Nederlands - 15 t/m 19 jaar

De hemel van Heivisj - Lindelauf, BennyNiveau 3

De hemel van Heivisj

Auteur:Lindelauf, Benny
Jaar uitgave:2010
Uitgeverij:Em. Querido’s Uitgeverij
Plaats:Amsterdam/Antwerpen
Aantal pagina's:405
Genre:familieroman, ontwikkelingsroman, oorlogsroman, plattelandsroman, Young Adult
Tags:adolescentie, gezin, oorlogservaringen, verliefdheid, vriendschap, zussen, coming of age
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook beschikbaar op Daisy-rom.
Vervolg op Negen Open Armen (2004), maar zelfstandig te lezen.
In 2011 driemaal bekroond: met de Woutertje Pieterse Prijs, de Dioraphte Jongerenliteratuurprijs en de Nienke van Hichtumprijs.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 december 2017.

 

Over de auteur

Benny Lindelauf werd in 1964 geboren in Sittard (Zuid-Limburg). Als kind luisterde hij graag naar de verhalen die zijn oma vertelde, verhalen over haar jeugd, maar ook sprookjes. Toen hij ouder was ging hij naar de Theaterschool in Amsterdam. Hij speelde en danste in verschillende (jeugd)theaterproducties. Maar als hij even niets te doen had ging hij, geïnspireerd door de verhalen van zijn oma, zitten schrijven. Inmiddels heeft hij van schrijven zijn beroep gemaakt en geeft hij schrijfcursussen. Zijn eerste boeken waren echte kinderboeken; nu schrijft hij zowel voor kinderen als voor (jong)volwassenen. In 2004 verscheen de jeugdroman Negen Open Armen, die op deze site bij de boeken van N1 te vinden is. Voor dat boek kreeg Lindelauf een paar literaire prijzen. De hemel van Heivisj is een vervolg op Negen Open Armen.
Benny Lindelauf houdt van theater en schrijft regelmatig teksten voor jeugdtheatergezelschappen.
[Naar: queridokinderenjeugdboeken.nl]

Inhoud

Het is 1938 als Fing Boon haar verhaal begint. Fing is het oudste meisje in een groot en arm gezin. Met haar twee zusjes en vier broers, haar vader en haar oma woont ze in een groot huis, dat Negen Open Armen heet en dat een eind buiten een Zuid-Limburgs stadje staat. Aan het begin van het verhaal valt een droom van Fing in duigen: in plaats van dat ze mag doorleren voor onderwijzeres, moet ze gaan werken bij de Sigarenkeizer. Dat werk stelt niet veel voor: ze wordt vooral ingehuurd als vriendin en oppas van Liesl, het rare nichtje van de vrouw van haar baas.
Dan breekt de Tweede Wereldoorlog uit. Fings leven wordt behoorlijk ingewikkeld als haar vader en broers worden opgepakt, en als de jongen op wie zij verliefd is, aan de kant van de vijand blijkt te staan. Maar het kan nog erger, en het wordt ook erger. In die verwikkelingen blijkt Liesl, die niet alleen maar raar is, een grote rol te spelen.

Leesaanwijzingen

Het verhaal wordt verteld in een bijzondere, poëtische  stijl, die bijdraagt aan de sfeer van het boek. Zo'n stijl heeft echter ook een keerzijde: je begrijpt lang niet altijd meteen wat er bedoeld wordt. Je moet dus even doorlezen om achter de betekenis te komen van wat je leest. Hetzelfde geldt voor 'vreemde mededelingen' en vooruitwijzingen in het boek: even doorlezen, want ze worden vrijwel altijd verderop verklaard en ingevuld. Je komt in het boek regelmatig woorden tegen uit het Limburgse dialect, naast Duitse en Jiddische begrippen; achterin staan drie woordenlijsten waarin deze uitgelegd worden. Voorin het boek staat een plattegrond, waarop alle belangrijke locaties uit het verhaal te vinden zijn. Soms is het te merken dat dit boek een vervolg is: er wordt af en toe gezinspeeld op wat kennelijk eerder verteld is. Toch kun je deze roman zonder kennis van de vorige wel goed begrijpen.

Om over na te denken

Is vriendschap op commando mogelijk? Kun je vriendschap spelen? Ben jij altijd helemaal eerlijk in jouw vriendschappen?
Het uitbreken van de oorlog wordt in dit boek door sommigen met gejuich begroet: eindelijk gebeurt er eens iets in dit eentonige leven! Kun jij je voorstellen dat jij zou meejuichen?

Waardering

'Het speelt in de Tweede Wereldoorlog, maar biedt iets heel anders dan de bekende oorlogsboeken: het is een zeer persoonlijk en ontroerend verhaal. Het verhaal draait niet om de oorlog, maar om de ontwikkeling van de personages. Deze personages zijn allemaal origineel en erg goed uitgewerkt en er loopt een mooie spanningsboog door het hele boek. Al met al is het een rijk gevuld, diepgaand, maar ook spannend boek, dat voor iedere lezer van elke leeftijd veel te bieden heeft.'
Hadewych, 6 vwo

'Benny Lindelauf schrijft niet zomaar een verhaal. Hij trekt je volledig de wereld van het onvergetelijke hoofdpersonage in. Met Limburgse woorden als 'sjpenseleverkopers' (verkopers van naaigerei) en 'Judde' (Joden)  brengt hij de omgeving van Fing naar je toe. Maar dat is niet het enige dat De hemel van Heivisj zo wonderbaarlijk goed maakt. Lindelauf krijgt het met zijn schitterende vertelstijl voor elkaar om Fings leven zowel tragisch als sprookjesachtig mooi te laten zijn.'
Linda, op: leesfeest.nl

