een belangrijke kwestie in een literair werk.

Opdracht

Lees de opdracht voor je het boek leest.

De liefdesperikelen van Alexander en Dostojevski spelen een belangrijke rol in De Kozakkentuin. Ze worden beiden verliefd op een getrouwde vrouw.

A

Beschrijf de relatie van Alexander met Katja en van Dostojevski met Maria. Beantwoord daarbij de volgende vragen:

  • Wat trekt de mannen aan in deze vrouwen?
  • Is de liefde wederzijds?
  • In hoeverre worden de verlangens van Alexander en Dostojevski vervuld?

B

Michel Krielaars schrijft in zijn recensie van De Kozakkentuin (bron 1): 'De Russische man-vrouwverhoudingen zijn raak getypeerd: de vrouwen flirten er op los, de mannen zijn egocentrisch.'
Ben je het met Krielaars eens? Geef bij je antwoord voorbeelden uit De Kozakkentuin.

C

Alexander en Dostojevski bemoeien zich intensief met elkaars liefdesrelatie.

  1. Is dat een blijk van vriendschap, vind je? Leg je antwoord uit.
  2. Welke adviezen en welke hulp geven ze elkaar?
  3. Welke invloed heeft dat op hun vriendschap?
  4. Vind je dat ze elkaar goede adviezen geven? Leg je antwoord uit.
  5. Bekijk bron 2. Noteer de uitspraken van Jan Brokken over vriendschap.

D

Schrijf een betoog (500 woorden) over De Kozakkentuin waarin je één van de volgende standpunten kiest: 'Vriendschap is het mooiste wat er is' of 'Liefde is mooier dan vriendschap'. In je betoog verwerk je je antwoorden bij A, B en C.

Bronnen
  1. nrc.nl | Michel Krielaars, 'De beste vriend van de grote schrijver'
  2. npo.nl | Wim Brands in gesprek met Jan Brokken over De Kozakkentuin
Gemaakt doorMonique Metzemaekers



BoekBrokken, Jan, De Kozakkentuin
NummerN5/2
Niveau5
Studielast4 slu
Werkvormindividueel
Focuswaardering
Je leert

reflecteren op de waardering voor een literair werk.

Opdracht

Jan Brokken heeft al behoorlijk veel boeken geschreven. Zijn werk krijgt vaak lovende recensies en wordt veel gelezen. Toch heeft hij nog nooit een grote Nederlandse literaire prijs gewonnen. Vind jij dat terecht? Verdient hij een literaire prijs voor De Kozakkentuin?

A

Wat vind je van De Kozakkentuin als je het vergelijkt met de andere literaire werken die je tot nu gelezen hebt? Is het beter/even goed/minder goed? Leg je antwoord uit.

B

  1. Lees bron 1. Waarom denkt Jan Brokken dat hij nog geen grote Nederlandse literaire prijs heeft gewonnen?
  2. Zoek in bron 2 welke boeken in 2016 bekroond werden met een Nederlandse of Vlaamse literatuurprijs. Noteer deze boeken.
  3. Zoek informatie over de boeken die je niet kent. Klopt het argument van Jan Brokken als je je lijstje bekijkt? Leg je antwoord uit.

C

In bron 3, 4 en 5 vind je informatie over de juryrapporten van drie boeken die in 2016 een belangrijke literaire prijs wonnen.
Maak een lijstje van de argumenten die in de juryrapporten worden gebruikt.

D

Schrijf een betoog (500 woorden). Je kiest één van de volgende stellingen: 'De Kozakkentuin verdient een literaire prijs' of 'De Kozakkentuin is terecht niet bekroond'. Je verwerkt in dit betoog je antwoorden op de vragen bij A, B en C.
Lees eventueel ook bron 6 en 7 voor extra informatie.

Bronnen
  1. volkskrant.nl | Laura de Jong, 'Jan Brokken: "Religie kan het einde van de wereld betekenen"'
  2. hebban.nl | bekroonde boeken
  3. librisprijs.nl | juryrapport winnaar Libris Literatuur Prijs 2016 
  4. nos.nl | Martin Michael Driessen wint de ECI Literatuurprijs 2016
  5. lezen.nl | Stefan Hertmans wint de Inktaap 2016
  6. nrc.nl | Michel Krielaars, 'De beste vriend van de grote schrijver'
  7. scholieren.com | over Jan Brokken
Gemaakt doorMonique Metzemaekers




De Kozakkentuin - Brokken, JanNiveau 5

De Kozakkentuin

Auteur:Brokken, Jan
Jaar uitgave:2015
Uitgeverij:Atlas Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:329
Genre:historische roman, literaire non-fictie
Tags:19e eeuw, historische gebeurtenissen, liefde, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 maart 2018.

