Nederlands - 12 t/m 15 jaar

Oorlog zonder vrienden - Hartman, EvertNiveau 2

Oorlog zonder vrienden

Auteur:Hartman, Evert
Jaar uitgave:1979
Uitgeverij:Lemniscaat
Plaats:Rotterdam
Aantal pagina's:252
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, gezin, pesten, politiek, verliefdheid, verraad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Bekroond met de Europese jeugdboekenprijs voor actuele literatuur in 1980.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 november 2017.

 

Over de auteur

Evert Hartman (1937-1994) was jarenlang leraar aardrijkskunde op een middelbare school. Daarnaast schreef hij avonturenromans voor volwassenen, maar hij is vooral bekend geworden met zijn jeugdromans. Zijn hoofdpersonen zijn vaak, net als in Oorlog zonder vrienden, buitenbeentjes. Zijn boeken gaan over het vechten voor vrijheid. Hij kaart verschillende controversiële onderwerpen aan, waarin vaak sprake is van het bestrijden van vooroordelen. Hij wil zijn lezers aan het denken zetten met zijn verhalen. Andere bekende boeken van hem zijn Gegijzeld en Vechten voor overmorgen.
Bron: Leesplein.nl

Inhoud

Als zoon van een 'foute' vader wordt Arnold op school voortdurend gepest en getreiterd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Soms wordt hij zelfs in elkaar geslagen door zijn klasgenoten. Zijn vader is namelijk een fanatiek NSB'er en Arnold gelooft heilig in zijn gelijk. Zelf is hij lid van de Jeugdstorm (de jongerenorganisatie van de NSB). Hij helpt de Duitsers af en toe en vertelt zijn vader over vervelende klasgenoten waardoor zijn vader die kan aangeven. Als hij merkt dat klasgenoten en hun ouders door toedoen van zijn vader in de problemen komen, begint hij erg te twijfelen aan de ideeën van de NSB. Als hij dan ook nog ontdekt dat het meisje op wie hij verliefd is in het verzet zit gaat hij zijn eigen keuzes maken…
Naar: flaptekst

Leesaanwijzingen

Dit verhaal is anders dan andere oorlogsboeken, omdat je meekijkt met de zoon van een NSB'er. Eigenlijk kijk je dus mee met een jongen die aan de 'verkeerde kant' staat tijdens de Tweede Wereldoorlog. Namen van belangrijke organisaties worden in een lijst achter in het boek uitgelegd. Het verhaal speelt zich af tussen 1942 en 1944. Het verhaal kan wat verouderd aandoen, maar door de spannende gebeurtenissen lees je daar wel overheen.

Om over na te denken

Hoe moeilijk vind jij het om je eigen keuzes te maken? Wie hebben vooral invloed op de keuzes die jij maakt in je leven? Welke factoren hebben invloed op de keuzes die je maakt? Heb jij dezelfde normen en waarden van je ouders? Sta jij achter de normen en waarden van je ouders?

Waardering

'Dit vind ik een van de mooiste boeken over de oorlog die ik heb gelezen, omdat dit vanuit een ander gezichtspunt is geschreven dan de meeste boeken.'
Tan, 1 vwo, op: Scholieren.com

'Als je van oorlogs- of geschiedenisverhalen houdt, moet je Oorlog zonder vrienden echt een keer lezen.'
Iris, 3 vwo, op: Scholieren.com 

'Ik vind het een heel mooi boek vooral omdat de gevoelens van Arnold heel duidelijk worden beschreven zodat je je makkelijk in kan leven in de hoofdpersoon.'
Marina, 4 vmbo, op: Scholieren.com

Meer weten?

Leesplein.nl | de schrijverspagina van Evert Hartman op Leesplein

Geschreven door:

Bea Ros

Suggesties


Oorlog zonder vrienden - Hartman, EvertNiveau 2

Oorlog zonder vrienden

Auteur:Hartman, Evert
Jaar uitgave:1979
Uitgeverij:Lemniscaat
Plaats:Rotterdam
Aantal pagina's:252
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, gezin, pesten, politiek, verliefdheid, verraad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Bekroond met de Europese jeugdboekenprijs voor actuele literatuur in 1980.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 november 2017.