'Eén perfecte parel uit het snoer, één 24-karaats goudkorrel wist ons meteen en unaniem te verleiden, te charmeren, te ontroeren en te intrigeren. Een meerstemmig verhaal is het, boordevol grote en kleine verhalen, en een magistrale ode aan de vertelkunst. Een overrompelend boek ook, dat zich niet onder één noemer laat vangen. Het koestert je genereus in een warm familienest, het betovert je onweerstaanbaar met zijn magische, haast mythologische sfeer, het maakt je veel wijzer in een stuk vaderlandse geschiedenis, het neemt je mee naar het hoofd en het hart van een opgroeiend meisje, én het laat je rondstruinen op de weggetjes en straten van een provinciaal stadje en in de huizen van de bizarre bewoners. Een streekroman, een familiesaga, een oorlogsverhaal, een coming-of-age-boek, een magisch-realistische roman, vroegen we ons af? Vijf in één, vonden we. Vijf halen één betalen!'
Uit het Juryrapport Woutertje Pieterse Prijs 2011

Meer weten?

bennylindelauf.com | website van de schrijver

Geschreven door:

Pieter Waalewijn

Suggesties


De hemel van Heivisj - Lindelauf, BennyNiveau 3

De hemel van Heivisj

Auteur:Lindelauf, Benny
Jaar uitgave:2010
Uitgeverij:Em. Querido’s Uitgeverij
Plaats:Amsterdam/Antwerpen
Aantal pagina's:405
Genre:familieroman, ontwikkelingsroman, oorlogsroman, plattelandsroman, Young Adult
Tags:adolescentie, gezin, oorlogservaringen, verliefdheid, vriendschap, zussen, coming of age
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook beschikbaar op Daisy-rom.
Vervolg op Negen Open Armen (2004), maar zelfstandig te lezen.
In 2011 driemaal bekroond: met de Woutertje Pieterse Prijs, de Dioraphte Jongerenliteratuurprijs en de Nienke van Hichtumprijs.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De hemel van Heivisj - Lindelauf, BennyNiveau 3

De hemel van Heivisj

Auteur:Lindelauf, Benny
Jaar uitgave:2010
Uitgeverij:Em. Querido’s Uitgeverij
Plaats:Amsterdam/Antwerpen
Aantal pagina's:405
Genre:familieroman, ontwikkelingsroman, oorlogsroman, plattelandsroman, Young Adult
Tags:adolescentie, gezin, oorlogservaringen, verliefdheid, vriendschap, zussen, coming of age
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook beschikbaar op Daisy-rom.
Vervolg op Negen Open Armen (2004), maar zelfstandig te lezen.
In 2011 driemaal bekroond: met de Woutertje Pieterse Prijs, de Dioraphte Jongerenliteratuurprijs en de Nienke van Hichtumprijs.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 december 2017.

 

Opdrachten

BoekLindelauf, Benny, De hemel van Heivisj
NummerN2/1
Niveau2
Studielast1,5 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonage/motief
Je leert

de betekenis van een personage/motief bepalen.

Opdracht

Veel kinderen hebben iets met dieren, maar meisjes en paarden, dat is een verhaal apart.
Tegenwoordig zijn zogenaamde paardenmeisjes niet alleen meer in de manege te vinden, maar ook op internet, bijvoorbeeld op Hyves. Eén zo'n vriendengroep heet 'Ik hou van mijn paard', en is te vinden op zonderpaardenisniks.hyves.nl. De schrijfster van een boekenserie over 'De drie paardenmeiden' beheert ook een Hyves-groep van paardenlezeressen. En dan hebben we nog Penny, het 'striptijdschrift voor de paardengek',  bekend van de Pennydagen in Slagharen en verschillende ponykampen (zie bron 1).

Bajaar_opdr_N2 

  1. Ken jij iemand die helemaal weg is van paarden, of ben jij misschien zelf een paardenmeisje of paardengek? Hoe verklaar jij die paardenliefde? Probeer je uitleg begrijpelijk te houden voor iemand die helemaal onbekend is met deze wereld.
  2. a. Is het paard Heivisj een hoofdrolspeler in De hemel van Heivisj? Licht je antwoord toe.
    b. Waarom heet het boek eigenlijk De hemel van Heivisj?
    c. 'De hemel van Heivisj' is ook de titel van het vierde deel van dit boek, en in het vijfde deel is er nog een los hoofdstuk met dezelfde titel. Waarom is dit zo?
  3. In 2011 verscheen de jeugdroman Bajaar van Martha Heesen. Zoek op internet naar een beschrijving of een recensie van dat boek. Welke overeenkomsten zie jij met De hemel van Heivisj? Lijkt Bajaar jou makkelijker of moeilijker dan De hemel van Heivisj? Leg je keuze uit.
  4. Als je naar De hemel van Heivisj en Bajaar kijkt met de ogen van een paardenliefhebber, welk van die twee boeken zou zo iemand het meest aanspreken, en waarom?
  5. Schrijf een kort tekstje (maximaal 200 woorden) voor de website penny.nl, waarin je de jonge 'paardengek' probeert warm te maken voor De hemel van Heivisj. Maak dus goed duidelijk hoe belangrijk het paard is voor het verhaal.
Bronnen
  1. penny.nl | 'striptijdschrift voor de paardengek'
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekLindelauf, Benny, De hemel van Heivisj
NummerN2/2
Niveau2
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focusspanning
Je leert

over spanning, open plekken.

Opdracht

De hemel van Heivisj (2010) is een vervolg op Negen Open Armen, dat in 2004 verscheen. Negen Open Armen speelde een paar jaren eerder, begin jaren dertig. Terwijl in De hemel van Heivisj Fing de hoofdpersoon is, draaide het verhaal van Negen Open Armen om de drie zussen Fing, Muulke en Jes. In De hemel van Heivisj hebben bijvoorbeeld de huisgeesten Sjar en Nienevee een klein rolletje, terwijl ze in het eerste deel juist een belangrijke  rol speelden.
De hemel van Heivisj heeft een open einde, maar volgens Benny Lindelauf komt er geen vervolg. In een interview in juli 2011 zei hij daarover: 'Ik had er gemakkelijk een hoofdstuk aan vast kunnen plakken, maar dat wilde ik niet, dat zijn kunstgrepen om het verhaal rond te maken. In het echte leven wordt ook niet alles afgehecht. Misschien komt er nóg een verhaal over die familie Boon, maar dan moet ik als schrijver ook echt iets te vertellen hebben.'