 

Opdrachten

BoekBrokken, Jan, De Kozakkentuin
NummerN6/1
Niveau6
Studielast4 slu (excl. het lezen van een boek van Dostojevski)
Werkvormindividueel
Focusliteraire invloeden
Je leert

reflecteren op het ontstaan van een literair werk.

Opdracht

A

Uit De Kozakkentuin blijkt dat diverse werken van Dostojevski beïnvloed zijn door de gesprekken met Alexander von Wrangel en gebeurtenissen uit de tijd van hun vriendschap. Dat geldt met name voor Aantekeningen uit het dodenhuis, Misdaad en straf, De idioot en De eeuwige echtgenoot. Je leest één van deze boeken.

B

Je schrijft een artikel waarin je in ieder geval op de volgende vragen ingaat:

  1. Wat is je mening over het boek van Dostojevski? Uiteraard onderbouw je je oordeel met argumenten.
  2. In hoeverre zie je de invloed van de gesprekken met Alexander von Wrangel terug? Citeer De Kozakkentuin en het boek van Dostojevski dat je gelezen hebt.
  3. In hoeverre herken je gebeurtenissen uit de periode die beschreven wordt in De Kozakkentuin? Citeer De Kozakkentuin en het boek van Dostojevski dat je gelezen hebt.
  4. In zijn recensie van De Kozakkentuin (bron 1) merkt Michel Krielaars op: 'Brokken is in dit boek bijna een Russische schrijver'. In hoeverre klopt dat, vind je, als je de stijl en de inhoud van De Kozakkentuin vergelijkt met de roman van Dostojevski?
  5. Vind je het belangrijk voor het begrip van het werk van Dostojevski dat Brokken De Kozakkentuin geschreven heeft?

De noten op p. 340 t/m 351 en de Verantwoording bevatten nuttige informatie. Zoek verder zelf geschikte bronnen en vermeld die bij je artikel.

Bronnen
  1. nrc.nl | Michel Krielaars, 'De beste vriend van de grote schrijver'
Gemaakt doorMonique Metzemaekers



BoekBrokken, Jan, De Kozakkentuin
NummerN6/2
Niveau6
Studielast4 slu
Werkvormindividueel of als tweetal
Focusverwantschap
Je leert

de verwantschap tussen een boek en andere literaire werken onderzoeken en in kaart brengen.

Opdracht

A

Als 'chef Boeken' van NRC Handelsblad was Pieter Steinz verantwoordelijk voor beschrijvingen van en schema's over allerlei boeken die tot de wereldliteratuur worden gerekend. De beschrijvingen zijn zo geschreven dat het alleen daarom al een plezier is om te lezen. Steinz is echter verder gegaan door allerlei verbanden te leggen met andere literatuur: hij kijkt naar overeenkomsten in thema en stijl en zelfs naar mogelijke beïnvloeding. Uiteindelijk zijn de krantenbijdragen gebundeld tot het prettig leesbare boek Steinz, gids voor de wereldliteratuur, waaraan ook zijn dochter Jet heeft bijgedragen.

De opdracht is eenvoudig: maak samen een schema rondom De Kozakkentuin en gebruik Steinz' schema rondom Misdaad en straf van Dostojevski (zie onder Downloads) als voorbeeld. [Jet & Pieter Steinz, Steinz – Gids voor de wereldliteratuur, Amsterdam, Nieuw Amsterdam, 2015.] 