 

Opdrachten

BoekHartman, Evert, Oorlog zonder vrienden
NummerOpdracht N1 | 1
Niveau1
Studielast2 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusonderwerp
Je leert

nadenken over de vraag wat je kunt leren van een boek.

Opdracht

In deze opdracht ga je je verdiepen in een van de onderwerpen van je boek: de Tweede Wereldoorlog. 

A

  1. Bedenk samen tien vragen over de Tweede Wereldoorlog. Je kunt de 5w+h-vragen (wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe) als hulpmiddel gebruiken. 
  2. Verdeel de bronnen. Een van jullie neemt bron 1 en 2, de ander 3 en 4. Zoek in de bronnen naar antwoorden op de tien vragen die jullie hebben gemaakt. 
    Let op: je hoeft de bronnen niet helemaal te lezen. Lees zoekend om de antwoorden op je vragen te vinden. 
  3. Vergelijk per vraag de antwoorden die jullie hebben gevonden. Formuleer samen één definitief antwoord op alle vragen.

B

  1. Probeer de antwoorden op jullie vragen in Oorlog zonder vrienden te vinden. Geeft Oorlogswinter op alle vragen een antwoord? Hoe komt dat?
  2. Wat heb jij geleerd door het lezen van Oorlog zonder vrienden? Noteer drie dingen.
  3. Wat vind jij belangrijker: feitenkennis over de Tweede Wereldoorlog of kunnen invoelen 'hoe het was'? Of vind je het allebei belangrijk? Leg je antwoord uit in ongeveer 50 woorden.
(Literaire)theorie

Onderwerp en thema Een onderwerp is niet hetzelfde als een thema. Een onderwerp bevindt zich in de oppervlakte van het verhaal. Onderwerpen zijn vaak concreet, bijvoorbeeld de Tweede Wereldoorlog, school, ontvoering etc. Een thema is wat abstracter en zit in een diepere laag van het verhaal verstopt. Thema's worden vaak niet expliciet benoemd; je moet zelf een beetje puzzelen. Voorbeelden van thema's zijn: eenzaamheid, rouw, schuld.

Bronnen
  1. 'De Tweede Wereldoorlog. Bezetting en bevrijding', op: Entoen.nu
  2. 'Hongerwinter', op: Wikipedia.org
  3. 'Tweede Wereldoorlog', op: Wikikids.nl
  4. 'Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog', op: Wikipedia.nl
Gemaakt doorMarlies Schouwstra, naar een idee van Gea Veenstra



BoekHartman, Evert, Oorlog zonder vrienden
NummerOpdracht N1 | 2
Niveau1
Studielast1 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focushoofdpersoon
Je leert

je inleven in de hoofdpersoon.

Opdracht

A

  1. Heb jij weleens iets gedaan, omdat een ander zei dat je dat moest doen? Waarom wel/niet?
  2. Heb je weleens spijt gehad van iets wat je hebt gedaan om iemand te helpen? Waarom wel/niet?

B

Arnolds vader was tijdens de Tweede Wereldoorlog lid van de NSB. Arnold werd daarom gepest op school en voelde zich vaak alleen. Hij heeft nogal wat doorgemaakt tijdens de oorlog.
Download de bijlage en gebruik deze om de onderstaande vragen te beantwoorden. In de tabel staat al een voorbeeld.

  1. Schrijf vijf belangrijke dingen op die Arnold tijdens de Tweede Wereldoorlog gedaan heeft.
  2. Voor wie heeft Arnold dat gedaan? Schrijf je antwoord op in kolom 2.
  3. Waarom heeft Arnold die dingen gedaan? Schrijf je antwoord op in kolom 3.
  4. Wat zijn de gevolgen van die actie? Maakte hij er mensen bijvoorbeeld blij of juist ongelukkig mee? Schrijf je antwoord op in kolom 4.
  5. Schrijf in kolom 5 op of je Arnolds daden begrijpt. Leg uit waarom je hem wel/niet snapt.