A [individueel]

  1. Lees het stukje tekst over 'open plekken' (bron 1).
    Wat vind jij in het algemeen van open plekken? Houd jij wel van het nodige zoek- en giswerk als je leest, of heb jij als lezer een hekel aan geheimen, raadsels en verrassingen?
  2. Welke open plekken zijn er aan het eind van De hemel van Heivisj nog, oftewel: op welke vragen heb je nog geen antwoord gekregen? Maak een lijstje vragen waar jij aan het eind mee zit en waarop het boek geen antwoord heeft gegeven.
  3. Als je naar je lijstje bij vraag 2 kijkt, heb je dan het gevoel dat het boek nog erg onaf is, of vind je het juist sterk dat niet alles is opgelost?
  4. Het boek eindigt in 1943, middenin de oorlog. Zoek eens uit hoe en wanneer de Tweede Wereldoorlog in Zuid-Limburg, omgeving Sittard, tot een einde is gekomen. Noteer de resultaten beknopt en overzichtelijk.

B [samen]

  1. Nu bespreken jullie elkaars antwoorden bij A2 tot en met A4. Maak de vragenlijst (vraag A2) en het historisch overzicht (A4) compleet.
  2. Kies uit jullie gezamenlijke vragenlijst (B1) de vier belangrijkste vragen, en overleg met elkaar wat de beste / meest realistische / meest logische antwoorden op die vragen zouden zijn.
  3. Stel dat er tóch een vervolg op De hemel van Heivisj zou komen. Hoe zou het verder gaan? Het eerste deel van dat nieuwe boek zou dan waarschijnlijk over 1943-1944 gaan, en het tweede deel over 1944-1945. Spreek samen af wie welk van beide delen voor z'n rekening neemt.

C [individueel]

Maak een ruwe schets van de gebeurtenissen in jouw deel van het vervolg op De hemel van Heivisj.Ga daarbij uit van de antwoorden die jullie samen bij B2 bedacht hebben. Houd ook rekening met de historische feiten die jullie bij B1 hebben genoteerd. Let op: als je werkt aan 1943-1944, hoef je in jouw jaar niet alles af te ronden; er volgt immers nóg een jaar.  

D [samen] 

Degene die zich met 1943-1944 heeft beziggehouden, vertelt aan de ander wat hij bij C heeft genoteerd. Daarna vertelt nummer 2 wat hij voor 1944-1945 heeft bedacht. Sluit alles goed op elkaar aan? Vinden jullie het prettig dat de open plekken nu zijn ingevuld? Zou het boek beter geslaagd zijn als Lindelauf jullie suggesties alvast had overgenomen? Zijn er misschien weer nieuwe open plekken ontstaan die in latere jaren nog moeten worden ingevuld? Moet Lindelauf wat jullie betreft zich nog aan een derde deel wagen, of weten jullie nu wel genoeg?

Bronnen
  1. 'Open plekken', in: Joke van Balen e.a., Basisboek Literatuur. Groningen, Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 191-192
Gemaakt doorPieter Waalewijn




De hemel van Heivisj - Lindelauf, BennyNiveau 3

De hemel van Heivisj

Auteur:Lindelauf, Benny
Jaar uitgave:2010
Uitgeverij:Em. Querido’s Uitgeverij
Plaats:Amsterdam/Antwerpen
Aantal pagina's:405
Genre:familieroman, ontwikkelingsroman, oorlogsroman, plattelandsroman, Young Adult
Tags:adolescentie, gezin, oorlogservaringen, verliefdheid, vriendschap, zussen, coming of age
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook beschikbaar op Daisy-rom.
Vervolg op Negen Open Armen (2004), maar zelfstandig te lezen.
In 2011 driemaal bekroond: met de Woutertje Pieterse Prijs, de Dioraphte Jongerenliteratuurprijs en de Nienke van Hichtumprijs.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 december 2017.

 

Opdrachten

BoekLindelauf, Benny, De hemel van Heivisj
NummerN3/1
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focuswerkelijkheid en fictie
Je leert

de 'waarheid' van fictie inschatten.

Opdracht

Wat doet de oorlog met een kind? Wat zou jij doen als het oorlog was?

Als in het tweede deel van De hemel van Heivisj het verhaal rondgaat dat de oorlog begonnen is, wordt Fing bestormd door haar jongere zusje Muulke. 'De Oorlog,' juichte ze. 'De oorlog komt!' (p. 112)
Fing zelf komt een paar jaar later tot een heel ander inzicht (p. 341):
'Tweeënhalf jaar is de oorlog bezig, maar nu pas, hier op dit moment, besef ik dat iets in mij, een klein, bijna verwaarloosbaar deel van mezelf, altijd tegen beter weten in, koppig geloofd heeft dat de Pap gelijk had. Dat oorlog niet voor kinderen bedoeld is. Dat niemand kwaad is op kinderen.
Dan realiseer ik me twee dingen.
1. In een oorlog is niemand veilig. Ook een kind niet.
2. Ik ben geen kind meer.'

Het blijft lastig om ons precies voor te stellen hoe dat geweest moet zijn: kind te zijn in de oorlog. De literatuur kan ons helpen om er iets van mee te krijgen, iets van te begrijpen.