  1. [een van beiden]
    In kolom 1, 'Invloed op Jan Brokken', noteert een van jullie je welke boeken van invloed zijn geweest op De Kozakkentuin.
  2. [een van beiden]
    In kolom 2, 'Jan Brokken op z’n best' noteert de ander de vier titels van de boeken van Jan Brokken die na De Kozakkentuin het meest bekend zijn.
  3. Kolom 3, 'Wat te lezen na De Kozakkentuin?', heeft drie kopjes. Kopjes die Pieter Steinz in andere schema’s heeft gebruikt, zijn bijvoorbeeld:
    a. wonderreizen
    b. plattelandstragedies
    c. literatuur als spel
    d. bezetenheid en zelfvernietiging
    e. de zieke mens in de romanliteratuur
    Jullie bedenken samen drie tussenkopjes (thema’s die voorkomen in De Kozakkentuin waarvan jullie vermoeden dat ze ook in veel andere literaire werken voorkomen). Onder elk kopje komen minimaal drie titels.

Net als Pieter Steinz vatten jullie elk boek dat in het schema voorkomt samen in één zin. Iemand die De Kozakkentuin heeft gelezen, moet uit deze zin kunnen afleiden wat het verband tussen De Kozakkentuin en de genoemde titel is. 

Onder Bronnen vind je een aantal bronnen die je kunt raadplegen. Daarnaast zul je ook zelf wat moeten googelen.

Bronnen

nrc.nl | over De Kozakkentuin: 'De beste vriend van de grote schrijver'
npo.nl | Wim Brands in gesprek met Jan Brokken over De Kozakkentuin
janbrokken.nl | website van de schrijver
scholieren.com | over Jan Brokken

Gemaakt doorMonique Metzemaekers
Downloads




De Kozakkentuin - Brokken, JanNiveau 5

De Kozakkentuin

Auteur:Brokken, Jan
Jaar uitgave:2015
Uitgeverij:Atlas Contact
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:329
Genre:historische roman, literaire non-fictie
Tags:19e eeuw, historische gebeurtenissen, liefde, schrijverschap, vriendschap
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book en op Daisy-rom.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 16 maart 2018.

 

Introductie

Jan Brokken (1949) is schrijver van romans, reisverhalen en literaire non-fictie. Hij studeerde politicologie en journalistiek en was vervolgens werkzaam voor Trouw en de Haagse Post. Zijn reportages, interviews en portretten werden gebundeld in o. a. Het volle literaire leven (1979).
Hij wordt wel de uitvinder van een nieuw literair genre genoemd: de literaire non-fictie, ook wel faction. Veelgeprezen boeken van Jan Brokken in dit genre zijn In het huis van de dichter, Baltische zielen, De vergelding en De gloed van Sint-Petersburg. In Baltische zielen komt de Baltisch-Duitse familie Von Wrangel voor. Brokken kreeg memoires, brieven en andere documenten over baron Alexander Jegorovitsj von Wrangel van een achter-achterkleindochter van Von Wrangel. Op basis daarvan schreef hij De Kozakkentuin.

Inhoud

Alexander von Wrangel is 21 jaar wanneer hij als officier van justitie in 1854 standplaats Semipalatinsk in Siberië krijgt toegewezen. Daar ontmoet hij de twaalf jaar oudere schrijver Fjodor Michajlovitsj Dostojevski, die na vier jaar dwangarbeid vrijgelaten is, maar nog lang niet gerehabiliteerd, en verplicht in het leger te dienen. Tussen hen ontstaat een hechte vriendschap. Alexander zet zich in voor het eerherstel van Dostojevski en stimuleert hem om over zijn ervaringen in het strafkamp te schrijven. Daarnaast speelt de liefde een belangrijke rol. Beiden zijn verliefd op een getrouwde vrouw. Als goede vrienden raden ze elkaar deze verliefdheid, vergeefs, af. Dostojevski trouwt met Maria en dat blijkt al snel een vergissing. Zijn raad aan Alexander om te breken met Katja valt verkeerd en betekent het begin van een verwijdering. Vier jaar later herstelt de vriendschap zich. Wanneer Alexander in grote nood een beroep doet op Dostojevski en deze niets van zich laat horen, is dat het definitieve einde van hun vriendschap. In 1873 ontmoeten zij elkaar voor het laatst.