C

  1. Vind jij Arnold een dappere jongen? Leg je antwoord uit.
  2. Noteer de namen van drie landen waar jongens van Arnolds leeftijd tegenwoordig in soortgelijke lastige situaties leven. Als je hier niet uitkomt, kun je altijd je docent om hulp vragen.
  3. Wat voor advies zou je, op basis van het verhaal dat je net hebt gelezen, aan deze jongens willen geven? Leg je antwoord uit.
Gemaakt doorJildau Vrieswijk
Downloads




Oorlog zonder vrienden - Hartman, EvertNiveau 2

Oorlog zonder vrienden

Auteur:Hartman, Evert
Jaar uitgave:1979
Uitgeverij:Lemniscaat
Plaats:Rotterdam
Aantal pagina's:252
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, gezin, pesten, politiek, verliefdheid, verraad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Bekroond met de Europese jeugdboekenprijs voor actuele literatuur in 1980.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 november 2017.

 

Opdrachten

BoekHartman, Evert, Oorlog zonder vrienden
NummerOpdracht N2
Niveau2
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonage
Je leert

de keuzes van de hoofdpersoon begrijpen.

Opdracht

Het verhaal van Oorlog zonder vrienden begint op donderdag 30 april 1942 en eindigt op dinsdag 5 september 1944. Het verhaal beslaat dus ongeveer 2,5 jaar. Aan het einde van het verhaal maakt Arnold keuzes die je aan het begin van het boek helemaal niet zag aankomen. Hoe hij tot deze keuzes gekomen is, ga je in deze opdracht ontdekken.

A

  1. Welke verandering heb jij in de afgelopen 2,5 jaar doorgemaakt? Als je het lastig vindt om deze vraag te beantwoorden, kun je mensen die jou goed kennen natuurlijk om hulp vragen.
  2. Waardoor ben je veranderd?
  3. Welke mensen hebben invloed gehad op die verandering?

B

  1. Beschrijf in ongeveer 100 woorden in welke situatie Arnold leefde in 1942.
  2. In maart 1943 (vanaf p.193) begint Arnolds denkbeeld over de oorlog te veranderen. Waardoor komt dat? Gebruik voor je antwoord ongeveer 100 woorden.
  3. In maart 1944 (vanaf p.268) komt Arnold na een vechtpartij zwaargewond in het ziekenhuis terecht. Welke invloed heeft deze gebeurtenis op Arnolds gedachten over de Duitsers?
  4. In mei 1944 (vanaf p.297) begaat Arnold een grote daad. Wat doet hij en waarom doet hij dat?
  5. Het verhaal eindigt op dinsdag 5 september 1944. Arnold maakt op die dag een belangrijke keuze. Welke keuze maakt hij? Leg uit hoe die keuze de rest van zijn leven gaat beïnvloeden. Gebruik voor je antwoord ongeveer 100 woorden.
  6. Vind jij de keuze die Arnold maakt geloofwaardig voor een zestienjarige jongen? Leg uit waarom wel/niet.

C

Over Arnold kun je zeggen dat er in zijn leven twee oorlogen waren: de Tweede Wereldoorlog en de oorlog in hemzelf.

  1. Welke oorlog woedde er in Arnold zelf? Leg je antwoord uit.
  2. Waardoor is die oorlog ten einde gekomen? Welk personage heeft daar een grote rol in gespeeld? Hoe heeft hij of zij dat gedaan?
  3. Kun je na het maken van deze opdracht meer begrip voor Arnold opbrengen? Waarom wel/niet?
Gemaakt doorJildau Vrieswijk




Oorlog zonder vrienden - Hartman, EvertNiveau 2

Oorlog zonder vrienden

Auteur:Hartman, Evert
Jaar uitgave:1979
Uitgeverij:Lemniscaat
Plaats:Rotterdam
Aantal pagina's:252
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, gezin, pesten, politiek, verliefdheid, verraad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Bekroond met de Europese jeugdboekenprijs voor actuele literatuur in 1980.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 november 2017.