  1. De NPS heeft een televisieproject 13 in de Oorlog opgezet, om kinderen van een jaar of dertien in 13 afleveringen een beeld te geven van de Tweede Wereldoorlog. En steeds wordt de vraag gesteld: wat zou jij doen als het oorlog was?
    Kies op de '13 in de Oorlog'-website (zie bron 1) twee afleveringen met een thema dat ook in De hemel van Heivisj aan de orde komt. Bekijk beide uitzendingen aandachtig (duur: 20 minuten per aflevering). Noteer in onderstaand schema welke feiten in de bekeken afleveringen behandeld worden, en hoe (en waar) deze in de roman aan de orde komen.
  2. Als je de resultaten van je werk bij punt 1 overziet, hoe beoordeel je dan de manier waarop de oorlog in De hemel van Heivisj behandeld wordt? Geeft de roman volgens jou een reëel beeld van de oorlog? Brengt zo'n boek de werkelijkheid dichterbij, of juist niet? Formuleer je antwoorden in maximaal 200 woorden.
  3. Fing maakt in dit boek een ontwikkeling door: aan het begin is ze een naïef meisje, aan het eind een jong-volwassen vrouw.
    a. Heeft Fing er zelf eigenlijk voordeel van dat ze nog zo naïef is als de oorlog uitbreekt?
    b. Maakt het feit dat wij alles door Fings ogen zien, het ons makkelijker om ons voor te stellen hoe een kind de oorlog heeft beleefd?
    c. Wat betekent Fings conclusie in het citaat hierboven, dat zij 'geen kind meer' is?
    Formuleer je antwoorden op 3a-c in één tekst in maximaal 200 woorden.

Schema

13 in de oorlog, aflevering x, '[...]'

De hemel van Heivisj

1. 1. (p. ...)
2. 2. (p. ...)
3. enz.
4.   
...  

13 in de oorlog, aflevering y, '[...]'

 
1.  
2.  
3.  
4.  
...  
Bronnen
  1. ntr.nl | '13 in de Oorlog'
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekLindelauf, Benny, De hemel van Heivisj
NummerN3/2
Niveau3
Studielast1,5 slu
Werkvormindividueel
Focustaalgebruik
Je leert

nadenken over het gebruik van streektaal in een Nederlandse roman.

Opdracht

'Ik versta er geen reet van, maar het is prachtig mooi!'
Zo reageert iemand op YouTube op 'Blieve loepe' van Rowwen Hèze (bron 1).

  1. Ken jij liedjes in dialect of streektaal? Geef eens een paar voorbeelden. Kun jij altijd alles verstaan wat er gezongen wordt? Maakt dat uit voor je waardering van zo'n song?
  2. Waar gaat 'Blieve loepe' van Rowwen Hèze (bron 1) over? Kun jij alles verstaan?
  3. Rowwen Hèze zingt in een Limburgs dialect. Dat doet de Janse Bagge Bend ook; luister naar hun hit 'Sollicitere' (bron 2). De Janse Bagge Bend, die zich 'de mooder van alle dialekgroepe' noemt, zingt het dialect dat gesproken wordt in de omgeving waar De hemel van Heivisj speelt (Sittard, Susteren).
    Er zijn zelfs liedjes uit het Limburgse mijnwerkersleven op de plaat gezet, door Carboon, onder de titel Witste nog, koempel. Je kunt op YouTube een hele serie van die liedjes bekijken en beluisteren; bijvoorbeeld 'Koempel Sjeng' (bron 3).
    In De hemel van Heivisj komt ook het nodige Limburgs voor; vandaar de verklarende woordenlijst achterin. Noteer uit de roman in totaal drie zinnen waarin Limburgse woorden gebruikt zijn; zet het paginanummer erbij.
  4. a. Snap jij precies wat de voorbeeldzinnen die jij genoteerd hebt, betekenen?
    b. Stel dat Lindelauf in plaats van dat Limburgs gewoon Nederlands had gebruikt. Was dat beter geweest, of minder, of had het niets uitgemaakt? Licht je keus duidelijk toe.
    c. Waarom denk jij dat Lindelauf gekozen heeft voor die Limburgse (en Duitse en Jiddisje) woorden in zijn boek?
  5. Een experimentje. Je gaat een aflevering uit 'Allo 'allo bekijken (bron 4). In deze scène zien we Fransen en Duitsers, maar de voertaal is Engels. Of eigenlijk: je hoort een soort Frans Engels, en Duits Engels. Begrijp jij waarom de regisseur dit zo heeft aangepakt? Stel dat hij alle personages hetzelfde Engels, zonder accent, zou laten spreken: was dat beter geweest, of minder, of had het niets uitgemaakt? Licht je keus duidelijk toe.
  6. Je hebt natuurlijk gezien dat vraag 5 een echo bevat van vraag 4b. Denk je, na het experimentje van vraag 5, ànders over vraag 4b en 4c? Leg uit hoe en waarom wel/niet.
Bronnen
  1. 'Rowwen Hèze: Blieve loepe', op: YouTube
  2. 'Janse Bagge Bend: Sollicitere', op: YouTube
  3. 'Carboon: Koempel Sjeng', op: YouTube
  4. Aflevering van 'Allo 'allo, op: YouTube
Gemaakt doorPieter Waalewijn




De hemel van Heivisj - Lindelauf, BennyNiveau 3

De hemel van Heivisj

Auteur:Lindelauf, Benny
Jaar uitgave:2010
Uitgeverij:Em. Querido’s Uitgeverij
Plaats:Amsterdam/Antwerpen
Aantal pagina's:405
Genre:familieroman, ontwikkelingsroman, oorlogsroman, plattelandsroman, Young Adult
Tags:adolescentie, gezin, oorlogservaringen, verliefdheid, vriendschap, zussen, coming of age
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook beschikbaar op Daisy-rom.
Vervolg op Negen Open Armen (2004), maar zelfstandig te lezen.
In 2011 driemaal bekroond: met de Woutertje Pieterse Prijs, de Dioraphte Jongerenliteratuurprijs en de Nienke van Hichtumprijs.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 december 2017.

 

Opdrachten

BoekLindelauf, Benny, De hemel van Heivisj
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusgenre/lezersverwachtingen
Je leert

reflecteren op de kenmerken van oorlogsromans.