Moeilijkheid

De Kozakkentuin is niet moeilijk voor lezers vanaf N4. Brokken verplaatst zich in Alexander von Wrangel en beschrijft vanuit ik-perspectief een deel van zijn leven. Het boek is een aanrader voor leerlingen vanaf N4 die de Russische literatuur interessant vinden en affiniteit hebben met de 19e eeuw. Brokken vertelt in een vlotte stijl over de strafkampen, het rechtssysteem, de familieverhoudingen, literatuur, liefde en vriendschap in het 19e-eeuwse Rusland. Het boek vereist, zeker voor N4, geconcentreerd lezen, omdat er veel personages in voorkomen en er niet echt een duidelijke plot is.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies 

Indicatoren 

Toelichting | complicerende factoren 

Algemene vereisten 

Bereidheid  De leerling moet bereid zijn zich te verdiepen in het Rusland van de 19e eeuw.
  Interesses De Kozakkentuin is een aanrader voor leerlingen die geïnteresseerd zijn in de Russische literatuur in het algemeen en/of in de schrijver Dostojevski in het bijzonder.
  Algemene kennis Er is geen bijzondere voorkennis vereist. Brokken geeft veel extra informatie in 66 uitvoerige voetnoten.
  Specifieke literaire en culturele kennis Het vergroot het leesplezier als de leerling iets van Dostojevski gelezen heeft, maar dat is niet noodzakelijk om het boek te begrijpen.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Er komen veel Russische termen en namen voor. Geconcentreerd lezen is noodzakelijk, zeker voor N4.
  Zinsconstructies Geen probleem.
  Stijl Brokken schrijft in de stijl van de grote Russische romans. De beschrijvingen en dialogen zijn vol treffende details. De lezer hoeft niet veel zelf in te vullen. Alles wordt duidelijk uitgelegd. 

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters Er zijn twee hoofdpersonen: Alexander von Wrangel en Fjodor Dostojevski. Von Wrangel is jong en naïef. Hij zou het liefst ontdekkingsreiziger zijn, vandaar dat hij kiest voor een standplaats als officier van justitie in Siberië. Dostojevski is getekend door het harde leven in het strafkamp. Daarnaast spelen de geliefden van de hoofdpersonen, Katja en Maria, een belangrijke rol. Dat geldt ook voor diverse familieleden van Von Wrangel en Dostojevski. 
  Aantal karakters Het wemelt van de personages in De Kozakkentuin. Die hebben ook nog allemaal Russische namen. Geconcentreerd lezen is dus een vereiste.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters Tussen Von Wrangel en Dostojevski ontstaat een grote vriendschap. Ze zijn zielsverwanten in het grove en rauwe Siberië. Von Wrangel stimuleert Dostojevski om te schrijven over zijn ervaringen in het strafkamp en helpt hem zich te rehabiliteren. Ze zijn beiden verliefd op een getrouwde vrouw en ook dat schept een band.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Er is niet echt sprake van een spannende plot. Een aantal vragen in de herinneringen van Von Wrangel zorgt wel voor psychologische spanning. Lukt het Dostojevski amnestie te krijgen? Zal hij gerehabiliteerd worden en weer kunnen publiceren? Hoe loopt het af met de liefdesrelaties?
  Chronologie Alexander von Wrangel vertelt achteraf over zijn vriendschap met Dostojevski. Hij doet dat grotendeels in chronologische volgorde. Er is een enkele vooruitwijzing of flashback. Geen probleem.
  Verhaallijn(en) De ontwikkeling van de vriendschap tussen Von Wrangel en Dostojevski vormt de rode draad in het verhaal. Die loopt van de indringende gesprekken in het buitenhuis dat ze 'de Kozakkentuin' noemen, naar de verwijdering die ontstaat nadat Dostojevski met Maria is getrouwd, tot het einde van de vriendschap.
  Perspectief Ik-perspectief vanuit Alexander von Wrangel. Geen probleem.
  Betekenis Voor alle niveaus is het interessant om na te denken over de betekenis van vriendschap in je leven. Wat is echte vriendschap?
Voor N4 is het ook interessant te reflecteren op het genre van De Kozakkentuin. De N5-lezer kan zich verdiepen in de plaats van De Kozakkentuin in het werk van Jan Brokken. De filosofische kwesties rond misdaad en straf zijn interessant voor N6. Ook is het uitdagend voor N6 om het werk van Dostojevski te lezen.

Relevante bronnen voor docenten

  nrc.nl | over het boek: 'De beste vriend van de grote schrijver'
npo.nl | Wim Brands in gesprek met Jan Brokken over De Kozakkentuin
janbrokken.nl | website van de schrijver
scholieren.com | over de schrijver

 

Geschreven door:

Monique Metzemaekers