 

Opdrachten

BoekHartman, Evert, Oorlog zonder vrienden
NummerOpdracht N3
Niveau3
Studielast1 à 2 slu
Werkvormindividueel
Focuspersonages
Je leert

bepalen welke invloed bijfiguren uitoefenen op het gedrag van de hoofdpersoon.

Opdracht

In Oorlog zonder vrienden kijk je voornamelijk met Arnold mee. Hij lijkt erg beïnvloedbaar en zijn gedrag wordt dan ook deels bepaald door meningen van andere mensen. Om te bepalen hoe de andere personages zijn gedrag beïnvloeden, ga je deze opdracht maken.

A

  1. Hoeveel invloed hebben je ouders op jou? Geef een cijfer van 1 tot 10.
  2. Misschien vind je het niet altijd leuk dat ze die invloed hebben, maar hoe komt het dat je je gedrag toch meestal aanpast?
  3. Hoeveel invloed hebben je vrienden op jou? Geef een cijfer van 1 tot 10 en leg je antwoord uit.

B

Voor het beantwoorden van deze vraag heb je de tabel nodig die is opgenomen in de bijlage (onder Downloads).

  1. Vul de eerste vier kolommen van de tabel in. De situatie van meneer Westervoort is alvast als voorbeeld ingevuld.
  2. Vul in de laatste kolom in of je de invloed van het personage positief of negatief vindt en leg je antwoord uit.
  3. Welk personage heeft Arnold het negatiefst beïnvloed? Leg je antwoord uit.
  4. Welk personage heeft Arnold het positiefst beïnvloed? Leg je antwoord uit.
  5. Welke personages hebben nog meer invloed gehad op de keuze die Arnold aan het einde van het boek maakt? Leg je antwoord uit.

C

Je hebt nu nagedacht over de invloeden van personen op jouw gedrag. Ook heb je in kaart gebracht wat voor invloed mensen op Arnolds gedrag hebben.

  1. Denk je dat Arnold andere keuzes had gemaakt als hij in een ander gezin was opgevoed? Leg je antwoord uit.
  2. Vind je Arnold 'fout'? Leg je antwoord uit.
  3. Hartman wil met dit boek laten zien dat 'het goede doen tijdens de bezetting veel lastiger was dan oordelen erna.'
    Ben je het eens met deze stelling? Leg je antwoord uit.
Gemaakt doorJildau Vrieswijk
Downloads




Oorlog zonder vrienden - Hartman, EvertNiveau 2

Oorlog zonder vrienden

Auteur:Hartman, Evert
Jaar uitgave:1979
Uitgeverij:Lemniscaat
Plaats:Rotterdam
Aantal pagina's:252
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, gezin, pesten, politiek, verliefdheid, verraad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Bekroond met de Europese jeugdboekenprijs voor actuele literatuur in 1980.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 november 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Oorlog zonder vrienden - Hartman, EvertNiveau 2

Oorlog zonder vrienden

Auteur:Hartman, Evert
Jaar uitgave:1979
Uitgeverij:Lemniscaat
Plaats:Rotterdam
Aantal pagina's:252
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, gezin, pesten, politiek, verliefdheid, verraad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Bekroond met de Europese jeugdboekenprijs voor actuele literatuur in 1980.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 november 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Oorlog zonder vrienden - Hartman, EvertNiveau 2

Oorlog zonder vrienden

Auteur:Hartman, Evert
Jaar uitgave:1979
Uitgeverij:Lemniscaat
Plaats:Rotterdam
Aantal pagina's:252
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, gezin, pesten, politiek, verliefdheid, verraad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Bekroond met de Europese jeugdboekenprijs voor actuele literatuur in 1980.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 november 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Oorlog zonder vrienden - Hartman, EvertNiveau 2

Oorlog zonder vrienden

Auteur:Hartman, Evert
Jaar uitgave:1979
Uitgeverij:Lemniscaat
Plaats:Rotterdam
Aantal pagina's:252
Genre:oorlogsroman, psychologische roman
Tags:eenzaamheid, gezin, pesten, politiek, verliefdheid, verraad
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Bekroond met de Europese jeugdboekenprijs voor actuele literatuur in 1980.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 21 november 2017.