Opdracht

Benny Lindelauf vertelde in een interview dat hij, toen hij een vervolg op Negen Open Armen zou gaan schrijven, besefte 'dat ik dan in de oorlog terecht zou komen. En daar was ik eerst helemaal niet blij mee.'
U had weerzin om te schrijven over de oorlog?
'Op mijn veertiende hoorde ik bij maatschappijleer voor het eerst over de jodenvervolging en ik ben sindsdien, zoals iedereen, volgestampt met boeken en verhalen over de Tweede Wereldoorlog. Ik dacht: wat kan ik daar nou nog over vertellen?'

A

  1. a. Ben jij ook 'volgestampt met boeken en verhalen over de Tweede Wereldoorlog'? Ben jij een liefhebber van oorlogsboeken en kun je er, bij wijze van spreken, geen genoeg van krijgen? Wat spreekt je er zo in aan? Welk boek is je favoriete oorlogsroman, en waarom?
    of
    b. Ben jij wel een beetje verzadigd geraakt door al die verhalen en zijn ze je misschien zelfs gaan tegenstaan? Wat stoort je dan eigenlijk? Welke oorlogsroman is het duidelijkste voorbeeld van hoe het volgens jou niet moet, en waarom?
  2. Over welke aspecten van de Tweede Wereldoorlog heb je al eens wat gelezen (of gezien in oorlogsfilms, musicals enz.)? Maak een keus uit onderstaande lijst. Als je nog elementen mist, vul die dan zelf aan.
    De meidagen van 1940 (begin van de oorlog in Nederland)
    Onderduiken
    Het wegbrengen van mensen naar hun onderduikadres
    Het verbergen van onderduikers
    Acties van het verzet: overvallen, aanslagen, afrekeningen
    Het kamp (Vught, Amersfoort, Westerbork)
    De concentratiekampen
    De treinreis naar het kamp
    De selectie  voor het afvoeren naar een concentratiekamp
    De goede Duitse soldaat/officier
    Je eigen leven redden ten koste van een ander
    Honger en gebrek
    De hongerwinter
    Jeugdstorm
    NSB'ers
    Verzet
    Verraad door een buurman, bekende, familielid
    Gevangenschap
    Wreedheid
    Gewond raken
    Dood
    Jodenvervolging
    Joden verbergen, joden verraden
    Werken voor de Duitsers
    Februaristaking
    Kristallnacht
    Goed of fout in de oorlog
    Meelopers
    De avondklok / spertijd
    Verduistering van ramen
    Bevrijding
    Represaillemaatregelen
    Bombardement op Rotterdam
    Getto's
    Propaganda
    Radio Oranje, verzetskranten
    Regering vlucht naar Engeland
    Koningshuis ontvlucht Nederland
    Engelandvaarders
    D-Day, Normandië
    Dolle Dinsdag
    Het bombarderen van Duitse steden
    Neerhalen van vliegtuigen
    Verbergen van neergeschoten piloten, parachutisten enz.
    Bevrijders (geallieerden)
    De bevrijders uit Rusland
    Bevrijding van Zuid-Nederland
    Operatie Market Garden (Arnhem)
    Stadskinderen naar het platteland
    Hongerwinter
    Geloofsvertrouwen / het geloof verliezen
    Oorlog in Nederlands-Indië
    Moed / lafheid
    Opkomen voor / wegkijken
    Oppakken van jongens en mannen
    Oorlogsgeweld
    Jodenster
    Vervalsen persoonsbewijzen enz.
    Valse identiteit (o.a. haren verven)
    ...
    ...
    ... 
  3. Zijn de aspecten die je bij vraag 2 hebt uitgekozen, in die boeken (films enz.) nooit / soms / meestal / altijd op dezelfde manier behandeld? Kies één aspect uit om te demonstreren hoe dat dan in die romans (films enz.) is gedaan.
  4. 'Op een dag zagen we hoe een vliegtuig werd neergehaald door het afweergeschut. Het was ten westen van de stad en het vliegtuig was te ver om te kunnen herkennen, maar er werd gezegd dat het een Piper Cub was, een Engels verkenningsvliegtuig. Daarna werd er druk gefluisterd over waar de piloot gebleven was. De gecensureerde kranten zeiden dat hij was opgepakt, maar dat geloofden er maar weinig.' (De hemel van Heivisj, p. 271)
    In negen van de tien oorlogsboeken weet je wat er dan gaat komen: de hoofdpersoon komt verderop in het verhaal in contact met die - meestal gewonde - piloot, gaat voor hem zorgen, raakt vaak zelfs bevriend met hem. Zo niet in De hemel van Heivisj: deze piloot komt helemaal niet meer terug in het verhaal! Kun jij nog drie voorbeelden - kijk naar je lijst bij vraag 2 - noemen waarbij het in De hemel van Heivisj ànders gaat dan je in een oorlogsroman verwacht? Geef steeds duidelijk aan wat de afwijking inhoudt.
  5. Als jij De hemel van Heivisj als oorlogsroman moet plaatsen op een schaal van 1 (traditioneel/stereotiep/clichématig) tot 10 (origineel/ongewoon/vernieuwend), waar zet je dit boek dan, en waarom? 
  6. Lindelauf vroeg zich van tevoren af: de oorlog, wat kan ik daar nou nog over vertellen? Vind jij nu dat hij zich daarover ten onrechte zorgen heeft gemaakt, of voegt dit boek als oorlogsroman inderdaad niet veel toe? Geef je mening in maximaal 150 woorden.
Gemaakt doorPieter Waalewijn



BoekLindelauf, Benny, De hemel van Heivisj
NummerN4/2
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusinterpretatie
Je leert

een motief en het motto interpreteren.

Opdracht

Een van de dingen die je op school doet, is nadenken over vervolgopleiding of beroepskeuze. Veel scholen maken daarbij gebruik van TKMST, een magazine dat je helpt bij de oriëntatie op je toekomst; voor de bijbehorende website: zie bron 1.

  1. Weet jij al wat je na school gaat doen? In hoeverre heb jij hulp nodig bij het nadenken over je toekomst (een decaan, een beroepsinteressetest, TKMST, open dagen)? Houd jij er nog rekening mee dat je door omstandigheden je toekomstplannen misschien niet kunt realiseren? Formuleer je antwoorden in maximaal 200 woorden.
  2. De tijd waarin De hemel van Heivisj speelt, verschilt nogal van onze tijd. Fing beweegt zich in dit boek tussen haar droom van 'Een Gouden Toekomst' (de titel van het eerste deel) en de acceptatie van 'een oude toekomst'. Beschrijf nauwkeurig
    a. wat voor Fing die 'Gouden Toekomst' inhoudt;
    b. door welke oorzaken die toekomst voor haar onbereikbaar wordt:
    c. wat 'een oude toekomst' voor Fing inhoudt;
    en d. hoe we de paradox 'oude toekomst' moeten begrijpen.
    Maak voor je beschrijving - van maximaal 250 woorden - in elk geval gebruik van de hoofdstukken 'Mijn Gouden Toekomst' en 'Een oude toekomst' in deel 1; zie ook nog p. 90.
  3. Herlees het hoofdstuk 'Een glorieuze toekomst' in deel 4. Ligt het gebruik van het begrip 'toekomst' in dit hoofdstuk op één lijn met 'Een Gouden Toekomst' en 'Een oude toekomst'? Licht je antwoord toe; maximaal 100 woorden.
  4. Een van de motto's van deze roman luidt: 'Huisje, boompje, beestje'. Heeft dit volgens jou betrekking op de (ideale) toekomst, of zie jij een heel andere toepassing van dit motto? Licht je antwoord toe; maximaal 150 woorden.
Bronnen
  1. tkmst.nl
Gemaakt doorPieter Waalewijn




De hemel van Heivisj - Lindelauf, BennyNiveau 3

De hemel van Heivisj

Auteur:Lindelauf, Benny
Jaar uitgave:2010
Uitgeverij:Em. Querido’s Uitgeverij
Plaats:Amsterdam/Antwerpen
Aantal pagina's:405
Genre:familieroman, ontwikkelingsroman, oorlogsroman, plattelandsroman, Young Adult
Tags:adolescentie, gezin, oorlogservaringen, verliefdheid, vriendschap, zussen, coming of age
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook beschikbaar op Daisy-rom.
Vervolg op Negen Open Armen (2004), maar zelfstandig te lezen.
In 2011 driemaal bekroond: met de Woutertje Pieterse Prijs, de Dioraphte Jongerenliteratuurprijs en de Nienke van Hichtumprijs.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De hemel van Heivisj - Lindelauf, BennyNiveau 3

De hemel van Heivisj

Auteur:Lindelauf, Benny
Jaar uitgave:2010
Uitgeverij:Em. Querido’s Uitgeverij
Plaats:Amsterdam/Antwerpen
Aantal pagina's:405
Genre:familieroman, ontwikkelingsroman, oorlogsroman, plattelandsroman, Young Adult
Tags:adolescentie, gezin, oorlogservaringen, verliefdheid, vriendschap, zussen, coming of age
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook beschikbaar op Daisy-rom.
Vervolg op Negen Open Armen (2004), maar zelfstandig te lezen.
In 2011 driemaal bekroond: met de Woutertje Pieterse Prijs, de Dioraphte Jongerenliteratuurprijs en de Nienke van Hichtumprijs.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De hemel van Heivisj - Lindelauf, BennyNiveau 3

De hemel van Heivisj

Auteur:Lindelauf, Benny
Jaar uitgave:2010
Uitgeverij:Em. Querido’s Uitgeverij
Plaats:Amsterdam/Antwerpen
Aantal pagina's:405
Genre:familieroman, ontwikkelingsroman, oorlogsroman, plattelandsroman, Young Adult
Tags:adolescentie, gezin, oorlogservaringen, verliefdheid, vriendschap, zussen, coming of age
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook beschikbaar op Daisy-rom.
Vervolg op Negen Open Armen (2004), maar zelfstandig te lezen.
In 2011 driemaal bekroond: met de Woutertje Pieterse Prijs, de Dioraphte Jongerenliteratuurprijs en de Nienke van Hichtumprijs.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 3 december 2017.

 

Introductie

De hemel van Heivisj (2010) is een vervolg op Negen Open Armen, dat in 2004 verscheen. Was Negen Open Armen onmiskenbaar een jeugdboek - het is op deze site bij de N1-boeken te vinden -, het vervolg zit tussen een jeugdboek en een roman voor volwassenen in; dit verschil is al zichtbaar als beide omslagen naast elkaar worden gehouden. Het gekozen perspectief maakt het tot een roman voor jongeren, maar de ongewone stijl en het wat lage tempo maken het voor jonge lezers nog een aardige opgave.
Lindelauf heeft in zijn verhaal feiten uit de geschiedenis van Sittard verwerkt. De familie Boon is afgeleid van zijn eigen oma en haar zussen. Lindelauf erkende met enige tegenzin dat hij met een vervolg op Negen Open Armen in de oorlog zou uitkomen; hij betwijfelde of hij aan de enorme hoeveelheid boeken over de oorlog nog wel iets had toe te voegen. Als oorlogsroman is De hemel van Heivisj tamelijk ongewoon; de bekende clichés uit (jeugd)romans die in de oorlog spelen, zijn hier afwezig. Zo is het opmerkelijk dat deze roman in de oorlog eindigt, met de nodige open vragen. In die zin ligt een derde boek als vervolg op De hemel van Heivisj in de lijn der verwachtingen. Lindelauf zelf zei in juli 2011 geen vervolg van plan te zijn.