 

Introductie

Evert Hartman (1937-1994) was jarenlang leraar aardrijkskunde op een middelbare school. Daarnaast schreef hij avonturenromans voor volwassenen, maar hij is vooral bekend geworden met zijn jeugdromans. Zijn hoofdpersonen zijn vaak, net als in Oorlog zonder vrienden, buitenbeentjes. Daarnaast speelt politiek een belangrijke rol in zijn verhalen. Andere bekende boeken van hem zijn Gegijzeld en Vechten voor overmorgen. De boeken van Evert Hartman gaan over het vechten voor vrijheid. Hij kaartte verschillende controversiële onderwerpen aan, waarin vaak sprake is van het bestrijden van vooroordelen. Hij wilde zijn lezers aan het denken zetten met zijn verhalen.
Bron: Leesplein.nl

Inhoud

Let op: deze tekst bevat details over de inhoud en afloop van het verhaal en kan je leesplezier bederven.

De veertienjarige Arnold Westervoort is de enige NSB'er op school en wordt daarom genegeerd of gepest. De fanatieke vader van Arnold wil dat Arnold alles doorgeeft wat niet-Duits is. Arnold heeft hier niet zo veel behoefte aan, maar hij speelt de rol die zijn vader hem voorschrijft. Als Arnold merkt dat een van de grootste pestkoppen op school, Martin, een zwarte handel drijft, buit hij dit uit door chantage. Hij wordt echter betrapt en kan maar net aan Martin en Karel, diens compagnon, ontsnappen. Later komt een nieuwe leerling in de klas: Piet Bergman, ook lid van de NSB. Hij verraadt veel docenten en leerlingen en wil dat Arnold dat ook doet. Die weigert echter.
In de derde klas wordt Arnold verliefd op Marloes. Als hij ontdekt dat ze verzetswerk doet, gaat hij twijfelen aan de idealen van zijn vader. Hij verraadt haar dan ook niet. Door zijn twijfels voelt hij zich eenzamer dan eerst: nu vindt hij thuis ook geen steun meer. Als Marloes' vader wordt opgepakt denkt iedereen onterecht dat Arnold haar familie heeft verraden. Kort daarna wordt Arnold, als wraakactie, door Martin en Karel het ziekenhuis in geslagen. Daar wordt ook Jeroen, een verzetsstrijder, binnengebracht. Jeroen is de eerste niet-NSB'er die Arnold accepteert. Arnold helpt Jeroen zelfs te ontsnappen uit het ziekenhuis. Als de geallieerden oprukken moet Arnolds familie vluchten. Als ze op het station staan te wachten verzint Arnold een smoes om de trein te kunnen missen.

Moeilijkheid

N1-lezers zullen dit boek in eerste instantie als een spannend oorlogsboek lezen. Het perspectief dat voornamelijk ligt bij een jongen die 'fout' was in de oorlog, kan wel voor enige begripsproblemen zorgen bij deze lezers. N2-lezers zullen het juist interessant vinden om te zien hoe een jongen die 'fout' was handelt ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en zo zijn eigen keuzes maakt en eigen weg kiest. Voor hen is het een uitdaging om de wisselende rollen van de bijfiguren goed te interpreteren. Ook de N3-lezer zal geboeid zijn door het verhaal van de 'verkeerde kant'. De ontwikkeling die Arnold doormaakt is voor de N2- en N3-lezer een interessant aandachtspunt.

Dit boek is met name geschikt voor leerlingen uit het eerste en tweede leerjaar van het havo/vwo. Ook leerlingen van het vmbo zullen van dit boek genieten. Voor TL-leerlingen uit de vierde klas biedt het boek wellicht te weinig uitdaging.

Didactische en letterkundige analyse

Voor een volledige didactische en letterkundige analyse klik je hier.

Geschreven door:

Jildau Vrieswijk