Inhoud

Let op: deze tekst bevat details over verloop en afloop van het verhaal.
Het is 1938 als Fing Boon haar verhaal begint. Fing is het oudste meisje in een groot en arm gezin. Met haar zusjes Muulke en Jes, haar vier oudere broers, hun vader en oma Mei woont ze in Negen Open Armen, een krakkemikkig huis dat een eind buiten een Zuid-Limburgs stadje staat. Fing krijgt de kans om door te leren voor lerares, iets wat voor kinderen uit arme gezinnen destijds niet vanzelfsprekend was. Ze komt in aanmerking voor een zogenoemde steunplaats, maar de koppige oma Mei weigert armenhulp te accepteren. Zo valt Fings droom om lerares te worden in duigen. Ze moet gaan werken voor de vrouw van de 'Sigarenkeizer': een belangrijke en vooraanstaande man in het stadje. Aangezien de vrouw Duits is, wordt ze 'de Pruusin' genoemd. Fing krijgt betaald om licht huishoudelijk werk te doen, maar vooral om Liesl, het eigenaardige en mysterieuze nichtje van de Pruusin, gezelschap te houden.
Aanvankelijk denkt Fing nog dat ze een deel van de opleiding tot lerares zelf bij elkaar kan sparen. Twee gebeurtenissen maken dat echter onmogelijk. Liesl komt erachter dat Fing betaald wordt om haar vriendin te zijn en chanteert haar daarmee door 'je wordt er toch voor betaald' als argument te gebruiken. Ze eist bijvoorbeeld dat ze met Muulke en Jes mag spelen en in Negen Open Armen mag komen logeren. Ook steelt ze spullen van de huishoudster van de Pruusin, waarna ze Fing de schuld de schoenen schuift. De relatie tussen de twee meisjes verslechtert zodanig dat Fing wordt ontslagen. Ondertussen breekt de Tweede Wereldoorlog uit en komt dromen van een toekomst op een tweede plaats te staan.
Lange tijd gelooft Fing dat je 'als je je ogen een beetje dichtknijpt (...) zo langs een oorlog heen [kunt] kijken' (p. 183). Al snel raakt ze toch op verschillende manieren bij de oorlog betrokken. Ze krijgt een nieuwe betrekking als huishoudster bij mejuffrouw Vroon, die nationaalsocialistische sympathieën heeft en een foto van Hitler op haar dressoir heeft staan. En bij mejuffrouw Vroon in huis woont meester Govaerts, een lid van de Nationaal Socialistische Beweging (NSB), oftewel een Zwartjas.
Inmiddels is Fing veertien en krijgt ze voor het eerst verkering. Dat is al verwarrend genoeg, maar het wordt nog lastiger als haar vriendje Filip fout blijkt te zijn. Hij sluit zich aan bij de Jeugdstorm en denkt en doet dingen waarmee Fing het niet eens is. Steeds vaker moet Fing haar eigen positie bepalen in een oorlog die in de loop van de tijd duidelijker zichtbaar en sterker voelbaar wordt.
De Pap - zoals vaders in het Limburgse dialect worden genoemd - en de vier broers worden opgepakt en naar Duitsland gestuurd om daar te werken. Een hele tijd horen de achterblijvers niets van hen. Totdat meester Govaerts ervoor zorgt dat ze zo nu en dan brieven kunnen sturen, die soms beantwoord worden. De oorlog komt voor Fing nog dichterbij wanneer ze erachter komt dat oma Mei in de kelder iemand verborgen houdt die Fing maar al te goed kent: Liesl. Zij blijkt, net als de Pruusin die op transport naar een concentratiekamp wordt gezet, Joods te zijn. Negen Open Armen kan niet lang een onderduikadres zijn voor Liesl: er worden in het huis Duitsers ingekwartierd. Liesl moet dus elders in veiligheid worden gebracht. Fing besluit het meisje zonder dat iemand ervan weet weg te brengen naar de smid, die Liesl verder kan helpen. Daar aangekomen gaat het mis: Fing, Liesl en de smid worden betrapt door een aantal Zwartjassen, onder wie Filip. Hij neemt het voor Fing op, maar de situatie loopt toch uit de hand. De schuur van de smid, waarin iedereen zich bevindt, moet vanwege overkomende vliegtuigen worden verduisterd. In de schuur staat ook Heivisj, het paard van de smid. Heivisj raakt door het donker in paniek en loopt in volle vaart tegen de achterwand van de schuur aan, die omvalt. Fing en Liesl kunnen zo ontsnappen en verstoppen zich in een oude mijngang. Daar vertellen ze elkaar om rustig te blijven verhalen. Liesl vertelt aan Fing haar levensverhaal. Over hoe en waarom ze naar Limburg kwam. En over hoe ze haar familie opgepakt zag worden en zelf gespaard bleef doordat haar zus haar als pop verkleedde en opdroeg stil te blijven zitten. Fing blijkt maar weinig te weten van de Liesl die ze dacht te kennen.
Fing en Liesl worden in de mijngang gevonden door Bèr, een jongen uit het dorp. Liesl wordt alsnog naar een veilige plek gebracht en Fing moet een aantal weken in bed herstellen. Haar rechteroog raakte tijdens de vlucht uit de schuur gewond. Ze kan er niet meer mee zien en krijgt een kunstoog. Ook Negen Open Armen is geschonden. Op de avond dat Fing Liesl wegbracht, werd het huis getroffen door een luchtaanval van de Engelse soldaten. Fings verhaal heeft een open einde: de drie zussen en oma Mei verlaten Negen Open Armen en lopen weg zonder achterom te kijken - in het ongewisse over wat er gaat gebeuren, over hoe het verder gaat met de Pap en de broers en over hoe het Liesl zal vergaan.
[Naar: Uittrekselbank Biblion Uitgeverij]

Moeilijkheid

Dit boek kan een brug vormen tussen jeugdliteratuur en de volwassen roman. Het kan N2-lezers die geen moeite hadden met dikke jeugdboeken op het spoor zetten van de literaire roman. Niet elke N2-lezer zal uit dit boek kunnen halen wat erin zit. De 'vage' taal, de onduidelijkheden die pas later opgelost worden, de traagheid die het verhaal hier en daar heeft, kunnen in combinatie met de omvang van het boek voor N2-lezers teveel van het goede zijn. De leesmarathon van 400 bladzijden is anderzijds door de onderverdeling in veel korte hoofdstukjes - doorgaans voorzien van een prikkelende titel - toch wel te overzien.
De N3-lezer zal met dit boek minder moeite hebben, als hij tenminste het nodige geduld kan opbrengen. Het verhaal is duidelijk genoeg en er is ook heel wat aan de hand. De diepere lagen in het boek zijn voor deze lezer goed bereikbaar. Hetzelfde geldt voor de N4-lezer, die bovendien de ontwikkeling van de hoofdpersoon waarschijnlijk goed kan begrijpen. De N4-lezer zal wellicht ook de bijzondere verteltrant kunnen waarderen. Daar staat tegenover dat voor deze lezer de vertelling misschien te expliciet is, waardoor het boek kan teleurstellen.
Voor lezers van elk niveau kan de hoeveelheid vreemde woorden (verklaard in woordenlijsten achterin) en namen een hindernis zijn. Het is de vraag of de lezers dit aspect werkelijk als bijdrage aan de couleur locale zullen waarderen. 

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid De lezer moet een relatief dik boek ter hand willen nemen; daar kan voor een N2-lezer een drempel liggen. Lezers van elk niveau moeten de traagheid van de vertelling, zeker in het begin, voor lief nemen. 
  Interesses De thema's van het verhaal (o.a. oorlog, zusterliefde, familierelaties, het lot van de joden) maken het boek geschikt voor jongens en meisjes, hoewel meisjes zich wat makkelijker zullen identificeren met de ik-figuur. Het boek is een ontwikkelingsroman: het beschrijft Fings ontwikkeling van kind tot jonge vrouw. 
  Algemene kennis Hoe meer de lezer weet van de beschreven tijd - de jaren '30 en '40, de sociaal-economische en politieke omstandigheden, de mijnbouw in Limburg, enz. - hoe makkelijker hij alles in het verhaal kan plaatsen. Zonder die voorkennis redt de lezer zich echter ook wel. Wat bijvoorbeeld Liesl vertelt over Kristallnacht, zonder dat historische begrip te gebruiken, is voor elke lezer te volgen; alleen de lezer met voldoende historische kennis weet precies waar het over gaat. 
  Specifieke literaire en culturele kennis In het boek komen bepaalde Limburgse tradities (zoals krombroodrapen) aan de orde; die worden in het boek voldoende toegelicht.

Vertrouwdheid met literaire stijl 

Vocabulaire In de roman worden regelmatig woorden gebruikt uit de tijd waarin het verhaal speelt. Daarnaast zijn er Duitse, Limburgse en Jiddische woorden in het taalgebruik van de personages gevoegd; achterin staat een verklarende woordenlijst. Voor sommige lezers kan dit een hindernis zijn. 
  Zinsconstructies De zinnen zijn over het algemeen duidelijk en kort. Toch komen er zinsconstructies voor waar een minder geoefende lezer over kan struikelen. De lezer zal even moeten wennen aan Lindelaufs stijl. 
  Stijl Het verhaal wordt verteld in een bijzondere, poëtische  stijl, die bijdraagt aan de sfeer van het boek. Inherent aan die stijl is een bepaalde mate van onduidelijkheid: de lezer begrijpt lang niet altijd meteen wat er bedoeld wordt. De schrijver hanteert ongewone namen voor zijn personages. Ook kiest hij regelmatig  ongewone woorden en beelden. Dat is aan de ene kant mooi en bijzonder, maar tegelijkertijd kan het als hinderlijk ervaren worden. De N4-lezer zal dit aspect mogelijk positief waarderen, maar voor de N2- en N3-lezer kan dit meer of minder problematisch zijn.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters Fing is de hoofdpersoon. Er zijn meerdere bijpersonen, maar het blijft overzichtelijk. De personages zijn niet clichématig. De ontwikkeling van Fing (van naïef meisje naar volwassen vrouw) is duidelijk aangegeven.
  Aantal karakters Het zal de lezer over het algemeen geen moeite kosten om de verschillende personages te onderscheiden. Het zijn wel veel mensen, vaak met vreemde namen, maar echt problematisch is het niet.
  Ontwikkeling van de karakters De ontwikkeling van Fing is logisch, aannemelijk en goed te volgen.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Er gebeurt heel wat in dit boek, vooral tussen de verschillende personages. Wie hier de actie van een traditionele oorlogsroman verwacht, moet lang wachten: de oorlog voltrekt zich lange tijd tamelijk onzichtbaar, en wát er uiteindelijk gebeurt, voldoet niet aan de clichés.
  Chronologie Het verhaal wordt duidelijk chronologisch verteld. Het boek heeft vijf delen, die de opeenvolgende jaren van 1938 tot 1943 bestrijken. In het laatste deel zit één hoofdstuk (met een andere verteller) dat in de tijd aan het verhaal voorafgaat; dat is duidelijk gemarkeerd. 
  Verhaallijn(en) Het hele verhaal wordt door en vanuit Fing verteld. Met één uitzondering: het verhaal van Liesl in deel 5, dat haar achtergrond onthult.
  Perspectief Het verhaal wordt verteld door Fing (ik-perspectief). Vaak laat deze verteller blijken dat hij al weet wat er komt of hoe iets afgelopen is. Er wordt dus par derrière verteld.
  Betekenis De N2-lezer zal alles wat Fing meemaakt en hoe ze erover vertelt wel kunnen volgen. Het is niet onwaarschijnlijk dat de vaagheid en onduidelijkheid in de stijl hem hindert bij het doordringen tot diepere betekenissen.
Het boek laat de N3- en N4-lezer nadenken over o.a. de betekenis van de oorlog in een klein dorp, de psychologische ontwikkelingen, de morele waarden en over het waarom van de gebeurtenissen. Zeker de N4-lezer kan de schrijfstijl waarbij in het midden gelaten wordt wat er nu precies wordt bedoeld, als een kwaliteit beschouwen.
Het feit dat de roman niet beantwoordt aan de verwachtingen die bij een (jeugd)roman over de oorlog passen, maakt het lezen van dit boek tot een bijzonder avontuur.  

 

Geschreven door:

Pieter Waalewijn en Marit Heijnemans